ހިތްވަރާއި ޝަރަފާއި ސާބިތުކަމުގެ ވިދާ ތަރިއެކެވެ. ވަރުގަދަ އީމާންތެރިކަމާއި، ވަރުގަދަ އަޒުމާއި، މަތީ ޝައުޤުވެރިކަމެއް ހުރި މީހެކެވެ. ހަގީގަތުގެ މަގުގައި އިޚްލާސްތެރި މުޖާހިދަކާއި މަޑުމައިތިރި އަޚްލާޤެއްގެ މީހެކެވެ. ޝަހީދު މުޙައްމަދު ނާއިބުގެ ދަރިކަލުން ބަރަކާތްތެރި ޝަހީދު އަޙްމަދު ފަރީދު އަޙްރާރު، މާތްﷲ ޤަބޫލް ކުރައްވާ ބޭފުޅަކީ މައިދާން ވަރުދާކް ޕްރޮވިންސްގެ ބަނދު ޗަކް ޑިސްޓްރިކްޓްގެ ބަމްބާޢީ އަވަށުގެ ރައްޔިތެކެވެ. އޭނާ އުފަންވެވަޑައިގަތީ 15 ހަމާލް 1377 (ސޯލާ ހިޖްރީ) ގައި ދީނީ ޝަރަފުވެރި އާއިލާއަކަށެވެ.
ތަޢުލީމް
ކުޑައިރުއްސުރެ އަޙްމަދު ފަރީދު އަޙްރާރަކީ އުނގެނުމަށް ޚާއްޞަ ލޯތްބެއް ގެންގުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ރަށުގެ ސްކޫލުން ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކުރައްވައި، ރަސްމީ ކިޔެވުން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ނިންމަވާލެއްވީ ގްރޭޑް ބާރަވަނަ ދަރަޖައާ ހަމައަށެވެ. ތަޢުލީމުގެ އިތުރުން އޭނާގެ ދީނާއި ވަޒަނާއި ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ފުން ޝައުޤުވެރިކަން ގެންގުޅުއްވިއެވެ. ހަގީގަތުގެ މަގަށް ވަފާތެރިވެ އިސްލާމީ އަގުތައް ދެމެހެއްޓުމަށް އަބަދުވެސް ކަންބޮޑުވެވަޑައިގަންނަވައެވެ.
ޝަހީދު އަހުރާރު ޖިހާދުގެ މައިދާނުގައި
ހިސާރުކުރުމުގެ އަނދިރި ހިޔަނި މުޅި ރާއްޖެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައިރު، އަޙްމަދު ފަރީދު އަޙްރާރު ހަމަ ޒުވާން އުމުރަށް ވަންނަމުން ދިޔައެވެ. އީމާންތެރިކަމާއި ޝަރަފާއި އިސްލާމީ ޢަޤީދާގެ ސަބަބުން ދުއްވާލެއްވި ޖިހާދުގެ މުޤައްދަސް މަގަށް 1392 ވަނަ އަހަރު ގުޅިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގެ ދަތިތަކާއި، ރޭގަނޑުގެ ފިނިކަމާއި، ދުވާލުގެ ހޫނުކަން ކެތްތެރިކަމާއި ސާފު ބުރަކަށިގަނޑަކާއެކު ތަހައްމަލުކުރިއެވެ.
އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚާގެ ބަސްފުޅުގައެވެ
އަހަރެމެން ގޭގެ ގެސްޓްހައުސް ހަދަމުން ދިޔައީމެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މެސަންރީގެ މަސައްކަތަށް ބަރު ހިލަ ގެނެސްފައި ހުރިއިރު، އެންމެން ވެސް ތިބީ ކުރެވެން އޮތް ކަމެއް ކުރަމުންނެވެ. ކޮއްކޮވެސް އަހަރެމެންނާއެކު އެމަސައްކަތުގެ ފުންމިނުގައި ހުއްޓެވެ. އެއް ހިސާބުން އަހުރާރު ދެއަތުން ވަރަށް ބަރު ހިލައެއް އުފުލާލިއެވެ. އަޒުމާއި ހިތްވަރު އޭނާގެ މޫނުމަތިން ފެނުނު ނަމަވެސް އެމަސައްކަތް ފަސޭހައެއް ނޫނެވެ.
މަންމައަށް އެމަންޒަރު ފެނި ހިތުގެ އަޑިން ބުންޏެވެ.
“ދަރިފުޅު ސަމާލުވާންވީ. އަމިއްލައަށް އަނިޔާއެއް ދޭނަން.”
އެއަށްވުރެ ބޮޑު ހުވަފެނަކަށް ނަޒަރު ހުއްޓިފައިވާ އަހުރާރު މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ޖަވާބު ދިނެވެ.
“މަންމާ އަހަރެން މިހާރު އަމިއްލަ ނަފްސާއި މެދު ކަންބޮޑު ނުވޭ. އެކަމަކު ޖިހާދުގެ ސަބަބުން އަހަރެން ސަމާލުވާނަން. އެކަމުން އަހަރެން ފަހަތަށް ޖެހިލުން މާތްالله ނަހީކުރައްވާށި.”
އެއީ ހަމައެކަނި ބަސްތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާގެ ހިތުގެ ހަގީގީ އަޑެވެ. އެފަދަ ލޯތްބެއް، އެހާ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު، ފިރިހެނަކު އަމިއްލަ ނަފްސު ހަނދާން ނެތިގެން ނަމަވެސް އޭނާގެ މަޤްޞަދު ގެއްލިދާނެތީ ބިރުގަންނަނީއެވެ. މިއީ އުއްމަތުގެ ބޮޑުބޭކަލުންގެ ސިފައެވެ.
އެމީހުން ކާބުލްގައި އުޅުނު ދުވަސްވަރުގެ އެހެން ހާދިސާއެއް އޭނާގެ ބޭބެ ހަނދާންކޮށްދެއެވެ:
އެއްދުވަހަކު ހެނދުނު ފަތިސްވާން ކައިރިވެފައި ވަނިކޮށް އަދިވެސް ވައިގެ ތެރެއިން ނަމާދުގެ ގޮވާލުން ގުގުމާލަމުން އަހުރާރު ގެއިން ނުކުމެގެން ދިޔައެވެ. މަގުތައް ހިމޭންވެފައި އިރު އިރުވެސް އަރާފައެއް ނުވެއެވެ.
ދިހަ މިނެޓް ވެސް ނުވަނީސް ބޮޑު ގޮވުމަކުން އެ ސަރަހައްދު ތެޅިގަތެވެ.
ގޭތެރޭގެ މާހައުލަށް ވަގުތުން ބަދަލު އައެވެ. އެންމެން ކަންބޮޑުވާން ފެށިއެވެ. ހިތްތައް ތެޅިގަތެވެ. އެންމެން ސުވާލު ކުރަން ފެށިއެވެ.
“ކޮބާ އަހުރާރު؟”
އޭގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ފަހުން އަހުރާރު ދުވެފައި އައިސް އެނބުރި ގެއަށް އައެވެ. މޫނުމަތިން ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވެފައި ވާއިރު އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާ ފަދައިން ބާރަށް ހޭންފެށިއެވެ.
އަހަރެން އޭނާއަށް ބުނީމެވެ.
“އެއީ ގޮވުމެއް ގޮވައިގެން ހޭން ތިއުޅެނީ؟ ކޮންކަމެއް ވެގެން މިއުޅެނީ؟”
އިތުބާރާއި ކުޅޭކުޅޭ ރާގަކާއެކު އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ.
“އަހަރެން އެމީހުން ކޮށާލީމެވެ.”
އަހަރެން އަނެއްކާވެސް އަހާލީމެވެ.
“ކީއްހެއްޔެވެ؟ ބުނެބަލަ.”
އޭނާ ހީލަމުން ބުންޏެވެ.
“އަވަހަށް އެކަން އެނގޭނެ.”
އަހަރެން ބޭރަށް ނުކުތްއިރު އަދި އިރު އަރާފައެއް ނުވެއެވެ. ދުރުން ރޭންޖާސްގެ އުޅަނދުތަކުގެ ހޮޅިބުރި އަޑު އިވެމުން ދިޔައެވެ. ކައިރިވަމުން ދިޔަވަރަކަށް މީހުން އެސަރަހައްދާއި ދުރުކުރަމުން ދިޔައެވެ.
ކުރިން ވެރިކަމުގެ ޚާދިމުން ފަޚުރުވެރިކަމާއެކު އުޅެމުން ދިޔަ ރޭންޖަރ ވެހިކަލް އޮތީ މަގު ހުރަސްކޮށް ކޮށާލައިގެންނެވެ.
އަހުރާރަކީ ދުވަހަކުވެސް ނުރައްކަލުގެ ކުރިމަތީގައި ހިނިތުންވުން ގެއްލި، މަރުގެ ހިޔަނި ދަށުގައި ވެސް ހިތްވަރު ދޫކޮށްނުލާ ކަހަލަ މީހެކެވެ.
އަހުރާރު އަބަދުވެސް އޭނާގެ އެކުވެރިންނާ ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައީ ކެތްތެރިކަމާއި، އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި، ސާބިތުކަމާ ބެހޭގޮތުންނެވެ. ހަގީގަތުގެ މަގަށް އޭނާގެ ލޯބި ގަދަކަމުން މިދުނިޔޭގެ ކޮންމެ އުނދަގުލެއް އޭނާއަށް ކުޑަކުޑަ ކަމަކަށް ހީވިއެވެ.
ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގައި ހިތްވަރުގަދަ ވާހަކަތައް އޭނާ ދޫކޮށްލިއެވެ. އަބަދުވެސް ކުރިމަތީ ސަފުގައި ހާޒިރުވެ، ނުރައްކާތެރި ވަގުތުތަކުގައި ފަހަތަށް ޖެހެން ދުވަހަކުވެސް ނޭނގެއެވެ.
އޭނާގެ އެއް އެކުވެރިއަކު ކިޔައިދެއެވެ.
އެއްރެއަކު އެމެރިކާ މީހުން އަހުރާރާއި ޝާހިދު ނަމަކަށް ކިޔާ އިތުރު އެކުވެރިއަކު ތިބި ސަރަހައްދަށް ވަދެގަތެވެ. ދެމީހުން ވެސް މީގެ ކުރިން ވެސް ވަނީ ރޭޑް ޒޯނާއި ދުރަށް ގޮސް ކައިރީގައި މަގާމުތައް ނަގާފައެވެ.
އެމެރިކާ ސިފައިންނާއި ލޯކަލް ފޯސްތަކުން ވަނީ ފާސްކުރަމުން ދިޔަ ގެ ހިފާފައެވެ. އަހުރާރާއި ޝާހިދަށް އެ ސަރަހައްދު ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ.
އަހުރާރު ރޭޑިއޯއިން އޭނާގެ ކޮމާންޑަރަށް ގޮވާލަމުން ބުންޏެވެ.
“ޝާހިދާއި އަހަރެން މިދަނީ އެމީހުންނާ ކުރިމަތިލާން.”
ކޮމާންޑަރު ހުއްދައަށް ދެކޮޅު ހެދިއެވެ. ހާލަތު ދަތިވެ، އެމީހުން ނުރައްކަލުގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލަން އޭނާ ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ.
އެކަމަކު އަހުރާރަކީ ދުޝްމަނުން ކުރިމަތީގައި ތިބެގެން ހިނގައިގަނެވޭނެ މީހެއް ނޫނެވެ. އެންމެ ފަހުން ކޮމާންޑަރު ހުއްދަ ދޭންދެން އޭނާ ބާރުއަޅަމުން ދިޔައެވެ.
އަހުރާރާއި ޝާހިދު ވަނީ ރޭޑް ފޯސް އަށް މަރުގެ ހަމަލާއެއް ދީފަ އެވެ. އެމެރިކާ ސިފައިންގެ އެތައް ބަޔަކު މަރުވިއެވެ.
މާގިނައިރުތަކެއް ނުވެ މަތިންދާބޯޓުތަކުން އެސަރަހައްދަށް ބޮން އަޅަން ފެށިއެވެ. އުޑުމަތި ފުރިގެން ދިޔައީ އަލިފާނާއި ދޮންވެލިގަނޑާއި ދުންތަކުންނެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް ތިން ގަޑިއިރު ވަންދެން ވަރުގަދަ ހަނގުރާމައެއް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ.
އާޚިރުގައި ޝާހިދު ޝަހީދުވިއެވެ.
އަހުރާރު އެހީއަށް ގޮވާލި ނަމަވެސް އުޑުމަތި މުޅިން ހިފާފައިވަނީ ޖެޓްތަކާއި ޑްރޯންތަކުންނެވެ. އެކަކަށްވެސް އޭނާއާ ހަމައަށް ވާސިލްވެވޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ.
އެހެންކަމުން އަހުރާރު އޭނާގެ ޝަހީދުވެފައިވާ އެކުވެރިޔާގެ ހަށިގަނޑު އޭނާގެ އަމިއްލަ ކޮނޑުގައި އުފުލާލައި އޭނާ އަމިއްލައަށް ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުން ބޭރަށް ގެންދިޔައެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމައިގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ލޭގައި ލިޔެވިފައިވާ ވަފާތެރިކަމާއި ޝަރަފާއި އަޚުވަންތަކަމުގެ ވާހަކައެކެވެ.
އަނެއް އެކުވެރިޔާ ހަނދާން ކޮށްދެއެވެ.
1398 ވަނަ އަހަރު ޗަކް ޑިސްޓްރިކްޓްގެ ބަމްބާއީ އަވަށުގެ ދެ ޗެކްޕޮއިންޓެއް ރޭގަނޑާއި ރޭގަނޑު ހޭދަކުރަމުން ދިޔައީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވަށާލެވިގެންނެވެ. ސަޕްލައި ރޫޓްތައް ކަނޑާލާފައި، ކާނާއާއި ތަކެތި ނުލިބި، ވަށާލުމުގެ ދައުރު ދުވަހުން ދުވަހަށް ވަރުގަދަވަމުން ދިޔައެވެ. ވަށައިގެންވާ ސަރަހައްދުތައް އޭރު އޮތީ މުޖާހިދުންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ކަމުން ޑިސްޓްރިކްޓް ސެންޓަރުން އަސްކަރީ އުޅަނދުތަކަށް ހަރަކާތްތެރިވާން ނުކެރުނެވެ. އަމިއްލަ އުޅަނދުތައް ހުއްޓުވައި، ކާބޯތަކެތި ލޯޑްކޮށް، ޕޯސްޓްތަކަށް ގެންދިއުމަށް ޑްރައިވަރުންނަށް ވަރުގަދައަށް ބުނުން ނޫން ގޮތެއް ނެތެވެ.
އަހުރާރަށް މިކަން އެނގުމުން ވަފާތެރި ބައެއް އެކުވެރިން އެއްކޮށް މަގާއި ދިމާލަށް ހިނގައިގަތެވެ.
އެމަގަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ތިމާގެ ފުރާނަ ލައިނަށް އެޅުން ފަދަ ކަމެކެވެ.
އަހުރާރު ވަނީ އެއް އުޅަނދު ހުއްޓުވައި ޗެކްޕޮއިންޓްތަކަށް ދާން ހަމަޖެހިފައިވާ ސާމާނު ބާލައިފަ އެވެ.
އެމީހުން ފުރުމުގެ ކުރިން އެމީހުން ޖެހުނީ ވަރުގަދަ ވަޅުގަނޑެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
އަހުރާރާއި އޭނާގެ އެކުވެރިން ފަހަތަށް ހަނގުރާމަކުރީ އަޒުމާއި މަތީ ހިތްވަރު ލިބިގެންނެވެ. ދިގުދެމިގެންދިޔަ ހަމަނުޖެހުމަކަށްފަހު، ހިތްވަރާއި ހެޔޮ ވިސްނުމުގެ ތެރެއިން، ހަނގުރާމަވެރި ސަރަހައްދުން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބި ނުކުމެ، އެމީހުންގެ ހިތްވަރު އެ ޒަމާނުގެ ޞަފްޙާތަކުގައި ލިޔެލިއެވެ.
1395 ވަނަ އަހަރު އަހުރާރު ވަނީ އާ ސައިކަލެއް ގަނެފައެވެ.
ލޯތްބާއި އިޚްލާޞްތެރިކަމުގެ ސަބަބުން ޖިހާދުގެ މަގުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތަށް ނަންގަރުގައި ތިބި އޭނާގެ އެކުވެރިންނަށް ފޮނުއްވިއެވެ.
ތިން މަސް ފަހުން އަހަރެންނަށް ފެނުނީ އޭނާ ގޭގައި އިށީނދެގެން އިންއިރު ބޯ ޖަހާލައިގެން ހުރެ ދެލޮލުން ކަރުނަ ފައިބަމުން ދިޔައެވެ.
އަހަރެން އޭނާއަށް ގޮވާލީމެވެ.
“ކޮންކަމެއް ގޯސްވީ؟ ކީއްވެ ރޮނީ؟”
ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ އަޑަކުން އޭނާ ބުންޏެވެ.
“އަހަރެން އެ ސައިކަލު ފޮނުވި އެކުވެރިޔާ ސައިކަލުގައި ދުއްވާފައި ދިޔައިރު ޑްރޯނެއްގެ ހަމަލާއެއް އޭނާގެ ގައިގައި ޖެހި ޝަހީދުވީ.”
އޭނާގެ ކަރުނަތައް ހުރީ މޮޓޯސައިކަލަކަށް ނޫނެވެ. އެއީ އަހުރާރު ފޮނުއްވި ހަމަ ހަދިޔާގެ މައްޗަށް ޝަހީދުވުމާ ދިމާއަށް ދަތުރު ފެށި ވަފާތެރި އެކުވެރިޔާއަށްޓަކައެވެ.
އަހުރާރަކީ ވަފާތެރިކަމާއި އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާގެ އެކުވެރިންގެ ހިތާމައަކީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ހިތާމައެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
1395 ވަނަ އަހަރު ސައިދަބާދު ޑިސްޓްރިކްޓްގެ ޝިރާޒީ އަވަށުގައި އޭނާގެ ބައްޕަ ޝަހީދުވިއިރު އަހުރާރު އަދިވެސް ވަރަށް ކުޑައެވެ.
މިކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ޙަޔާތަށް ބޮޑު ހިޔަނި އެޅިއެވެ.
އެއްފަރާތުން އާއިލާގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އޭނާގެ ކޮނޑުގައި ޖެހުނީ: ގޭތެރެ ބެލެހެއްޓުމާއި، އާއިލާގެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމާއި، ބައްޕަ ދޫކޮށްލާފައިވާ ތަން ފުރިހަމަ ކުރުމެވެ. އަނެއްކޮޅުން ޖިހާދުގެ ޒިންމާ އޭނާގެ އަތުގައި އޮތީ، ކާބުލްގައި ގެރިލާ އޮޕަރޭޝަންތަކާ ހަވާލުވެވަޑައިގެން، އެ ބޮޑެތި ބުރަ ވެސް އުފުއްލަވާތީ އެވެ.
الله ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުން އިމްތިޙާނުތައް ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ބަރުވަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް އަޙްރާރުގެ ކެތްތެރިކަން ދުވަހަކުވެސް ގެއްލިފައެއް ނުވެއެވެ.
ހިތާމައެއްވެސް އަދި ދަތިކަމެއްވެސް އޭނާ ފަޅައިގެން ނުދެއެވެ.
އާއިލާގެ ބުރަ ފަރުބަދައެއް ފަދައިން އުފުއްލަވައި ޖިހާދުގެ ބުރަ އުފުއްލެވީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި ސާބިތުކަމާއެކުގައެވެ. ދަތިކަމުން އަހުރާރު ފަޅައިގެން ނުދިޔައެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާ ހަމައެކަނި ވަރުގަދަވިއެވެ.
މަޑުމަޑުން ކާބުލްގައި އުޅެން އުނދަގޫވާ ދުވަސްތައް އައެވެ. ކުރީގެ ޕަޕެޓް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ނަޒަރު އޭނާއަށް ހުއްޓި، އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ރޭޑްތައް ހިންގަމުން ދިޔައިރު، ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އޭނާ އަތުލައިގަތުމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. އޭނާގެ ގެވެސް މިހާރު އަމާންކަމެއް ނެތެވެ.
އެންމެ ފަހުން އަސްކަރީ ތަމްރީނު ދޭންވީ ވަގުތު އައެވެ.
އޭނާގެ އެކުވެރިން އޭނާ އައުމަށް އިލްތިމާސްކޮށް މެސެޖުތައް ފޮނުވިއެވެ.
އޭނާ އިށީނީ ވިސްނަމުންނެވެ.
“އަހަރެން ފުރައިފިއްޔާ އާއިލާ ބަލަހައްޓާނީ ކާކު؟ އަހަރެން މަޑުކޮށްފިއްޔާ އަހަރެންގެ މަޤްޞަދު ފުއްދާނީ ކިހިނެއް؟”
އާޚިރުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ކަންތައްތައް الله އާއި ހަވާލުކުރައްވައި، 1396 ވަނަ އަހަރު އުސްތާދު އަލީ އަނަސްގެ ދަށުން ތަމްރީނު ފެއްޓެވިއެވެ.
އެއް އެކުވެރިއަކު ހަނދާން ކޮށްދެއެވެ.
“އަހަރެމެން ޓްރެއިނިންގައި ތިބިއިރު ޣަޒްނީއަށް ޑިޕްލޮއި ކުރުމަށް ގޮވާލި. އަހުރާރު އަހަރެމެންނާއެކު އައީ. އޭނާއަކީ ހިތްވަރުގަދަ، ސާބިތު، އަދި ދަތި އުނދަގޫތަކުން ވަރުބަލި ނުވާ މީހެއް. އެދުވަސްވަރު އޭނާއަށް ބޮޑެތި ޒަޚަމްތަކެއް ލިބުނު. މަގުތައް އުނދަގޫވެ ދަތުރު ބުރަ ނަމަވެސް އަނިޔާތަކާ އެކު ވެސް އެންމެ ފަހުން އެނބުރި ޓްރެއިނިން ކޭމްޕަށް ދިޔައީ.”
ދަ ފައިޓް އެގޭންސް ދާޢިޝް ޚަވާރިޖް
1398 ވަނަ އަހަރު ވާރުޑަކް ޕްރޮވިންސުން ސިފައިން ނަންގަހާރާ ދިމާއަށް ދަތުރުކުރަމުން ދިޔައިރު، ލޭޒަރ ސެކްޝަންގައި ވެސް ތަމްރީނު ލިބިފައިވާ ހުނަރުވެރި މުޖާހިދެއް ކަމަށްވާ ޝަހީދު އަހުރާރު ނިންމިއެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ދަތުރެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާގެ އެންމެ ފަހު މަންޒިލް އޮތީ ކޮންތާކުކަން ކުރިންވެސް އެނގޭ މީހެއްގެ ދަތުރެވެ.
ގެއިން ނުކުތުމުގެ ކުރިން ކޮންމެ ފާރަކާއި ކޮންމެ ހަނދާނަކަށް އަލްވަދާޢު ކިޔާފަދަ ގޮތަކަށް އޭނާ ހިނގައިގަތެވެ.
ނުނިމި ހުރި ގެސްޓްހައުސްއަށް ވަދެ އޭނާ ބުންޏެވެ.
“މަސައްކަތް ހުއްޓާނުލާ. ގެސްޓްހައުސް ފުރިހަމަ ކުރާށެވެ.”
ދެން މަޑުމައިތިރި ނަމަވެސް ހަމަޖެހޭ އަޑަކުން ބުންޏެވެ.
“ގޭގައި ތިބި އެއްވެސް މީހަކަށް ހާއްސަކޮށް މަންމަ ގާތު އަހަރެން ނަންގަހަރަށް ދާން އުޅޭ ވާހަކަ ނުބުނާތި. އަހަރެންގެ ހިތް ބުނަނީ އެތަނުގައި އަހަރެން ޝަހީދު ކުރާނަމޭ.”
މިއީ އާދައިގެ ބަސްތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާގެ ތަޤްދީރުގެ ނިޝާންތައް އިޙްސާސް ކުރެވުނު މީހެއްގެ ބަސްތަކެވެ.
އޭނާ ނުކުތީ ނަންގަހަރާ ދިމާއަށެވެ. ހަފްތާއެއް ބައި ފަހުން އޭނާގެ ލޯބިވާ މަންމައަށް ގުޅިއެވެ. އެ ސަލާމަށްފަހު އޭނާ އެދުނީ އާއިލާއަށް ފަހު، ރައްޓެހިންނަށް، ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށެވެ. ނުނިމި ހުރި ގެސްޓްހައުސްގެ ވާހަކަ އޭނާ ސުވާލު ކުރިއެވެ. އޭނާ ވާހަކަ ދެއްކީ އަރާމުކަމާއި ކެތްތެރިކަމުގެ ބަސްތަކާއި، ފުރުމުގެ ވަގުތު އައިސް އަލްވަދާޢު ކިޔުމުގެ ކުރިން ހިތްތަކަށް ބާމްއަކަށް ވާން ބޭނުންވާއިރު ކުރާ ގޮތަށެވެ.
އެއީ އޭނާގެ އާއިލާއާއި އޭނާ ދެއްކި އެންމެ ފަހު ވާހަކައެވެ. އޭނާގެ އެންމެ ފަހު ސަލާމެވެ. އެމީހުންގެ ފަހަތުން އޭނާގެ އެންމެ ފަހުގެ އެދުމެވެ.
އޭނާގެ އެއް އެކުވެރިއަކު މި ވާހަކަ ކިޔައިދެއެވެ.
ކޮންމެ އެކުވެރިއެއްގެ ހިތުގައިވެސް އަހުރާރު ހިފަހައްޓާފައި ހުރީ ޚާއްސަ މަޤާމެކެވެ. އެއީ އަޖައިބު ކުރުވަނިވި، އަޚްލާޤުގައި މަޑުމައިތިރި، އަބަދުވެސް ވަށައިގެން ތިބި މީހުންނަށް ޚިދުމަތް ކުރާ މީހެކެވެ. އޭނާގެ އަޚްލާޤާއި، އޭނާގެ ހޫނުކަމާއި، އޭނާގެ އިޚްލާޞްތެރިކަން ހުރި ގޮތުން އެންމެންނަށްވެސް އޭނާއަކީ އަމިއްލަ މީހެއް ކަމުގައި ހީވިއެވެ.
އެއްދުވަހަކު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މައުލޫމާތު ލިބުނީ ޚޮގްޔާނީގެ ޒާވާ ސަރަހައްދުގައި ދާޢިޝް ހަނގުރާމަވެރިންގެ މަރުކަޒެއް ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ކަމުގެ މަޢުލޫމާތެވެ.
އަހަރެމެން ވަގުތުން އެތަނަށް ބަދަލުވެ ރޭގަނޑު ހޭދަކުރީ މިސްކިތެއްގައެވެ.
ޖެހިގެން އައި ދުވަހު ހެނދުނު އަހުރާރު ފެނުނީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް އުފާވެފައި ހުރިތަނެވެ.
ހިނިތުންވެލަމުން އެންމެންނަށް ބުންޏެވެ.
“މިއަދު އަހަރެން ޝަހީދުވާނަން.”
އެކަލޭގެފާނުގެ ރީތި އަތްލިޔުމުން ފާރެއްގައި ހުރިހާ އެކުވެރިންގެ ނަން ލިޔުއްވައި ވިދާޅުވިއެވެ.
“މިއިން އެއް ނަން އަބަދަށްޓަކައި ނެތިގެން ދާނެ. އެމީހަކު ޝަހީދުވާނެ.”
ދެން އިތުރަށް ވިދާޅުވިއެވެ.
“އަހަރެން ވާނީ އެމީހަކަށް އިންޝާالله.”
ފަހުން ގެދޮރު ސާފުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ.
އަހަރެމެން ދެ ބަޔަކަށް ބަހާލީމެވެ.
އެއް ގެ ސާފުކުރުމަށްފަހު އަދި ދެވަނަ ގެގެ މަސައްކަތް އަދިވެސް ކުރިއަށްދާއިރު އަހުރާރު ވިދާޅުވިއެވެ.
“އަހަރެން މިދަނީ ޖެހިގެން ހުރި ގެއަށް.”
އަހަރެން ގޮވާލީމެވެ:
“އެކަނި ނުދާތި. ނުރައްކާތެރި ކަމެއް. އަހަރެމެން އެކުގައި ދާނަން.”
އެކަމަކު އަހުރާރަކީ އަބަދުވެސް ނުރައްކަލާ ދުރަށް ދިއުމުގެ ބަދަލުގައި ނުރައްކަލާ ދިމާއަށް ދަތުރުކުރި މީހެކެވެ. އޭނާގެ އެކުވެރިޔާގެ ވާހަކަ ނުބަލާ އޭނާ މިސްރާބުޖެހީ ތިންވަނަ ގެއާ ދިމާއަށެވެ.
އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުއްޓާ އެތެރެއިން އަޑުތައް އުފުލިގެން ދިޔައެވެ. އަހުރާރު ވަރަށް ބާރަށް ދޮރު ހުޅުވާލާފައި ތަޅާލައި، ދޮރު ދޫކޮށްލި ހިސާބުން އޭނާ ދުޝްމަނުންގެ ގައިގައި ބަޑިޖަހާލިއެވެ. ވަޒަންތަކާއި އެކު އޭނާ ތަކްބީރު ގޮވާލިއިރު އޭނާގެ އަޑު ވައިގެ ތެރެއަށް الله އަކްބަރުގެ ރުއިމުގެ އަޑުން ފުރިގެން ދިޔައެވެ.
އަހަރެން ދުވެފައި ގޮސް އޭނާއާ ދިމާއަށް ދުއްވައިގަތް ނަމަވެސް އޭނާއާ ހަމައަށް ނުދެވެނީސް އޭނާގެ ގައިގައި ޖެހިއްޖެއެވެ.
ވެއްޓުމާއެކު އޭނާ އަނެއްކާވެސް ހަޅޭއްލަވައިގަތެވެ.
“الله އަކްބަރު!”
އަދި އެއަށްފަހު އޭނާ ޝަހީދުވުމުގެ ތަށިން ބޯލިއެވެ.
އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އޭނާ ދެކެމުން އައި ހުވަފެން އެންމެ ފަހުން ފުއްދައިދިނެވެ.
އޭގެ ތިރީސް ދުވަސް ފަހުން އޭނާގެ ބަރަކާތްތެރި ހަށިގަނޑު އަނބުރާ އޭނާގެ ވަޒަނަށް ގެނައެވެ.
އޭނާ ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ނިދާފައި އޮތް ކަހަލަ ތާޒާ ރީތިކޮށެވެ.
ރަށުގެ ރައްޔިތުންނާއި ރައްޓެހިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުން ލޮލުން ކަރުނަ އަޅައިގެން އޭނާ ބަލައިގަނެ، ކާބަފައިންގެ ސަހަރާގައި ވަޅުލިއެވެ.
ބިން ހިމޭންވި ނަމަވެސް އެންމެ ފަހުން ދަތުރުވެރިއަކު އޭނާގެ މަންޒިލަށް އާދެވިއްޖެކަން އުޑުތަކަށް އެނގުނެވެ.
އޭނާގެ ޝަހީދުކަން ޤަބޫލުކުރައްވައި، ދަރަޖަ މަތިކުރައްވާށިއެވެ.
ޝަހީދުވި ތާރީޚެވެ
އެންމެ ފަހުން މި ހިތްވަރުގަދަ މުޖާހިދާ އަދި ޙަޤީޤަތުގެ މަގުގައި ވަފާތެރި ދަތުރުވެރިޔާ އޭނާގެ މުޅި އުމުރަށް ދެކެމުން އައި ހުވަފެން ޙާޞިލުކޮށް ޝަހީދުވުމުގެ ދަރަޖަ ޙާޞިލުކުރެއްވީ 1 މިޒާން 1398 ގައެވެ.
އަޙްމަދު ފަރީދު އަޙްރާރު މި ވަގުތީ ދުނިޔެ ދޫކޮށް އެނބުރި އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެންނެވި ނަމަވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅާއި، ޤުރުބާނީއާއި، ހަނދާން ރައްޔިތުންގެ ހިތްތަކުގައި ދިރިހުރެއެވެ.
