ކަރީމް އަކްރަމީ
ގެއްލުން ހުރި އާދަކާދަތައް ދޫކޮށްލުމާ ބެހޭ ގޮތުން އިޙްތިރާމް ލިބިގެންވާ އަމީރުލްމުޢުމިނީން (އެޗް.އޭ) ގެ ލަފާ (ފުރަތަމަ ބައި)
އަމީރު އަލްމުމިނީން (އެޗްއޭ) ގެ އިސްލާހީ އިރުޝާދުގެ ތެރެއިން ހިނގާ މައިގަނޑު އެއް މައުޟޫއަކީ، ދިގު ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިޖުތިމާއީ ސަގާފަތަށް މަސައްކަތްކޮށް، އާއިލާތަކަށް، ޚާއްސަކޮށް އާމްދަނީ ދަށް އަދި ފަގީރު ގޭބިސީތަކަށް ބޮޑު ބުރައެއް އުފުލާފައިވާ ގެއްލުން ހުރި އާދަކާދަތަކާއި އީޖާދުތަކާ ދެކޮޅަށް ކުރާ މަސައްކަތެވެ. “އެކަށީގެން ނުވާ އިޖުތިމާއީ އާދަކާދަތައް ހުއްޓުވުމުގެ” މަގުސަދުގައި ނެރުއްވި ގަރާރު ނަންބަރު 17 ގައި އޭނާ ވަނީ މިކަންކަން ނައްތާލުމުގެ މުހިންމުކަން ސާފުކޮށް ފާހަގަކުރައްވައި، މިއީ ހަމައެކަނި ބިމުގެ މަތީ ފެންވަރުގެ ލަފާއެއް ނޫން ކަމަށާއި އިސްލާމީ ނިޒާމުގެ އިސްލާހީ މިޝަންގެ ބައެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެފަ އެވެ.
ހަގީގަތުގައި މި އަމުރަކީ މުޖުތަމައު އަނބުރާ ސާދާ އިސްލާމީ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަކަށް ގެނައުމަށާއި އިސްރާފުކުރުމާއި ފާޅުވުން ހުއްޓުވުމަށް ލީޑަޝިޕުން ކުރާ މަސައްކަތުގެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ދެކިލެވޭނެ އެވެ. މިފަދަ އާދަކާދަތަކުން ބައެއް ފަހަރު އާއިލާތަކަށް ހަމައެކަނި ކައިވެންޏެއް ބާއްވަން އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ދަރަނީގެ ބަރުދަނުގެ ދަށުގައި އުޅެން މަޖުބޫރުވެ، އެ ޕްރޮސެސްގައި އާއިލާގެ ބިންގާތައް ބަލިކަށިވެގެންދެއެވެ. އަދި އެކި އަތޮޅުތަކުގައި ބާއްވާ ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކުގައި، އެ ގަރާރުގެ އަމާޒަކީ “ވަކި ނޭދެވޭ އިޖުތިމާއީ އާދަކާދަތައް އިސްލާހުކޮށް، ރަނގަޅު އާދަކާދަތައް ހަރުދަނާކުރުން” ކަމަށް ވެސް އިންފޮމޭޝަން އެންޑް ކަލްޗާ މިނިސްޓްރީން ވަނީ ސިފަކޮށްފަ އެވެ.
އަމީރުލް މުޢުމިނީން (އެޗް.އޭ) ގެ ލަފާގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ނުކުތާއަކީ، މި ޢަމަލުތަކާ ދެކޮޅަށް އޭނާ ކުރާ ހަނގުރާމަ ފްރޭމްކޮށްފައިވަނީ މެދުމިނާއި އިސްރާފުތަކުން ދުރުހެލިވުމުގެ ވަށައިގެން، ލާޒިމުކޮށްގެން ނުވަތަ މަޖުބޫރުކޮށްގެން ނޫނެވެ. ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުން އިންތިޒާމްކުރާ އާންމު ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ސެޝަންތަކުން ސާފުކޮށްދީފައިވަނީ އިސްލާމްދީނަކީ މެދުމިނުގެ ދީނެއް ކަމާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ އިޖުތިމާޢީ ޢަމަލުތައް އިސްރާފުކުރުމާއި، ނޭދެވޭ އާދަކާދަތަކާއި، މިއުޒިކާއި، އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން އެއްކުރުމާއި، އެހެނިހެން ނޭދެވޭ އާދަތަކުން އެއްކިބާވެގެންވާންޖެހޭނެކަމެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ދީނީ ވާޖިބެއް ނޫން؛ އެއީ މީހުންގެ މާއްދީ އަދި ރޫޙާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާ ވެސް ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ.
ލީޑަޝިޕްގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، ގެއްލުން ހުރި އާދަކާދަތައް އިސްލާހު ކުރުމަށް ބޭނުންވަނީ އާންމު ހޭލުންތެރިކަމާއި، އެހެން ކަމެއްގެ ކުރިން މީހުންގެ ވިސްނުމާއި ނަޒަރިއްޔާތަށް ބަދަލު އައުން؛ އެއަށްފަހު އެކަނި، އިލްމުވެރިންނާއި އޮފިޝަލުންގެ އެއްބާރުލުމާއެކު، ފުޅާ އިޖުތިމާޢީ ހަރަކާތަކަށް ބަދަލުވާންޖެހެއެވެ. އޭނާ މި އާދަކާދަތަކާ މެދު ކަންތައް ކުރައްވަނީ ހަމައެކަނި ސަގާފީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން ކަމަށާއި، ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވިއްޖެނަމަ އިޖުތިމާއީ އެއްބައިވަންތަކަމާއި އާއިލާގެ ބިންގާތައް ބަލިކަށިވެދާނެ އިޖުތިމާއީ އުނދަގުލެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ލޮގަރގައި ބޭއްވި އެއް ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޖަލްސާއެއްގައި، ލޯކަލް އޮފިޝަލަކު އިންޒާރުވެސް ދެއްވީ، ހަމަ މި ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ގިނަ ޒުވާނުން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުކުރަން މަޖުބޫރުވެ، މަގުމަތީގައި ފުރާނަ ގެއްލިގެންދާ ކަމަށެވެ.
އެ ގަރާރުގައި މައިގަނޑު ހަތަރު ދާއިރާއެއްގައި ގެއްލުން ހުރި އާދަކާދަތަކުގެ މިސާލުތައް ފާހަގަކޮށްފައިވެ އެވެ.
ފުރަތަމަ: ކައިވެންޏާއި އެންގޭޖްމަންޓް ހަފްލާތައް.
އަންހެން ކުދިންގެ ރުހުމަކާ ނުލައި ކައިވެނި ކުރަން މަޖުބޫރު ކުރުމާއި، ބަރު، އަގުހެޔޮ މަހްރުތައް ބެހެއްޓުމާއި، ޓޮޔާނާ (މަހްރު އާއި ވަކިން ފިރިމީހާގެ އަތުން އަނބިމީހާގެ އާއިލާއިން ޑިމާންޑް ކުރާ ފައިސާ) ނުވަތަ ވަލްވާރު (އަނބިމީހާގެ އާއިލާއަށް ދޭ އަނބިމީހާގެ އަގު) ގެ ނަމުގައި ފައިސާ ނެގުމާއި، ޕަޔާވާޒީ (އެންގޭޖްމަންޓަށް ފަހު އެއް ދުވަސް ފަހުން ބާއްވާ ފޮލޯއޮން ހަފްލާއެއް) އަދި ޝިރީނީ-ޚޯރީ (ދަ… އެންގޭޖްމަންޓް “ފޮނި ކެއުން” ހަފްލާ)، އަދި ހޮޓަލްތަކާއި ފަޚުރުވެރި ހޯލްތަކުގައި ކައިވެނީގެ ހަފްލާތައް ބޭއްވުމަކީ މި އަމުރުގެ ދަށުން މަނާކޮށްފައިވާ ކަންކަމެވެ.
އޭގައި ބާރުއަޅާފައިވަނީ ނިކަތް ވަގުތު އަންހެންމީހާއަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މަޙްރުއަކީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ޙައްޤެއް ކަމަށާއި، އެކަމަނާގެ އަތުން އެއްވެސް މީހަކު އެ މަޙްރު ނަގައިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ. ހަމައެފަދައިން އަންހެނަކީ ނިކަތުގެ ކަންކަމުގައި ފިރިހެނެއް ފަދައިން މިނިވަން ވެފައި، ދުވަހަކުވެސް އެއްވެސް މީހެއްގެ މިލްކަކަށް ނުވެ އެވެ.
ދެވަނަ: ހިތާމައިގެ ރަސްމިއްޔާތުތަކެވެ. ގަރާރު ނަންބަރު 17 ގައި މަރުވުމުން ފުރަތަމަ، ތިންވަނަ، ހަތްވަނަ އަދި ސާޅީސް ވަނަ ދުވަހު މެހެމާނުންނަށް ކާބޯތަކެތި ތައްޔާރުކުރުމާއި އެއްވުންތައް ބާއްވައިދިނުމަކީ ޖާހިލިއްޔާގެ ޒަމާނުގެ އާދަކާދަތަކެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅައި، އެކަން މަނާކޮށްފައިވެއެވެ. މަރުވެފައިވާ މީހާގެ ނަމުގައި ޞަދަޤާތް ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް އެކަން ނުދޭ މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށްވެރިވާ އިޖުތިމާޢީ ވާޖިބަކަށް ވެގެން ނުވާނެ ކަމަށް އެ އަމުރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެ އެވެ.
ތިންވަނަ: ޙައްޖާއި ޢުމްރާއިން އެނބުރި އައުން. އަގުބޮޑު އެއްވުންތައް ބާއްވައި، ހައްޖުން ނުވަތަ ޢުމްރާއިން އެނބުރި އައުމަށްފަހު ޚަރަދު ބޮޑު ހަދިޔާތައް ބަހާލުމަކީ، އެ އަމުރުގައިވާ ގޮތުން، ޝަރީޢަތުގެ އެއްވެސް އަސާސެއް ނެތް އާދަކާދަތަކެއް ކަމަށާއި، އެއިން ދުރުހެލިވުމަށް ލަފާދީފައިވާ އާދަކާދަތަކެއް ކަމަށެވެ.
ހަތަރުވަނަ: ސަރުކާރުގެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުން. އަމިއްލަ ކައިވެންޏާއި ހަފްލާތަކަށް ސަރުކާރުގެ ވެހިކަލް ބޭނުންކުރުމަކީ ވެސް މި ގަރާރުގެ ދަށުން މަނާކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.
ތަޙުލީލީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މި އާދަކާދަތަކުން ދުރުހެލިވުމަށް އަމީރުލް މުޢުމިނީން (އެޗް.އޭ) ބާރުއަޅުއްވާފައިވާ ގޮތް، މައިގަނޑު ބައެއް މައުޟޫޢުތަކަށް ބަހާލެވިދާނެއެވެ.
ފުރަތަމަ: އާއިލާތަކުގެ އިގްތިސާދީ ހާލަތަށް ސަމާލުކަން ދިނުން. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ގިނަ އާއިލާތަކަށް ދަރަނި ނަގަން މަޖުބޫރުވެފައިވަނީ ކައިވެންޏާއި ހިތާމައިގެ ހަފްލާތަކުގެ ބޮޑު ހަރަދުތަކެއްގެ ސަބަބުން ފަގީރުކަމާއި އިގްތިސާދީ ހަމަނުޖެހުމުގެ ބިންގާ އަޅާތީ އެވެ.
ދެވަނަ: ގެއްލުން ހުރި އާދަކާދަތަކާއި ދީނީ ބިދުޢަތަކާ އޮންނަ ގުޅުމެވެ. މިދެންނެވި ބައެއް ޢަމަލުތަކުގެ އަސްލަކީ އިސްލާމްދީނާ ޚިލާފު އަދި ޚުރާފާތުގެ ޢަޤީދާތަކެއް ކަމަށާއި، މުޖުތަމަޢުގައި އެކަންކަން ދެމިއޮތުމަކީ އިސްލާމީ ޢަޤީދާ ބަލިކަށިވެދާނެ ކަމެކެވެ.
ތިންވަނަ: އިސްލާހު ކުރުމުގައި އިލްމުވެރިންނާއި އޮފިޝަލުންގެ ދައުރު. އޭނާ ވަނީ ސާދާ ދިރިއުޅުމަކަށް ހިތްވަރުދީ، އިސްރާފުތަކުން ދުރުހެލިވުމަށް އިލްމުވެރިންގެ ކިބައިން އެދިވަޑައިގެން، މި ލަފާތައް ތަންފީޒު ކުރަމުންދާ ގޮތް މޮނިޓަރ ކުރުމަށް އޮފިޝަލުންނަށް އެދިވަޑައިގެންފައެވެ. އަދި މީޑިއާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ނޫސްވެރިންނާއެކު ބޭއްވި އެތައް ބައްދަލުވުމެއްގައި ވެސް އިންފޮމޭޝަން އެންޑް ކަލްޗާ މިނިސްޓްރީން ވަނީ އެ ގަރާރާ މެދު އާންމުން ހޭލުންތެރި ކުރުވުމުގައި މީޑިއާގެ ދައުރު ފާހަގަކޮށްފަ އެވެ.
މިއީ އިޖުތިމާޢީ އިސްލާހުގެ ސްޓްރަކްޗަރޑް ސްޓްރެޓެޖީއެއް، ކޮންމެ މުއައްސަސާއަކާއި މުޖުތަމަޢުގެ ކޮންމެ ފަށަލައަކުންވެސް އަމިއްލަ ޒިންމާއެއް އުފުލާ ސްޓްރެޓެޖީއެއް ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. ދެވަނަ ބައިގައި ބަލާނީ އެ ގަރާރު މުޖުތަމައުގައި ތަންފީޒު ކުރުމުން ލިބޭ ހެޔޮ ނަތީޖާތަކާއި އަސަރުތަކެވެ.
