މައްކާ ފަތަޙަ ކުރުމުން ލިބުނު އިންސްޕިރޭޝަނެއް!

 

 

އަޔޫބު ޚަލީލް

 

ފަތަޙަ ނުވަތަ މިނިވަންކަމަކީ އިންސާނާގެ ޙަޔާތުގައި މުހިންމު ކޮންސެޕްޓެއް ކަމަށާއި، މުޅި ތާރީޚުގައިވެސް އެއީ އެކި ގޮތްގޮތުން މާނަކުރެވިފައިވާ ތަޞައްވުރެކެވެ. ބައެއް ޙަޟާރަތްތަކުން މިނިވަންކަމުގެ މާނައަކީ ފަރުދީ އެދުންތައް ފުއްދުން ކަމުގައި ދެކިފައިވާއިރު، އަނެއްބައި ޙަޟާރަތްތަކުން މާނަކޮށްފައިވަނީ ސިޔާސީ ބާރުގެ ދަތިކަމުން މިނިވަންވުމެވެ. އަދިވެސް އަނެއް ބަޔަކު ދެކެފައިވަނީ އެއީ އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމާއި ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއިން އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާ ގުޅުންހުރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

 

ނަމަވެސް އިސްލާމްދީނުގައި އިންސާނީ މިނިވަންކަމުގެ މައްސަލައަށް އަލިއަޅުވާލަނީ މިއަށްވުރެ ފުން އަދި ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ. އިސްލާމީ ނަޒަރިއްޔާތުން ބަލާއިރު މީހަކީ އެހެން މީހެއްގެ އަޅަކަށްވެސް އަދި ޙައްދެއްނެތި އެމީހެއްގެ އެދުންތަކުގެ މުޠުލަޤު ވެރިއެއްވެސް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އިސްލާމްދީން އިންސާނިއްޔަތު އެހެން އިންސާނުންގެ އަޅުވެތިކަމުން މިނިވަންކޮށް، އެއީ މާތްالله ގެ އަޅުންނާއި ދުނިޔޭގައި ޒިންމާދާރު އުފެއްދުންތަކެއް ކަމުގައި ހަދައެވެ. އެހެންކަމުން އިސްލާމީ ތަޞައްވުރުގައި މިނިވަންކަން ގުޅިފައިވަނީ ތައުޙީދާއި، ކަރާމާތާއި، އިންސާފާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއި، އަޚްލާޤާއެވެ.

 

މާތްالله ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

 

> {ދީނުގައި މަޖުބޫރުކުރުމެއް ނެތެވެ. ޞާލިޙުކަން ވަނީ އޮޅުމަކާއި ތަފާތުވެފައެވެ.} (އަލްބަޤަރާ: 256)

 

މި އާޔަތަކީ އީމާންކަމާއި އިޚްތިޔާރުގެ ކަންކަމުގައި މަޖުބޫރުކުރުމާ ދެކޮޅު ހަދާ އެންމެ މުހިންމު ޤުރުއާނުގެ އެއް އުސޫލެވެ.

 

އިސްލާމްދީން މިނިވަންކަމުގެ ބިންގާ ޤާއިމުކުރަނީ ތައުޙީދާއި އީމާންކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ މާނައަކީ ކިޔަމަންތެރިވުމެވެ؛ އެކަމަކު މި ހުށަހެޅުމަކީ ކާކަށް ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މި ސުވާލުތަކުން އިސްލާމްދީނުގެ ރޫޙު ހާމަވެގެންދެއެވެ. އިންސާނާގެ އަޅުވެތިކަމާއި އިންސާނުން އުފެއްދި ދޮގު ކަލާނގެތަކާ ދެކޮޅަށް ބަޣާވާތްކުރުމާއި، ބައިވެރިއެއް ނެތް އެއްކައުވަންތަ ކަލާނގެ، މަތިވެރި، މަތިވެރި، ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންތެރިވުމަކީ އިސްލާމްދީނާއި މިނިވަންކަމުގެ މާނަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ.

 

ހަމައެކަނި މާތްރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުން ޤަބޫލުކުރާއިރު، އެހެން އިންސާނުންނަށް ޣައިރު ޝަރުޢީ އަޅުވެތިކަމުން، އަދި އަނިޔާވެރިކަމާއި ނިކަމެތިކަމުން މިނިވަންވުމުގެ ރޫޙާނީ ބިންގާ އެމީހަކަށް ލިބެއެވެ.

 

ހަގީގީ މިނިވަންކަމަކީ، އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ތިމާ ބޭނުން ކަމެއް ކުރުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި ޙަޤީޤަތާއި، ބުއްދިއާއި، އަޚްލާޤާއި، ދޮގުގެ ކުރިމަތީގައި ޒިންމާދާރުކަމުގެ އިމުގެ ތެރެއިން ދިރިއުޅުމުގެ މަގު އިޚްތިޔާރުކުރުމެވެ. އެހެންކަމުން އިސްލާމްދީނުގައި މިނިވަންކަމާއި ޒިންމާ ވަކިކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން މިނިވަންކަމުގެ އިސްލާމީ ތަޞައްވުރު ބިނާވެފައިވަނީ ދެ ތަނބެއްގެ މައްޗަށެވެ.

 

ފުރަތަމަ: ޣައިރު ޝަރުޢީ މަޖުބޫރުކުރުމާއި، އަނިޔާވެރިކަމާއި، އަނިޔާވެރިކަމުން މިނިވަންވުން.

 

ދެވަނަ: އިގޯއާއި، އެދުންތަކާއި، ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަ ޝައުގުވެރިކަމުގެ އަޅުވެތިކަމުން މިނިވަންވުމެވެ.

 

ފުރަތަމަ: މައްކާ ފަތަޙަކުރުމުން؛ އިސްލާމީ ތަޖުރިބާއާއި ވެރިކަމުގެ ތަޖުރިބާއާ ދެމެދު އޮންނަ ތާރީޚީ އަދި ވަގުތީ ގުޅުމުން އިންސްޕިރޭޝަން ހޯދުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ.

 

މުޙައްމަދު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މިޝަންގެ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި މުސްލިމުންނަށް ކުރިމަތިވީ ވަރުގަދަ ޕްރެޝަރާއި އިޤްތިޞާދީ ބްލޮކޭޑަކާއި އިޖުތިމާޢީ ފިތުނަތަކެކެވެ. މައްކާގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ގޮވާލުމުގެ މައިގަނޑު މެސެޖަކީ އިންސާނިއްޔަތު މާތްރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކޮށް، ދޮގު ކަލާނގެތަކާއި ޣައިރު ޝަރުޢީ ބާރުތަކުގެ އަޅުވެތިކަމުން މިނިވަންވުމެވެ.

 

އިސްލާމީ ތާރީޚުގެ މި މަރުހަލާއަކީ ފިކުރީ އަދި ޢަޤީދާގެ ބަދަލުތަކުގެ މުހިންމު ދުވަސްވަރެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ މަރުޙަލާއެއް ކަމުގައި ވާއިރު، މުސްލިމުންނަށް ދަސްކޮށްދެވުނީ ޙަޤީޤަތް ޙަޤީޤަތަކަށް ވެގެންދަނީ ހަމައެކަނި ގިނަ ބަޔަކު އެދޭތީ ނޫންކަމެވެ.

 

މުޅި އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ވަކި ބަދަލުތަކެއް އިސްލާމީ ހަނދާނުގައި ޚާއްޞަ ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވެއެވެ. ހިޖުރައިން 8/630 ވަނަ އަހަރު މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިސްވެ ހުންނަވައިގެން މައްކާ ފަތަޙަ ކުރުމަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ހިނގި އެންމެ މުހިންމު އެއް ހާދިސާ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

 

އޭގެ ގާތްގަނޑަކަށް ސަތާރަ ގަރުނު ފަހުން އަފްޣާނިސްތާނުގައި ދިގު ހަނގުރާމައަކަށް ފަހު އިސްލާމީ އަމީރޭޓް ކާބުލްއަށް ވަދެ އޮގަސްޓް 15، 2021 ގައި އެގައުމުގެ ކޮންޓްރޯލް ވަރުގަދަ ކުރި އެވެ.

 

މި ދެ ހާދިސާ ވެސް ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، ވަކި ހާލަތްތަކާއި، ޢަޤީދާގެ ކޮންޓެކްސްޓާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މާޙައުލާއި، ސިޔާސީ އޮނިގަނޑާއި، ހަނގުރާމައިގެ ޠަބީޢަތުގައި މުހިންމު އެއްގޮތްކަންތައްތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، އެދެޙާދިސާތަކުގެ މެދުގައި އަސާސީ ތަފާތުތަކެއް ވެސް ހުރެއެވެ.

 

ފުރަތަމަ: މައްކާ ފަތަޙަކުރުމާއި ތާރީޚީ ޙާލަތު ތައްޔާރުކުރުން

 

މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތައުޙީދަށް ގޮވާލެއްވުމަށް ފެއްޓެވީ މައްކާގައެވެ. މުސްލިމުންނަށް ކުރިމަތިވީ ވަރުގަދަ ފިއްތުންތަކާއި އަނިޔާތަކާއި އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ފިތުނަތަކެވެ. ދެން މީލާދީން 622 ވަނަ އަހަރު މަދީނާއަށް ހިޖުރަކޮށް، އެތަނުގައި އިސްލާމީ ޖަމާޢަތް ޤާއިމުކުރެވުނެވެ.

 

މީލާދީން 628 ވަނަ އަހަރު ޙުދައިބިއްޔާގެ މުޢާހަދާ ނިންމިއެވެ. އެއަށްފަހު ޤުރައިޝުންނާ ގުޅުންހުރި ޖަމާއަތަކުން މުސްލިމުންނާ ގުޅިފައިވާ ޖަމާއަތަކާ ކޯޅުންތަކެއް ހިންގުމުން އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުތުތަކާ ހިލާފުވިއެވެ. މި ކުރިއެރުންތަކަށް ފަހު ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، މީލާދީން 630 ވަނަ އަހަރު ފަތަޙަކުރި މައްކާއާ ދިމާއަށް ހިނގައިގަނެ، އެ ސިޓީއަށް ވަދެވަޑައިގަތެވެ.

 

މައްކާ ފަތަޙަކުރުމުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ސިފައަކީ އެއީ އާންމު ބަދަލު ހިފުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި މާފުކުރުމާއި މާފުކުރުމުގެ މާހައުލެއް އުފެދިފައިވާ ކަމެވެ. ރަސޫލާގެ ބަޔޮގްރަފީގެ ރިވާޔަތްތަކުގައި މާފުކުރުމުގެ ސިޔާސަތާއި މައްކާ ފަތަޙަ ކުރި ދުވަސްވަރު ލޭ އޮހޮރުވުމުން ދުރުހެލިވުމާ ބެހޭގޮތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ.

 

ދެވަނަ: އަފްޣާނިސްތާނުގައި އިސްލާމީ އަމީރާތު އަލުން ވެރިކަމަށް އައުމަށް ޝަރުތުތައް ފަހިކޮށްދިނުން

 

އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އުފެދުނީ ކޮރަޕްޝަނާއި އެތެރޭގެ ހަނގުރާމަތަކަށް ރައްދުދީގެން ކަމަށާއި، އޭގެ ފުރަތަމަ މަރުހަލާގައި 1996 ވަނަ އަހަރު ކާބުލްގެ ވެރިކަން ހިފެހެއްޓި ކަމަށެވެ.

 

އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެ ބައިނަލްއަގްވާމީ ކޯލިޝަނުން 2001 ވަނަ އަހަރު އަފްޣާނިސްތާން ހިސޯރުކޮށް އިސްލާމީ އަމީރާތު ވެރިކަމުން ދުރުކުރި ނަމަވެސް، އެ ކޯލިޝަނުގެ ފަހަތުގައި ތިބި މީހުންނާއި ހިތްވަރުގަދަ އަފްޣާނިސްތާނުގެ މުޖާހިދުން އިސްލާމީ ނިޒާމު ދެމިއޮތުމަށް ކުރި މަސައްކަތުން ދޫކޮށްލާފައެއް ނުވެއެވެ.

 

އެމީހުންގެ ޤުރުބާނީތަކާއި އަމިއްލަ އެދުން ކުޑަކަމުން ޖިހާދުގެ ކުރިމަތީގައި އަލިފާން ރޯކޮށް، މި ބިމުގައި ހިފާފައިވާ މީހުންނަށް ފައިތިލައެއް ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނެވެ.

 

21 އަހަރު ވަންދެން މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކުރި މަސައްކަތާއި ހަނގުރާމައަށްފަހު ކާބުލް މިނިވަންވެ، އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމީ ނިޒާމު އަލުން ވެރިކަމަށް އައެވެ.

 

2020 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާއާއި ޠާލިބާނުންނާ ދެމެދު ދޯހާ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށް، އޭގެ ފަހުން ބޭރުގެ ބާރުތައް ވަކިވާން ފެށިއެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހު (އަސަދު މަހުގެ 24 ވަނަ ދުވަހާ ދިމާކޮށް) އިސްލާމީ އަމީރާތުގެ މުޖާހިދުން ކާބުލްއަށް ވަދެއްޖެއެވެ. ކުރީގެ ވެރިކަން ވެއްޓުނީ އަފްޣާން މުސްލިމް ރައްޔިތުންގެ މުޖާހިދުންގެ ޤުރުބާނީތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމަށާއި، އިސްލާމީ އަމީރާއިން އަނެއްކާވެސް އަފްޣާން މުސްލިމް ރައްޔިތުންގެ ޒިންމާ އުފުލާފައިވާ ކަމަށެވެ.

 

ތިންވަނަ: މި ދެ ހާދިސާއާއި އެ ހާދިސާތަކުގެ ތާރީޚީ އަދި ތާރީޚީ ކޮންޓެކްސްޓްގެ އެއްގޮތްކަން

 

މި ދެ ފަތަޙަތަކުގެ އެއްގޮތްކަން ގުޅިފައިވަނީ އެ ދެ ފަތަޙަތަކުގެ ތާރީޚީ އަދި ތާރީޚީ ޓްރެޖެކްޓަރީއާއެވެ. މި ދެ ފަތަޙަވެސް ހިނގާފައިވަނީ ދިގު މުއްދަތެއްގެ މަސައްކަތަށްފަހުގައެވެ.

 

މައްކާ ފަތަޙަކުރީ ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މިޝަނަށްފަހު 21 އަހަރުގެ ދީނީ އަދި ސިޔާސީ ހަރަކާތްތަކެއް ހިންގުމަށްފަހުގައެވެ. ހަމައެފަދައިން، އަފްޣާނިސްތާނުގައި އިސްލާމީ އަމިރޭޓް އަލުން ޤާއިމުކުރެވުނީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އުސޫލާއި އުސޫލަށް ތަބާވެ، 21 އަހަރުގެ ހަނގުރާމައާއި ސިޔާސީ މަސައްކަތަށްފަހުގައެވެ.

 

މި ނަޒަރުން ބަލާއިރު އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ހިނގާ ދެ ހާދިސާއަކީ ވެސް ދިގު މަރުހަލާއެއްގެ ނިމުން އަދި އާ ސިޔާސީ ނިޒާމެއްގެ ފެށުމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކިލެވޭނެ އެވެ.

 

މިދެކަންތައްވެސް ގުޅިފައިވަނީ އިސްލާމީ ސިޔާސީ ނިޒާމުގެ ތަޞައްވުރާ ނަމަވެސް، އެދެމީހުންގެ ތާރީޚީ ޙާލަތާއި، ޝަރުޢީ މަޞްދަރުތަކާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކޮންޓެކްސްޓުގައި، މަޢާފުކުރުމާއި އާންމު ސަލާމަތުގެ މައްސަލަތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް އަސާސީ ތަފާތުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.

 

މައްކާ ފަތަޙަކުރުމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ސިފައަކީ ޢާންމު މަޢާފު ދިނުމުގެ ސިޔާސަތެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރު އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމީ އަމީރާތުގެ ލީޑަރޝިޕުން ވެސް ވަނީ ރަސޫލާގެ ނަމޫނާއާއި ނަމޫނާއަށް ތަބާވެ، އާންމު މައާފު އިއުލާންކޮށްފައެވެ.

 

މި އިޢުލާނުގެ މަޤްޞަދަކީ ކާބުލްގެ ވެރިކަމުގެ ކުރީގެ އޮފިޝަލުންނާއި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ބަދަލު ހިފުމުން ދުރުހެލިވުމާއި، ބަދަލު ހިފުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެމީހުންނާ މުޢާމަލާތް ނުކުރުމެވެ.

 

އެހެންކަމުން މައާފު ދިނުމާއި ބަދަލު ހިފުން ހަނިކުރުމުގެ މައްސަލައަކީ މި ދެ ހާދިސާ ތަހުލީލުކުރާއިރު ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއްގޮތްކަމެއް ތަމްސީލުކުރާ މައްސަލައެކެވެ.

 

އެހެންކަމުން އެއްވެސް އިސްލާމީ ނިޒާމަކަށް ފަތަޙަކުރުމަށްފަހު ނުވަތަ ވެރިކަން ޙާޞިލުކުރުމަށްފަހު އެންމެ މުހިންމު އިމްތިޙާނަކީ ހަމައެކަނި ބާރަށް ވާސިލްވުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އިންސާފާއި، މާފުކުރުމާއި، ނަޒާހަތްތެރިކަމާއި، ޒިންމާދާރުކަމުގެ ގޮތުން ބާރު ބޭނުންކުރާ ގޮތެވެ.

 

އަޅުގަނޑުމެން އެދެނީ، އިސްލާމީ ނިޒާމުގެ ހުރިހާ ދާއިރާއެއްގައިވެސް މި ވަގުތީ އަދި ތާރީޚީ އެއްގޮތްކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، މި ނިޒާމަށް ދެމިއޮތުމެއް ދެއްވުން.

 

ހަނގުރާމައާއި ސިޔާސީ ޙާލަތުގައި ހުރި ތަފާތުތައް

 

މައްކާ ފަތަޙަކުރުމުގެ ފަހަތުގައިވާ ކަންތައްތައް އުފެދުނީ މުޙައްމަދު ރަސޫލާ އިސްލާމްދީނަށް ގޮވާލެއްވުމާއި، ހިޖުރަ (ހިޖުރަ) އާއި، އެއްބަސްވުންތަކާއި، މައްކާއާއި މަދީނާއާއި ޤުރައިޝުންގެ ސިޔާސީ ޙާލަތުގެ ތެރެއިންނެވެ.

 

ނަމަވެސް އަފްޣާނިސްތާން ދިރިއުޅެމުން ދިޔައީ 20 ވަނަ ގަރުނާއި 21 ވަނަ ގަރުނުގެ ދައުލަތްތަކާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމާޢަތްތަކާއި، ބޭރުގެ ބާރުތަކާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެއްބަސްވުންތަކާއި، ޒަމާނީ ޖިއޮޕޮލިޓިކްސްގެ ތެރެއިންނެވެ.

 

އެހެންކަމުން މިދެޙާދިސާވެސް ތަޙުލީލުކުރަންވާނީ އެދެޙާދިސާގެ ވަކި ސިޔާސީ އަދި ތާރީޚީ ޙާލަތުގެ އަލީގައެވެ.

 

މަޢާފުގެ ފިލާވަޅު

 

މައްކާ ފަތަޙަ ކުރުމުން ލިބޭ އެންމެ މުހިންމު އަޚްލާޤީ އަދި ސިޔާސީ ފިލާވަޅަކީ ކާމިޔާބީއަށްފަހު ބަދަލު ހިފުމުގެ ބަދަލުގައި މާފުކުރުމާއި މީހުންނަށް ރައްކާތެރިވުމުގެ އުސޫލެވެ.

 

> {ހަމަކަށަވަރުން، މާތްރަސްކަލާނގެ އަމުރުކުރައްވަނީ އިންސާފާއި ހެޔޮ ސުލޫކަށް} (އަން-ނަހުލް: 90)

 

ފަތަޙައަކީ ނިމުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ޒިންމާގެ ފެށުމެވެ.

 

މި ހާދިސާއިން ލިބުނު އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިލާވަޅަކީ، ފަތަޙައަކީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ކާމިޔާބީއެއް ނޫން ކަމަށާއި، އިސްލާމީ އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމު ޤާއިމުކޮށް، މީހުންގެ ހިތްތައް އެއްބައިވަންތަކޮށް، އިންސާފު ހޯދައިދީ، ދީނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމުގެ ޒިންމާގެ ފެށުމެވެ.

 

ހަމައެފަދައިން، މީލާދީން 2021 ވަނަ އަހަރު އަފްޣާނިސްތާނުން ފެނުނު ސިޔާސީ ބަދަލަކީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމަ ނިމުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އިސްލާމީ ނިޒާމު ބިނާކުރުމާއި، އިގްތިސާދާއި، ތައުލީމާއި، އިންސާފާއި، ސަލާމަތާއި، އިޖުތިމާއީ ހަމަޖެހުމާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގުޅުންތަކުގެ ދާއިރާއިން މުސްލިމް މުޖުތަމަޢަށް ޚިދުމަތްކުރުމުގެ ޒިންމާތަކުގެ ފެށުމެވެ.

 

ދެވަނަ ކަމަކީ: މަދީނާ؛ އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމުގެ އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއިން މިނިވަންކަން

 

މީލާދީން 622 ވަނަ އަހަރު ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މައްކާއިން މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވިއެވެ.

 

މަދީނާ ޖަމާޢަތުގައި މުސްލިމުންނާއި ޔަހޫދީންނާއި އެހެނިހެން ޖަމާޢަތްތައް އެކުގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔައެވެ. މަދީނާގެ ސިޔާސީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމާ ބެހޭ ތާރީޚީ މަޞްދަރުތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ މާލޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެކި ޖަމާޢަތްތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުންތަކާއި ޒިންމާތައް ހިއްސާކުރާ “މަދީނާގެ ޤާނޫނު އަސާސީ” ނުވަތަ “މަދީނާގެ ޗާޓަރު” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު އެއްޗެކެވެ.

 

މި ތަޖުރިބާއިން އެނގޭ ގޮތުގައި މުޖުތަމަޢުގެ އިސްލާމީ ތަޞައްވުރަކީ ފަރުދީ ހައްޤުތަކާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާކުރުމަށް ޙައްދުވެފައިވާ ތަޞައްވުރެއް ނޫން ކަމާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި ޙައްޤުތަކާއި، ޒިންމާތަކާއި، އިންސާފާއި، އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމަކީ ގުޅިފައިވާ ތަޞައްވުރުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާ ތަޞައްވުރެކެވެ.

 

ތިންވަނަ: ދީނުގެ މިނިވަންކަން

 

އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، އީމާންތެރިކަން ޙަޤީޤީ މާނައެއް ލިބެނީ، އެއީ މީހެއްގެ ޢަޤީދާއާއި މިނިވަން އިޚްތިޔާރުން އުފެދިފައިވާ ކަމެއް ކަމުގައި ވާއިރު؛ މިއީ ޢަޤީދާ ކިޔާ އެއްޗެކެވެ.

 

މިއީ މާތްالله ވިދާޅުވާ ސަބަބެވެ.

 

“ދީނުގައި މަޖުބޫރުކުރުމެއް ނެތެވެ.”

 

މި އުސޫލުގެ މާނައަކީ ޢަޤީދާއަކީ ހިތަށް ގަދަކަމުން ވައްޓާލެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫންކަމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މީހެއްގެ އީމާންތެރިކަން ބިނާވެފައި އޮންނަންވާނީ ޤަބޫލުކުރުމާއި، ޢިލްމާއި، އިޚްތިޔާރުގެ މައްޗަށެވެ.

 

އިސްލާމްދީން ގޮވާލަނީ ޙިކުމަތްތެރިކަމާއި ސާފު ބަޔާނާއެކު އިސްލާމްދީނަށް ދަޢުވަތު ދިނުމަށާއި، ގަދަކަމުން މީހެއްގެ ހިތް ބަދަލުކުރުމަށެވެ.

 

ހަތަރުވަނަ ކަމަކީ: ޚިޔާލުފާޅުކުރުމާއި ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން؛ ތެދު ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ޒިންމާ

 

އިސްލާމްދީނުގައި ވަކިވަކި ފަރުދުންނަށް އަގު ދެއްވަނީ ހަގީގަތް ދެއްކުމުގެ ތެރެއިން ނަމަވެސް، އެއީ ޚިޔާލުފާޅުކުރުމާއި އަޚްލާޤާއި ޒިންމާ ވަކިކުރާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.

 

އިންސާފާއި ބެހޭގޮތުން މާތްރަސްކަލާނގެ ވިދާޅުވަނީ:

 

“އޭ އީމާންވެފައިވާ މީހުންނޭވެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސާއި ނުވަތަ މައިންބަފައިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުންނާ ދެކޮޅަށް ކުރިޔަސް، މާތްރަސްކަލާނގެއަށް ހެކިވެރިން ކަމުގައި ޢަދުލުވެރިކަމުގައި ސާބިތުވެ ތިބޭށެވެ.” (އަން-ނިސާ: 135)

 

އެހެންކަމުން އިސްލާމީ ސަގާފަތުގައި ތެދު ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ތަޞައްވުރަކީ އިތުބާރާއި ތެދުވެރިކަމާއި އިންސާފުވެރިކަމާ ގުޅިފައިވާ ތަޞައްވުރެކެވެ.

 

ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ މާނައަކީ، މި ނަޒަރުގައި، “މިނިވަންކަން” ގެ ނަމުގައި ދޮގުހެދުމާއި، ބަދުބަސް ބުނުމާއި، އެހެން މީހުންނަށް ފުރައްސާރަކުރުމާއި، އަނިޔާވެރިކަން ޝަރުޢީ ކުރެވޭނެ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ.

 

ފަސްވަނަ: ފަރުދީ ޒިންމާއާއި މިނިވަންކަން

 

މިޒަމާނުގެ ބައެއް ތަޞައްވުރުތަކުގައި މިނިވަންކަން ބައެއް ފަހަރު ވިސްނެނީ “އަހަރެން ބޭނުން ކަމެއް ކުރުން” ގެ ގޮތުގައެވެ.

 

އިސްލާމްދީން މި މާނަކުރުން އެއްގޮތަކަށްވެސް ބަލައިނުގަނެއެވެ؛ އެއް މީހެއްގެ މިނިވަންކަމުގެ ސަބަބުން އަނެކެއްގެ ހައްގުތަކަށް އަރައިގަނެވޭނަމަ، އެއީ މިހާރު މުޅިން މިނިވަން މިނިވަންކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ހައްގުތަކުގެ ފުށުއެރުމެއް ކަމަށެވެ.

 

މިސާލަކަށް މީހަކު، ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ނިވާކޮށްގެން، އެހެން މީހަކަށް ބަދުބަސްދީ، އެމީހެއްގެ ކަރާމާތަށް ގެއްލުންދީ، ނުވަތަ އެމީހަކާ ބެހޭގޮތުން ދޮގު ފަތުރާނަމަ، އެމީހެއްގެ ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ވަނީ އެހެން މީހެއްގެ ހައްގުތަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ވަސީލަތަކަށް ވެފައެވެ.

 

އެހެންކަމުން އިސްލާމްދީނާއި މިނިވަންކަމުގެ ބައެއް ޒަމާނީ ތަޞައްވުރުތަކުގެ ތަފާތަކީ، މިޒަމާނުގެ ސިޔާސީ ފިކުރުގައި ފަރުދީ މިނިވަންކަމާއި، ސިޔާސީ މިނިވަންކަމާއި، ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާއި، ދީނީ މިނިވަންކަމާއި، މަދަނީ ޙައްޤުތައް ފަދަ މިނިވަންކަމުގެ އެކި ގޮތްތައް ޤަބޫލުކުރާއިރު، އިސްލާމްދީން މި ތަޞައްވުރުތަކާ ބައެއް ކަންތައްތައް ހިއްސާކުރާކަމެވެ. ނަމަވެސް މިނިވަންކަމަށް އޭގެ ފަލްސަފާގެ ބިންގާ ތަފާތެވެ. ސެކިއުލަރ ފިކުރުގައި އިންސާނީ އިޚްތިޔާރަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ޤާނޫނު ހެދުމާއި ޤާނޫނު ހެދުމުގެ މުހިންމު މަޞްދަރެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ؛ އިސްލާމީ ފިކުރުގައި އިންސާނާގެ އިޚްތިޔާރު ބަނދެވިފައިވަނީ އިލާހީ ވަޙީއާއި، އަޚްލާޤާއި، ޝަރީޢަތުގެ އުސޫލުތަކުގެ އޮނިގަނޑުގެ މައްޗަށެވެ.