ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން އަފްޣާނިސްތާނަށް ލޯމަރާލައިގެން ބޮން ގޮއްވާލުމުގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ކޮން ވޭނެއް ހެއްޔެވެ؟

 

އާސިފް ތާރިން

 

އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިރުމަތީގެ ސުލްހަވެރި ޕްރޮވިންސްތައް ކަމަށްވާ ކުނާރާއި ޕަކްޓިކާގެ އުޑުމަތި އަނެއްކާވެސް ބަޑިޖެހުމުގެ ދުންގަނޑު ވަނީ ގަދަވެފައެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ 20 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ، ޕާކިސްތާނުގެ ވައިގެ ސިފައިންގެ ޖެޓްތަކުން އާދައިގެ އާންމުންގެ ގެދޮރާއި މުދަލަށް، ސަބަބެއް ނެތި، އެއްވެސް ރުޅިވެރިކަމެއް ނެތި އަމާޒުކުރި ރަހުމުކުޑަކަމުން، މި ސަރަހައްދުގައި ދުން އަރަމުންދާ ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް އަލިފާނަށް އަނެއްކާވެސް ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން ލިބިއްޖެއެވެ.

 

އަފްޣާނިސްތާން ސަރުކާރުން މި އަމަލަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާއި ޤައުމީ އިސްތިޤްލާލާ ފާޅުގައި ހިލާފު ޢަމަލެއް ކަމަށް ބުނެ، ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން އިޢުލާންކޮށްފައެވެ. މޫނުމަތިން ބަލާއިރު މި ބޮމުގެ ހަމަލާއަކީ ހަނގުރާމަވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ ޖާސޫސީ އޮޕަރޭޝަނެއް ކަމަށް ބުނާ އޮޕަރޭޝަނެއްގެ ނަން ނަމަވެސް ހަގީގަތުގައި މިއީ ސްޓޭންޑަޑް ސެކިއުރިޓީ ބަހަނާތަކުގެ ފަރުދާގެ ފަހަތުގައި ހިނގާ ކަމެއްގެ ކްލާސިކް މިސާލެކެވެ. މި މުޅި މަންޒަރުގެ މާނަ ދޭހަކުރުމަށްޓަކައި، ކާބުލް، އިސްލާމްއާބާދު، ނިއުދިއްލީ، އަދި ރިޔާޟާ ދެމެދު ބެހެއްޓިފައިވާ ޑިޕްލޮމެޓިކް ޗެސް ޕިސްތަކަށް ހަރުކަށި، އޮބްޖެކްޓިވް ނަޒަރަކުން ބަލާލަން ޖެހެއެވެ.

 

މި ވާހަކައިގެ އަސްލު ފެށެނީ ހަމަ އެ މުސްކުޅި “ސްޓްރެޓެޖިކް ޑެޕްތް” ގެ ވާހަކައިން، ޕާކިސްތާނުން އަބަދުވެސް ބޭނުންވީ އަފްޣާނިސްތާން އަމިއްލަ ނުފޫޒުގެ ދަށުގައި ބެހެއްޓުމަށެވެ. ނުވަދިހަ ވަނަ އަހަރު އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ ދާޚިލީ ހަނގުރާމައަށް ވަދެގަތުމުން ފެށިގެން ފާއިތުވި އަހަރުތަކާ ހަމައަށް، ރަވަލްޕިންދީގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ އިސްލާމްއާބާދުން ވަނީ މި ވިސްނުމުގައި ހިފަހައްޓާފައެވެ.

 

އެއީ ހަމަ އެއީ، އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) އިން މިނިވަން އަދި އިސްތިގުލާލީ ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލަ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ބައްޓަން ކުރަން ފެށި ކޮންމެ ފަހަރަކު، ޕާކިސްތާނު ސިފައިން އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި އޮތް ޓެންޝަންގެ ފަރަގު ބޮޑުކުރުމަށް “ނުސާފު މަސައްކަތެއް” ކުރާތަން ފެނިފައިވެ އެވެ.

 

މި ޑިޕްލޮމެޓިކް ހަނގުރާމަ އެންމެ މައްޗަށް ދިޔައީ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު އަމީރު ޚާން މުއްތާގީ އިންޑިއާއަށް ކުރެއްވި ތާރީހީ ޑިޕްލޮމެޓިކް އަދި ވިޔަފާރީގެ ދަތުރަކުންނެވެ.

 

ޝައުގުވެރި ކަމަކީ އިންޑިއާއަށް ކުރާ މި ދަތުރުގެ ކުރިން 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު ޕާކިސްތާނަށް ވެސް ދަތުރެއް ކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައި އޮތް ނަމަވެސް ސިފައިންގެ ޕްރެޝަރުގައި އިސްލާމްއާބާދު ވަނީ އދ. މިކަމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، އޭރު އދ. މިއާ ހިލާފަށް އިންޑިއާއިން ވަނީ ހަމަ އެ ޕާކިސްތާނުގެ ރިޔާސީ ދައުރުގައި ހަމަ އެ އދ އިން ރަނގަޅު ދަތުރު އިސްތިސްނާއެއް ހޯދައި، އަފްޣާން ވަފުދަށް ހޫނު މަރުހަބާއެއް ކިޔާފައެވެ.

 

މި މުޅި އެޕިސޯޑުން ސާބިތުވީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރުގެ އިންޑިއާ ދަތުރުފުޅުގައި ބައިޕާސް ކުރެވުނު ކަމަށް ފެނުނު ޕާކިސްތާނަކީ، ހަގީގަތުގައި ބައިޕާސް ކުރެވުނު ޕާކިސްތާނަކީ، އަމިއްލަ ޑިޕްލޮމެޓިކް ބަލިކަށިކަމުންނެވެ.

 

މުޅިން ވެސް ކާބުލްގެ މެސެޖު ސާފުވެފައި އޮތީ: އަމިއްލަ ވިޔަފާރިއާއި ޑިޕްލޮމެޓިކް މަގުތައް ކަނޑައެޅުމަށް އިސްލާމްއާބާދު ބޭނުން ނުވާނެ އެވެ.

 

ހަމަ މި ނިކަމެތިކަމާއި ސްޓްރެޓެޖިކް ބަލިވުމުގެ ރުޅި ފިނިކުރުމަށްޓަކައި ޕާކިސްތާނުގައި މުފްތީ ނޫރު ވަލީ މެހުސޫދު ހުންނެވި ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުގައި ވެސް މުފްތީ ނޫރު ވަލީ މެހުސޫދު ހުންނެވި ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިން ވަނީ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 9 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ އަފްޣާނިސްތާނަށް ބޮން އަޅާފައެވެ.

 

2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 9 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ އަނިޔާވެރިކަމާއެކު ފެށި ދެފަރާތުގެ ކޯޅުންތަކުގެ ސިލްސިލާ ޗައިނާ، ގަތަރު، ސައުދީ އަރަބިއްޔާ، އަދި ތުރުކީ ފަދަ ސަރަހައްދީ ބާރުތަކުގެ މެދުވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ވަގުތީ ގޮތުން ހުއްޓުވައި، މުޅި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އައިއީއޭއިން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުން ދިޔައީ މި މައްސަލަތަކަށް ހައްލު ލިބޭނީ ބޮން ގޮއްވާލައިގެން ނޫން ކަމަށެވެ.

 

ހަމަ މި ސްޓޭންޑާ އެއްގޮތަށް، ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު އަތުލައިގަތް ޕާކިސްތާނުގެ ތިން ސިފައިން ހެޔޮއެދުމުގެ ގޮތުން، ސައުދީ މެދުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި އައިއީއޭއިން ދޫކޮށްލި އެވެ.

 

މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ ތެރޭގައި އެންމެ ބޮޑު ފުށުއެރުން ފެނިގެން ދިޔައީ ސަރަހައްދީ މެދުވެރިކަމުގެ ދަށުން ދިގު އަދި ސީރިއަސް ބުރެއްގެ މަޝްވަރާތައް ފެށުމުންނެވެ. މިހާރު ހުރި މައްސަލަތަކާއި ސަލާމަތީ ކަންބޮޑުވުންތައް ހައްލުކުރެވޭނީ ސުލްހަވެރި މަޝްވަރާތަކެއްގެ ތެރެއިން ކަމަށް ސާފު އަދި އެއްގޮތަކަށް ވެސް އައިއީއޭ އިން ނެގިއިރު، ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ވެސް ކާބުލް އިން ޑިޕްލޮމެސީގެ ދޮރުތައް މެދުނުކެނޑި ހުޅުވާފައި ބެހެއްޓި އެވެ.

 

މިއާ ޚިލާފަށް ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިން ގެންގުޅުނީ އިންތިހާއަށް ހަރުކަށި އަދި އުދުވާނީ ސްޓޭންޑެކެވެ. ޕާކިސްތާނު ސިފައިން ތަކުރާރުކޮށް އާންމުކޮށް ބުނަމުން ދިޔައީ “ޓެރަރިސްޓުންނާއި އެމީހުންގެ ފެސިލިޓޭޓަރުންނާ” އެއްވެސް މުއާމަލާތެއް ނުކުރާނެ ކަމަށާއި، ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ބާރު ބޭނުންކުރުމުގައި ފިކްސްޑް ކަމަށެވެ. ހަމަ މި ބުއްދިވެރި ނޫން ގަދަފަދަކަމާއި ހަރުކަށިކަމުން ކުދިކުދި މައްސަލަތައް ބޮޑު ހަނގުރާމައެއްގެ ބައްޓަމަށް ގެނެސްދިނެވެ.

 

އެކަމަކު ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަމާއި، ރެކޯޑް މުގުރާލާ އިންފްލޭޝަން އަދި އާންމު މުޒާހަރާ ފަދަ ބޮޑެތި އެތެރޭގެ މައްސަލަތަކުން އަމިއްލަ ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަން އެއްކިބާވުމަށްޓަކައި ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިން ވަނީ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް އެޑްވެންޗަރިޒަމަށް ތަކުރާރުކޮށް ބަދަލުވެފަ އެވެ. މަޝްވަރާގެ މޭޒަށް އައުމަށް ބައިނަލްއަގްވާމީ ފެންވަރުގައި ޕާކިސްތާނަށް ޕްރެޝަރު ކުރިމަތިވި ކޮންމެ ފަހަރަކު ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ހިނގާ ހަމަލާތަކުގެ ޒިންމާ އަފްޣާނިސްތާނަށް އުކާލާނީ އަމިއްލަ ލަދުވެތިކަން ފޮރުވުމަށެވެ.

 

މީގެ މަހެއްހާ ދުވަސް ކުރިން ކަރާޗީގައި ރޭންޖަރުންނަށް ދިން ހަމަލާތައް އަފްޣާނިސްތާނާ ގުޅުވައިލުމަކީ ހަމަ މި ޕްރޮޕެގެންޑާ އަދި ނެރެޓިވް ހަނގުރާމައިގެ ބައެކެވެ.

 

އިގްތިސާދީ އަދި ޑިޕްލޮމެޓިކް މައިދާނުގައި ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިންނާ ދެކޮޅަށް ކުރި މި ޗޭން އިތުރަށް ވަރުގަދަވީ ޕާކިސްތާނުން އައިއީއޭއާ ދެކޮޅަށް މާޒީގައި ދިން އެއްބާރުލުމުގެ ބަދަލުގައި އެމެރިކާއިން 10 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ފައިސާ ހޯދުމަށް އެދުމުންނެވެ.

 

އިގްތިސާދީ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ހަމަ މި ބަލިކަށިކަން އަނެއްކާވެސް ސާފުވީ ތާރީޚުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ދިގު ފަނަރަ އަހަރުގެ މުއްދަތަކަށް ކްރެޑިޓްގެ ގޮތުގައި ތެޔޮ ފޯރުކޮށްދީ، އެގައުމުގެ އިގްތިސާދަށް އިންވެސްޓް ކުރުމަށް އެދުމުންނެވެ. އެކަމަކު ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ ހާލަތު ދަށްވުމާއި ނުތަނަވަސް މާހައުލާއި އެގައުމުގެ ސިޔާސީ މުއައްސަސާތަކަށް ސިފައިން ވަދެގަތުމުން އެ އެދުމަށް އަމަލު ނުކުރުމަށް އިޚްތިޔާރުކޮށް، އޭގެ ބަދަލުގައި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބިމާ ދިމާއަށް އެނބުރިލި އެވެ.

 

ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ބޮޑު ހަކަތަ ކުންފުނި ޑެލްޓާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެނާޖީން އަފްޣާނިސްތާނާ އެކު 200 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ތާރީހީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށް، ހެރާތުގައި ތެލާއި ގޭސް ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ފެށި އެވެ.

 

ހަމަ އެ ދުވަސްވަރު ގާތްގަނޑަކަށް ޖިއޮޕޮލިޓިކްސްއަށް އަނެއްކާވެސް ބޮޑު ބަދަލެއް އައީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއި ޕާކިސްތާނާއި ތުރުކީން މާތް ދެ މިސްކިތާއި ރަސްކަން ހިމާޔަތްކުރުމަށް “މައްކާ ޖޮއިންޓް ޑިފެންސް އެގްރީމަންޓް” ގައި ސޮއިކުރުމުންނެވެ. އޭގެ އަމާޒުގެ ނަން ފާޅުގައި ކަރުދާހުގައި ނުބުނި ނަމަވެސް، އޭގެ މާނައަކީ މި އެއްބަސްވުމަކީ އީރާނާއި ހޫޘީންނާ ދެކޮޅަށް ވަރުގަދަ ދިފާޢީ ޝީލްޑެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

 

ހޫތީން، ފާއިތުވި މަސްތަކުގައި، ސައުދީ ރިފައިނަރީތަކަށް ދޭ ހަމަލާތައް ވަރުގަދަކޮށްފައިވާތީ، ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ޑިމާންޑްކުރީ، މައްކާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނުން އަވަސް އަސްކަރީ އެހީތެރިކަމާއި ތަދައްޚުލުވުމަށެވެ. މިތަނުގައި ޕާކިސްތާނު ސިފައިން އެގައުމު ތާށިކުރީ ބިރުވެރި ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް ވަޅުގަނޑެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެއްފަރާތުން އަވަށްޓެރި އީރާން ރުޅިއަރުވައި، ދާޚިލީ މަޒުހަބީ ނާޒުކުކަން އުފެއްދުމަށް ބޭނުން ނުވި އެވެ؛ އަނެއްކޮޅުން ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ޑިމާންޑަށް ސާފުކޮށް ދެކޮޅު ހެދުމަކީ މައްކާ އެއްބަސްވުމާ ހިލާފުވެ، ބައިނަލްއަގްވާމީ ގޮތުން ބޮޑެތި ނިކަމެތިކަމާއި ބަދުނާމުތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެ ކަމެކެވެ.

 

މި ޑިޕްލޮމެޓިކް ޑެޑްލޮކާއި، އިގްތިސާދީ ނިކަމެތިކަމާއި، ސައުދީއާއި އަފްޣާނިސްތާނުގެ ވިޔަފާރިއާއި ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތައް ބޮޑުވަމުންދާތީ އުފެދުނު ރުޅިވެރިކަމުން ނުކުމެ، ޕާކިސްތާނު ސިފައިން އަނެއްކާވެސް އެމީހުންގެ ކުރީގެ ކޮތަޅުތައް ހަރަކާތްތެރިވިއެވެ. ސެޕްޓެމްބަރު 18، 2026 ގައި ކޮހަޓްގެ އޯލްޑް ޕޮލިސް ލައިންސް ކޮމްޕްލެކްސްގައި ބިރުވެރި ކާރު ބޮމެއް ގޮއްވާލުމުން ސަލާމަތީ އިދާރާތަކުން ވަގުތުން މީޑިއާ ނެރެޓިވް އެއް ބިނާކޮށްފައި ވަނީ “މި ހަމަލާގައި އަފްޣާން ރައްޔިތެއް ބައިވެރިވި” ކަމަށް ބުނެ އެވެ.

 

ހަމަ މި ދޮގު ޕްރޮޕެގެންޑާގެ ނިވާކޮށްގެން ކުނާރާއި ޕަކްޓިކާ އަށް ބޮން ގޮއްވާލީ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ 20 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ އެވެ.

 

ދާދި ފަހުން މި ބޮމުގެ ހަމަލާގެ ފަހަތުގައި ޕާކިސްތާނުން ވަނީ އެއް ގަލުން ދެ ދޫނި މަރާލާފައެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ސައުދީ އަރަބިއްޔާއަށް ހުށަހެޅުމަށް ބަހަނާއެއް ދިނީ “މައްކާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނަށް ހޫތީންނާ ދެކޮޅަށް ސިފައިން ނުފޮނުވޭނީ އަފްޣާނިސްތާނާ އެކު އޮންނަ އަމިއްލަ ހުޅަނގު ބޯޑަރު ރައްކާތެރި ނޫން ކަމުން، އަދި އެތަނުގައި ހަނގުރާމައެއްގައި މިހާރު ވެސް ޖެހިފައި އޮތުމުންނެވެ.”

 

ދެވަނަ ކަމަކީ، އަފްޣާނިސްތާނަށް ބޮން ގޮއްވައިގެން، ސައުދީން ކާބުލްގައި އިންވެސްޓް ކުރުމަށް އިސްލާމްއާބާދު ބައިޕާސް ކުރި ސަބަބާ މެދު ރުޅިވެރިކަން ފާޅުކުރި އެވެ.

 

އެހެންކަމުން މި އެންމެ ފަހުގެ އަނިޔާވެރިކަމަކީ ޙަޤީޤަތުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ހަނގުރާމަވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމެއް ނޫން، މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ އެތެރޭގެ ނާކާމިޔާބީތަކާއި، އިޤްތިޞާދީ އާދޭސްކުރާ ތަށީގެ ނިކަމެތިކަމާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މައިދާނުގައި ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް އެކަހެރިކަން ފޮރުވުމަށް ކުރެވުނު އެންމެ ފަހުގެ، ނާކާމިޔާބު މަސައްކަތެކެވެ. އޭގެ ހަގީގީ ހަރަދު އުފުލަން ޖެހޭނީ ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލައަށް، އެގައުމުގެ ނާގާބިލް އަދި ބުއްދިވެރި ނޫން އަސްކަރިއްޔާގެ ދަށުންނެވެ.