އަލީ އަންސާރު
އަފްޣާނިސްތާނަކީ ހިތްވަރުގަދަ ޝަރަފުވެރި ބައެއްގެ ބިމެކެވެ. އެތަނުގެ ރައްޔިތުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރި ދުވަހުން ފެށިގެން، އެމީހުންގެ އީމާންތެރިކަމުގައި ސާބިތުވެ، ތެޅިފޮޅިފައި ނުވާ، ނިވާއެއް ފަދައިން ތިބެއެވެ. މި އިސްލާމްދީނާއި މި ހަގީގަތަށްޓަކައި އެމީހުން ވަނީ އެތައް ގުރުބާނީތަކެއް ވެފައެވެ. އެމީހުން ޓެސްޓްކޮށް، ޒަޚަމްކޮށް، ތަކުލީފު އުފުލާފައިވާ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އެމީހުން ތިބީ އަރައިގަތުމާއި، ހިސާރުތަކާއި، އިސްތިޢުމާރާއި، ރޭޑްތަކުގެ ހޯސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިތިބި ނަމަވެސް، އެމީހުން ދުވަހަކުވެސް ފަޅައިގެން ގޮސްފައި ނުވަތަ ފަހަތަށް ޖެހެން މަޖުބޫރުވެފައެއް ނުވެއެވެ. އެމީހުން ދުވަހަކުވެސް އެމީހުންގެ ދީނާއި އެމީހުންގެ މަޤްޞަދު ދޫކޮށްލާފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެމީހުން ވަދެގަތް މީހުންނާއި ދައުވަތު ނުލިބޭ މެހެމާނުންނަށް ބޮޑު އަގެއް ދައްކަން ޖެހުނެވެ.
ވިހި އަހަރުގެ އަފްޣާނިސްތާން ހިފުމުގެ ކުރީކޮޅު މުސްލިމުންގެ ވަޒަނުން އަނެއްކާވެސް އިންތިޒާރު ކުރަމުން ދިޔައީ އިންސާނީ އެހީތެރިކަމަށް ބުނާ މީހުން ގެނައި ބިރުވެރިކަމާއި އާ ޝަރީއަތްތަކަށެވެ. ހެނދުނާއި ހަވީރު ގެންނަނީ ކޮންއެއްޗެއްކަން ބުނެދޭކަށް ނެތެވެ. ބޮންތަކުގެ ކަޅު ދުންތައް ހުރިހާ ދިމާލަކަށް އުފުލިގެން ދިޔައެވެ. ޒަޚަމްވި މީހުންގެ ރުއިމުގެ އަޑު އެއްކޮށް، ލޭގެ ކޯރުތައް އޮހޮރެމުން ދިޔައިރު، ވެއްޓިފައިވާ ފުން ފާރުތަކުގެ ދަށުގައި މައުސޫމް ކަށިތައް ވަޅުލާފައި އޮތެވެ. ރޭގަނޑު ދަންވަރު ރޯދަތައް ކެނޑި، އަދަން ފުރިގެން ދިޔައީ ގިސްލުމާއި، މިހުރާބު ކައިރީގައި އިމާމު ޝަހީދުވެ، މަދަރުސާތަކުގެ ގޮޅިތަކުގައި ފޮތްތަކުގެ ޞަފްޙާތައް ލޭގައި ތެމިގެންނެވެ. މި ލޭއޮހޮރުވާލާފައިވާ ފޭރުމަކީ އިންސާނިއްޔަތުގެ ދަޢުވާތައް އުޑުމައްޗަށް ފޯރާފައިވާ މީހުން ނަމަވެސް މިތަނުގައި ހުރި ހުރިހާ ކަމެއް ވެގެން ދިޔައީ އޭގެ އިދިކޮޅަށެވެ.
އެކަމަކު އެއްފަރާތުގައި މި ޝައިޠާނުންނާއި ނުބައި ވިސްނައިދޭ މީހުން އިސްލާމްދީނާއި މާތް ޝަރީޢަތާ ދެކޮޅަށް ތެދުވެ ތިބިނަމަ، އަނެއްފަރާތުގައި މި ޝައިޠާނުންގެ ވަޅުތައް ނައްތާލައި، މަރާލައި، ނަރަކައިގެ އެންމެ ފުން ވަޅުތަކަށް ކޮއްޕާލުމުގެ އިޚްތިޔާރާއި ޤާބިލުކަން ހުރި ޒުވާނުންނާއި ޙަޤީޤީ ފިރިހެނުން ތިއްބެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ އަސާސީ އަދި މުހިންމު އެއް ވާޖިބު ކަމުގައިވާ ޖިހާދު ވަނީ އެމެރިކާއާއި އެމެރިކާގެ އެކުވެރި ޤައުމުތަކާ ދެކޮޅަށް ފަރުދުޢައްޔަށް ވެފައެވެ. ޖިހާދުގެ ސަފުތައް އުފެދި އީމާންތެރިކަމުގެ ލަޝްކަރުތައް އެއްތަނަކަށް ގެނައެވެ. މި މަގުގައި ތައްޔާރުވުމުގެ މަރުހަލާތަކާއި، ރިބަތާއި، ޤިޠާލް އަދި އިސްތިޝާދުގެ މަރުޙަލާތައް ހުރިއިރު، އެކަމަށްޓަކައި ޚިޔާރުކުރެވުނީ، الله ތަޢާލާއާ ވަރުގަދަ ގުޅުމެއް އޮތް މީހުންނެވެ.
މިޙަރަކާތް އަނެއްކާވެސް ފެށުނީ މުއްލާ މުޙައްމަދު ޢުމަރު (ރ.) ގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން ގިނަ އަދަދެއްގެ ޖިހާދީ ލީޑަރުން އޭނާގެ ކައިރީގައި ތިއްބަވައިގެންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މަރުޙޫމް ޖަލާލުއްދީން ހައްޤާނީ (އާރްއެޗް) ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ޤުރުބާނީގެ އާއިލާއެއްގެ އިސްވެރިއެއްގެ އިތުރުން ބޮޑު ދެ ޖިހާދެއްގެ އިސް ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން އެކަކެވެ. މި ބޮޑު މީހާ ޖިހާދާއި ޤިޠާލް ތަމްރީނުކޮށް އޭނާގެ އަޚުންނާއި ދަރިންނާއި ކޮއްކޮމެންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުންނާއި އަދި ބީރައްޓެހިންވެސް ޤުރުބާނީގެ މައިދާނަށް ގެނައެވެ. ނާސިރުއްދީނާއި ބަދުރުއްދީނާއި ޢުމަރު އަދި ހަޔަތުالله އަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ކަމަށާއި، މި މާތް މަގުން ޝަހީދުވުމުގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ވާސިލްވެވަޑައިގެންނެވި ކަމަށެވެ.
އެކަމަކު އެ އެންމެންގެ ތެރެއިން ވެސް ޝަހީދު ހާފިޒު ބަދުރުއްދީން (الله ޤަބޫލް ކުރައްވާ) އެކަލޭގެފާނުގެ މޮޅުކަމާއި، ޚިދުމަތްތެރިކަމާއި، މަސައްކަތުގައި ވަކިން ހުއްޓެވެ. އެއީ އިސްތިޝާދު ސަފުގެ އިސް ޒުވާނެކެވެ. 1406 ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާންމަހުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު އުފަންވެވަޑައިގަތީ ޖިހާދުގެ ރޫހުގައި ބައްޕަގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ބޮޑުވެވަޑައިގެންނެވި ހާފިޒެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ އަޚްލާޤާއި އަދަބުތަކާއި ޢަޤީދާތައް ދަސްކޮށް، މާމްބައުލްއުލޫމް މަދަރުސާގައި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކޮށް، ދީނީ ތަޢުލީމުގެ ކުރީކޮޅު ފުރިހަމަ ކުރެއްވިއެވެ. އިލްމީ ހުނަރާއި ޤާބިލުކަން ބޮޑު ބޭފުޅެއް ކަމަށާއި، މިސަބަބަށްޓަކައި އޭނާއަކީ ޚާއްޞަކޮށް މަރުޙޫމް ޖަލާލުއްދީން ހައްޤާނީ (އާރްއެޗް) ގެ ލޯބިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ ގިނައިން ބުނަމުން ދިޔައީ “އަހަރެންގެ އިލްމީ ވާރުތަވެރިކަން ކަލެއަށް ދޫކޮށްލާނެ، އަދި ކަލޭ އަހަރެންގެ ޖާގަ ފުރިހަމަ ކުރާނެ” ކަމަށެވެ.
އެކަމަކު ހާފިޒުގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި އެދުން އޮތީ އެހެން ތަނެއްގައެވެ. ދުވަސްކޮޅަކު އާދައިގެ މުޖާހިދެއްގެ ގޮތުގައި އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަފުތަކުގައި ޖިހާދުގެ ވާޖިބު އަދާކުރެއްވި އެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ބުއްދިވެރިކަމާއި ތޫނު ވިސްނުމުގެ ސަބަބުން އިސްތިޝާދީ ބެޓޭލިއަންގެ އިސްވެރިއަކަށް ލީޑަޝިޕުން އޭނާ އައްޔަން ކުރިއެވެ. މި ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުއްލެވީ އެންމެ ފަހު ނޭވާއާ ހަމައަށް ވަރަށް ހިތްވަރާއި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި ތެދުވެރިކަމާއެކުގައެވެ. މި މަސްއޫލިއްޔަތުގެ އިތުރުން ދުވަސްކޮޅަކަށް ޚޯސްޓުގައި އަސްކަރީ ނައިބުގެ މަގާމުވެސް އައްޔަން ކުރެއްވިއެވެ.
ހާފިޒް ސާހިބު ވަނީ އިސްތިޝާދުގެ ބަގީޗާގައި ރަން މާތައް އެއްކޮށްފައެވެ. މި ރޭންކްތައް އިންތިޒާމް ކުރެއްވީ ވަރަށް މަތީ ފެންވަރެއްގެ ހުނަރުވެރިކަމާއެކުގައެވެ. އޭނާ ރޭވީ ވަރުގަދަ، ހިސާބު ޖަހާފައިވާ އަދި ކޮމްޕްލެކްސް ގިނަ އޮޕަރޭޝަންތަކެކެވެ. ކާބުލް، ޚޯސްޓް، ވަރްދާކް އަދި އެހެނިހެން އަތޮޅުތަކުގައި އިސްލާމްދީނުގެ ދުޝްމަނުންނަށް އަބަބިލް މީހުންނަށް ކާނާ ހަދައި، އެމީހުން ހައިރާންކަމުގެ އުނދޯލީގައި އުދުހިގެން ދޫކޮށްލިއެވެ. ހާފިޒް ސާހިބުގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން 75 ބަޠަލާއިންގެ ހަމަލާއެއް ދީފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިންޓަ ކޮންޓިނެންޓަލް ހޮޓަލާއި، ޚޯސްޓްގައި ހުންނަ އެމެރިކާގެ މަރުކަޒާއި، ސަޔާދާބާދުގެ މަރުކަޒަށް ދިން ހަމަލާތައް ހިމެނެއެވެ. މި ޖިހާދީ އަދި އިސްތިޝާދީ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން އޭނާ ވެގެން ދިޔައީ އެމެރިކާ ސިފައިން އެންމެ ބޭނުންވާ އެއް ފަރުދަކަށެވެ. އެކަމަކު އެމީހުންނަށް އޭނާ އަތުލައިގަތުމާއި މަރާލުމުގެ ކުޅަދާނަކަމެއް ނެތެވެ.
އެންމެ ފަހުން 1391 ވަނަ އަހަރުގެ އަސަދު މަހުގެ 31 ވަނަ ދުވަހު މި ޒުވާން މުޖާހިދާއި އިސްތިޝާދީ ސަފުތަކުގެ ލީޑަރު އެމެރިކާގެ ޑްރޯނެއްގައި ޖެހި ޝަހީދުވުމުގެ މަތީ ދަރަޖަ ހޯއްދެވިއެވެ. ޝަހީދުގެ ހަށިގަނޑު ފަޅައިގެން ގޮސް، އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބި އޮތީ ހަމައެކަނި އޭނާގެ މޭމައްޗަށެވެ. މުޖާހިދުން އޭނާ ދެނެގަތީ ހަމަ އެ މޭމަތިންނެވެ. މިއީ ޝަހީދު ސައީދުގެ ނިޢުމަތާއި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ މުޢުޖިޒާތެކެވެ.
ހާފިޒު ޝަހީދުވުމުގެ ބަދަލު ހިފުމުގެ ގޮތުން، އޭނާ ޝަހީދުވުމުގެ ކުރިން ފަރުމާކޮށްފައިވާ ސީއައިއޭ އޮފީހާ ދެކޮޅަށް ރޭވިފައިވާ އިސްތިޝާދީ އޮޕަރޭޝަނެއް ހިންގައި، މި ބޮޑު ރޭވުން ނާކާމިޔާބުވީ ޝަހީދުވެވަޑައިގެންނެވި މީހުންނާއި މުޖާހިދުންގެ ހިތްވަރާއި ޤުރުބާނީގެ ސަބަބުންނެވެ. ސަފުތައް އެމީހުންގެ މަގުގައި ކުރިއަށް ދިޔައިރު، ޝަހީދުގެ ހުވަފެންތައް ދިރުވައި އާލާކޮށްލެވުނެވެ.
