ޑރ. ހުމާމް ސުލްތާނީ
އަފްޣާނިސްތާނުގައި ސަލަފީ އިލްމުވެރިން މަރާލުމާ ބެހޭ ހަގީގަތާއި އައިއީއޭއާ ދެކޮޅަށް ކުރި ދީނީ ޕްރޮޕެގެންޑާ
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ތާރީޚުގެ އެއް ހިތި ހިތާމައަކީ މި ބިމުގައި ހަނގުރާމަތައް ކުރެވިފައިވަނީ ފިކުރުތަކާއި ޢަޤީދާތަކާއި ދީނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ އިތުރުން ބަޑިއާއި ބަޑިބަޑިންނެވެ. ބައެއް ފަހަރު ވެރިކަމުގެ ހަނގުރާމައަކަށް ދީނީ ކުލައެއް ދީ، ބައެއް ފަހަރު ފިޤުހުގެ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ޢަދާވާތްތެރިކަމުގެ އަސާސަކަށް ހަދައި، ބައެއް ފަހަރު ވަކިވަކި މަދު ހާދިސާތަކެއް މުޅި ނިޒާމަކަށް ތުހުމަތުތަކަށް ބަދަލުކޮށް، އިދިކޮޅު އާ ފަރާތްތައް ހުޅުވުމަށް ބޭނުންކުރިއެވެ.
އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު އަލުން ވެރިކަމަށް އައުމަށްފަހު، މިފަދަ ޕްރޮޕެގެންޑާ ޗޭނެއް ފެށިއެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގައި ބައެއް ސަލަފީ އިލްމުވެރިން ޝަހީދުވުމަކީ އައިއީއޭ އަށް ފިޤުހުގައި ހަނަފީ އަދި ޢަޤީދާގައި މަތޫރީދީ ކަމުގައި ވުމުން ސަލަފީ އިލްމުވެރިންނާއި އެހެނިހެން މަޛްހަބުތަކަށް ތަޙައްމަލު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ބުނާ ބަހަނާއަކަށް ބަދަލުވިއެވެ. ދާޢިޝް ތަކްފީރީ ދައުރުތަކުން މި ތުހުމަތު އަމިއްލަ ފިކުރީ އަދި ޢަޤީދާގެ މަޤްޞަދުތަކަށް ބޭނުންކުރިއިރު، ޕާކިސްތާނުގެ ބައެއް ދީނީ އަދި ސިޔާސީ ދައުރުތަކުންވެސް މިއީ އައިއީއޭއަށް ފާޑުކިޔުމުގެ މައުޟޫޢަކަށް ހެދިއެވެ.
ނަމަވެސް މިހުރިހާ ޕްރޮޕެގެންޑާއަކާއި ހަލަބޮލިކަމުގެ ތެރޭގައި އަސާސީ ހަގީގަތެއް ފާހަގަ ނުކުރެވުނެވެ. އިލްމުވެރިއަކު މަރާލުމަކީ އެއް ހަގީގަތެއް ކަމަށާއި، އޭނާގެ ގާތިލު ދެނެގަތުމަކީ ވަކި ސުވާލެއް ކަމަށާއި، އެ މަރާލުމަކީ ސަރުކާރުގެ އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ ދީނީ ސިޔާސަތެއް ކަމަށް ބުނުމަކީ އަނެއްކާވެސް މުޅިން ތަފާތު ދައުވާއެކެވެ. މި ތިން ކަންތައް އެއްކޮށް، އެއިން ނިންމުންތައް ނިންމުމަކީ، މިހާރުވެސް ހިފެހެއްޓިފައިވާ މަގާމެއް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި، ކަމުދާ ގޮތަކަށް އިވެންޓްތައް ކިޔުމެވެ، އަދި އެއީ އެއްވެސް އިލްމީ ދިރާސާއެއް ނޫނެވެ.
ހަނަފީ ފިޤުހުގެ އަސާސް ދަރަޖަ، ނުވަތަ ދީނީ ޢަދާވާތްތެރިކަން؟
އަފްޣާނިސްތާނުގައި ހަނަފީ ފިޤުހަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ދީނީ، ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ވަކި ދަރަޖައެއް އޮތް ތަނެކެވެ. މިޤައުމުގެ މުސްލިމުންގެ ބޮޑުބަޔަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން މި ޝަރުޢީ މަޛްހަބާ ގުޅިފައިވާ ބައެކެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، އައިއީއޭއިން ހަނަފީ ފިޤުހަށް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ނިޒާމުގައި އަސާސީ ދަރަޖައެއް ދިނުމަކީ އާ ކަމެއްވެސް އަދި އާދަޔާޚިލާފު ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ؛ އެއީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުރީގެ ޝަރުއީ އަދި ޝަރުއީ ސަގާފަތެވެ.
ދުނިޔޭގެ އެކި ޤައުމުތަކުގައި ޝަރުޢީ ތަރުތީބާއި ޤާނޫނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޤާއިމުކުރުމުގެ އަސާސެއްގެ ގޮތުގައި ޚިޔާރުކުރަނީ ވަކި ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަޛްހަބެވެ. މި އިދާރީ ބޭނުންތެރިކަން އެހެން ޝަރުޢީ މަދަރުސާތަކާ ދެކޮޅަށް ޢަދާވާތްތެރިވުމުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމަކީ ސާފު އިލްމީ ދޮގެވެ. އިސްލާމީ ތާރީޚުން ހެކިވާ ގޮތުގައި ގިނަ ގޮފި މައްސަލަތަކެއްގައި ފިޤުހުގެ ހަތަރު އިމާމުންނާއި އެ އިމާމުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް އުފެދިފައިވީނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ޝަރުޢީ ޚިޔާލުތަފާތުވުމެއް ދުވަހަކުވެސް މުސްލިމަކު މަރާލުމަށް ނުވަތަ އޭނާގެ ޝަޚުޞިއްޔަތާއި މުދަލަށް އަރައިގަތުމަށް ބިންގަލެއް ނުހެދިއެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި الله (ޞޢވ) ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا﴾ (އަންނިސާ 93)
“އަދި ގަސްތުގައި މުއުމިނަކު މަރާލި މީހާ – އޭނާގެ ޖަޒާއަކީ ނަރަކައެވެ.
الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ވެސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
“كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ” (ސަހީހު މުސްލިމް 2564)
“މުސްލިމެއްގެ ލޭއާއި ޝަރަފާއި މުދަލަކީ އެހެން މުސްލިމަކަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނެ އެއްޗެކެވެ.”
މި ސާފު ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމްތައް ޤާއިމުވެފައި އޮތުމުން، މުސްލިމެއްގެ ލޭ ހުއްދަވެގެންވަނީ ހަމައެކަނި އޭނާއަކީ އެހެން ޝަރީޢަތުގެ މަޛްހަބަކަށް ނިސްބަތްވާތީއެއް ނޫނެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޝަރުޢީ ނިޒާމުގައި ހަނަފީ ފިޤުހުގެ އަސާސީ ދަރަޖައަކީ، ސަލަފީ ޢިލްމުވެރިންނާ ދެކޮޅަށް އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ ދުޝްމަނެއްގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމަކީ، އަސާސެއް ނެތް ޙުއްޖަތެކެވެ.
ސަލަފީ އިލްމުވެރިން މަރާލުން: ހާދިސާތަކުން ދައްކަނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟
އައިއީއޭ އަލުން ވެރިކަމަށް އައުމަށްފަހު، ސަލަފީ ބައެއް އިލްމުވެރިން މަރާލުމުގެ ހާދިސާތައް އަފްޣާނިސްތާނުގައި ހިނގާފައިވެއެވެ. މި ހާދިސާތަކަށް އިންކާރު ނުކުރެވޭނެ ނަމަވެސް، އެ ހާދިސާތަކުގެ ވަށައިގެން ބިނާކޮށްފައިވާ ސިޔާސީ އަދި ދީނީ ވާހަކަތައް ވެސް ބެލުމެއް ނެތި ބަލައިގަނެވޭކަށް ނެތެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ކުރީކޮޅު، މަޝްހޫރު ސަލަފީ އިލްމުވެރިޔާ ޝެއިޚް ޢުބައިދުالله މުތަވާކިލް އަވަހާރަކޮށްލިއެވެ. ހަމަ އެމަހު މައުލާވީ މުޙައްމަދު ނަބީ މުޙައްމަދީވެސް މަރާލާފައިވާއިރު، 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 25 ވަނަ ދުވަހު ޖަލާލާބާދުގައި މުފްތީ ސަޢީދުالله ސާހިލް ޝަހީދުކޮށްފައިވަނީ ނޭނގޭ ބަޑިޖެހުންތެރިންނެވެ.
ޖުލައި 13، 2022 ގައި ކާބުލްގައި ޖަމްޢިއްޔާ ޢުލާމާ އަޙްލު ޙަދީޘްގެ މަޝްހޫރު ވެރިޔާ ޝައިޚް ސަރުދާރު ވަލީ ސަޤިބު ޝަހީދުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މި ހާދިސާގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކަމަކީ އައިއީއޭގެ ލީޑަރޝިޕަށް ވަފާތެރިކަން ފާޅުކޮށްފައިވާ ސަލަފީ އިލްމުވެރިންގެ ތެރޭގައި ޝެއިޚް ސަރުދާރު ވަލީ ސަޤިބު ހިމެނިވަޑައިގަތުމެވެ. އޭނާގެ ގާތް އެކުވެރިން ވަނީ މި މަރާލުމުގެ ޒިންމާ ދާޢިޝް އުފުލާފައެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހުގެ 5 ވަނަ ދުވަހު ނަންގަރު ޕްރޮވިންސްގެ ޗަޕަރުހާރު ޑިސްޓްރިކްޓްގައި ފަތިސްނަމާދު ކުރި ވަގުތު މައުލާވީ މުޙައްމަދު ޤައްޔޫމް ޝަހީދުވެ، މި މަރާލުމުގައި ދާޢިޝް ބައިވެރިވެފައިވާ ކަމުގެ ރިޕޯޓްތައް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.
އެކަމަކު މިތަނުގައި ވަރަށް ބޮޑު ބަރުދަނެއް ގެންގުޅޭ އެއް ހަގީގަތަކީ، ދާޢިޝީ ޚަވާރިޖުން ވަނީ އެމީހުންގެ ތަކްފީރީ ފިކުރުތަކާ ދެކޮޅު ހެދި ސަލަފީ ދީނީ ބޭފުޅުންނަށް ވެސް އަމާޒުކޮށްފައެވެ. އައިއީއޭއަށް ތާއީދުކުރާ އިލްމުވެރިންނަށްވެސް ހަމަ އެފަދައިން އެމީހުންގެ ލޭއޮހޮރުވާލާ ހަމަލާތަކުން ސަލާމަތެއް ނުވެއެވެ.
ތުހުމަތުތައް ހަގީގަތަކަށް ބަދަލުކުރުން: ނުރައްކާތެރި ކުޅިވަރެއް
މި މަޝްވަރާގެ އެންމެ ކަންބޮޑުވާ ފަރާތަކީ ބައެއް ފަހަރު، ހާދިސާއެއް ހިނގިހާ އަވަހަކަށް، އެކަމުގެ ޒިންމާ ނަގަން ހުކުމެއް ވެސް އިއުލާން ކުރުމެވެ. އެއްވެސް ތަހުގީގެއް އިންތިޒާރު ނުކޮށް، އެއްވެސް ހެއްކެއް ބަރުކޮށް، ފުށުއަރާ ރިޕޯޓްތައް އަޅާކިޔާފައެއް ނުވެ އެވެ. އެންމެ ތުހުމަތެއް ކުރިއަށް ގެންގޮސް، ދެން ތަކުރާރުކޮށް ތަކުރާރުކޮށް، މަޑުމަޑުން، އެއީ ގަބޫލުކުރެވޭ ހަގީގަތެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅަންދެން. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި މިބާވަތުގެ އަމަލުތައް ވަރަށް ހަރުކަށިކޮށް މަނާކޮށްފައިވެއެވެ.
الله ތަޢާލާ ވަހީކުރެއްވިއެވެ.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ﴾ (އަލް ހުޖުރާތު 6)
“އޭ އީމާންވި ތިޔަބައިމީހުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަރިހަށް މަޢުލޫމާތު ހިފައިގެން ނުކިޔަމަންތެރި މީހަކު އައިސްފިނަމަ، ތަޙުޤީޤު ކުރައްވާށެވެ، ޖާހިލުކަމުން ރައްޔިތުންނަށް ގެއްލުންދީ، ތިޔަބައިމީހުން ކުރި ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށް ހިތާމަކުރާ މީހަކަށް ނުވެވޭނެއެވެ.”
އިމާމު އިބްނު ކަޘީރު (ރ) އޭނާގެ ތަފްސީރުގައި މިއާޔަތުގެ މައްޗަށް ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.
“يَأْمُرُ تَعَالَى بِالتَّثَبُّتِ فِي خَبَرِ الْفَاسِقِ لِيُحْتَاطَ لَهُ” (ތަފްސީރު އިބްނު ކަޘީރު ސޫރަތުލް ހުޖުރާތު)
“ނުކިޔަމަންތެރި މީހެއްގެ ޚަބަރާއި ގުޅޭގޮތުން ތަހުގީގުކޮށް ސަމާލުވުމަށް الله (ސވ) އަމުރު ކުރައްވަ އެވެ.”
الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ވެސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
“لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَادَّعَى نَاسٌ دِمَاءَ رِجَالٍ وَأَمْوَالَهُمْ” (ސަހީހު މުސްލިމް 1711)
“މީހުން ދައުވާ ކުރާ ކޮންމެ އެއްޗެއް (ޚިލާފުތަކުގައި) ދީފިނަމަ ބައެއް މީހުން އަނެއް ބައެއްގެ ފުރާނައާއި މުއްސަނދިކަން ދައުވާ ކުރާނެ.”
މިއީ އަފްޣާނިސްތާނުގައި ވެސް ސަލަފީ އިލްމުވެރިން މަރާލުމުގައި ވިސްނަންޖެހޭ އަސާސީ އުސޫލެވެ. އެކަކު މަރާލި ޚަބަރު ސީދާ ސިޔާސީ ތުހުމަތަކަށް ބަދަލުކޮށް، ދެން ހަމަ އެ ތުހުމަތަކީ މުޅި ސަރުކާރެއްގެ ދީނީ ޖަރީމާއެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅައި، އެންމެ ފަހުން ދީނީ ނަފްރަތު އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކުރުން.
ދާޢިޝް ތަކްފީރީ ފިކުރު އަދި ދީނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ނުބައިކޮށް ބޭނުންކުރުން
އައިއީއޭއާ ދެކޮޅަށް ކުރާ ފިކުރީ އަދި ޕްރޮޕެގެންޑާ މަސައްކަތުގައި ދާޢިޝީ ޚަވާރިޖުން ވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޢަޤީދާގެ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ވެސް ބޭނުންކޮށްފައެވެ. މި ޖަމާއަތުން ވަނީ ތާލިބާނުންގެ ހަނަފީ އާއި މަތޫރީދީ ގުޅުން ފާޑުކިޔުމުގެ އަމާޒަކަށް ހަދައި، އެމީހުންގެ ދީނީ އަދި ސިޔާސީ ނިޒާމުގެ ޝަރުއީކަމާ މެދު ސުވާލު އުފައްދައި، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް ތަކްފީރުގެ މަގު ނަގާފައެވެ. މިތަނުގައި ހަގީގީ މައްސަލަ އިލްމީ ޚިޔާލުތަފާތުވުމަކުން ވެސް ކުރިއަށް ދާއިރު: އެ ޚިޔާލުތަފާތުވުން ކުފުރާއި އީމާންތެރިކަމުގެ ޙުކުމްތަކަށް ބަދަލުވެ، ދެން ހަތިޔާރު އެޅި ކުރިމަތިލުމުގެ ލައިސަންސަކަށް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ.
އިމާމް އަބޫ ޖަޢުފަރުލް ތަޙަވީ (ރ) (ހިޖުރައިން 321) އޭނާގެ މަޝްހޫރު ފޮތް “އަލްޢަޤިދާ އަލްތަޙަވިއްޔާ” ގައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
“وَلَا نُكَفِّرُ أَحَدًا مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ بِذَنْبٍ، مَا لَمْ يَسْتَحِلَّهُ” (އަލްޢަޤީދާ އަލްތަޙަވިއްޔާ، ޢަޤީދާ ނަންބަރު 78، ޞ.21)
“ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން މައްކާއާ ދިމާއަށް ނަމާދު ކުރާ މީހަކު އެއީ ޙަލާލު ކަމެއް ކަމަށް ނުދެކޭހާ ހިނދަކު އަހަރެމެން ދީނުން ބޭރު ނުކުރަމެވެ.”
އަހުލުއްސުންނަތުގެ އިތުބާރު ހުރި ޢިލްމުވެރިން ވަނީ ވަކި ފަރުދެއް ކާފިރު ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވުމާއި، ހުރަހެއް ނެތުމެވެ. މުސްލިމެއްގެ ޢަޤީދާގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ޝަރީޢަތުގެ ޚިލާފެއް، ސިޔާސީ ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ނުވަތަ ޝައްކު ކުރެވޭ ކޮންމެވެސް ބަހެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޙުކުމް ކުރުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ ދިރާސާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޚަވާރިޖުގެ ފިކުރީ މަގެވެ.
ދާޢިޝްގެ ތަކްފީރީ ވާހަކައިގެ ގެއްލުން ހުރި ނަތީޖާތައް އެންމެ ސާފުކޮށް ފެންނަނީ މިތަނުންނެވެ: ދީނީ އަދި ސިޔާސީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް މި ޖަމާޢަތުން ފިކުރީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާމެދު ހިތްހަމަޖެހިފައެއް ނުވެއެވެ. ގިނަ ހާލަތްތަކުގައި އެކަމުގެ ސަބަބުން އެމީހުން ހަތިޔާރު އެޅި ހަމަލާތަކުގެ އަމާޒަކަށް ވެސް ވެފައިވެ އެވެ.
ދާޢިޝް އާއި ސަލަފީ މަދަރުސާގެ ތަފާތު
އަދި މިތަނުގައި ސާފުކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ، އަސާސީ ހަގީގަތެއްގެ ގޮތުގައި، ދާޢިޝް އަކީ ވަކި ހަތިޔާރު އެޅި ތަކްފީރީ ޖަމާޢަތެއް ކަމުގައި ވާއިރު، ސަލަފީ މަދަރުސާއަކީ ދީނީ އަދި އިލްމީ ކަރަންޓެއް ކަމެވެ. އެ ދެމީހުންނަށް އެއްގޮތަކަށް ކަންތައް ކުރުމަކީ އިލްމުވެރިންގެ ގޯހެއް ކަމަށާއި ރާއްޖޭގައި ދީނީ ހަލަބޮލިކަން އިތުރުވެދާނެ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ގިނަ ސަލަފީ އިލްމުވެރިން ވަނީ ދާޢިޝްގެ ތަކްފީރީ ޚިޔާލުތަކާއި ވިސްނުންތައް ސާފުކޮށް ދެކޮޅު ހަދައި، މި ޖަމާޢަތުގެ ހަރުކަށި ކޯސް ކުށްވެރިކޮށް، އައިއީއޭއަށް އެއްބާރުލުމާއި އެއްބައިވަންތަކަން ފާޅުކޮށް، ޝަރީޢަތާ އެއްގޮތަށް ބައިޢަތު ހިފުމުގެ ވަޢުދުވެސް ދީފައެވެ. މި ޙަޤީޤަތަކީ ޚުދު ސަލަފީ އިލްމުވެރިންނަކީ ކޮންމެހެން ދާޢިޝްއަށް ތާއީދުކުރާ ނުވަތަ އައިއީއޭއާ ދެކޮޅު ބައެއް ކަމަށް އާންމު ތަޞައްވުރު ދޮގުކުރެއެވެ.
ސަލަފިޒަމްގެ މަންދޫބެއްގެ ގޮތުގައި ދާޢިޝް ގުނުމަކީ ގޯހެއް ކަމަށާއި، ސަލަފީ އިލްމުވެރިއަކު މަރާލުމަކީ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތި އައިއީއޭގެ ދައުލަތުގެ ސިޔާސަތުގެ ނަތީޖާ ކަމަށް ބުނުމަކީ ވެސް ގޯހެކެވެ. ދެ ހާލަތުގައި ވެސް ހަގީގަތް އޮޅުވާލައި ދީނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ބޭނުންކޮށްގެން ސިޔާސީ ދުޝްމަންކަން ފުންކޮށްލަ އެވެ.
