އަޙްމަދު ޝަފަޤް
ގައުމެއްގެ ސަލާމަތީ ސިޔާސަތު ބިނާވެފައިވަނީ ބިންމަތީގައި ހުރި ހަގީގަތްތަކާއި ވަރުގަދަ ބުއްދިތަކުގެ މައްޗަށް ނޫން ކަމަށާއި އާންމުންގެ ރުޅިގަނޑު ހަމައަކަށް އެޅުވުމާއި އާންމު ގުޅުންތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު، އެގައުމުގެ މުޅި ވާހަކަ ވަރަށް އަވަހަށް ވެއްޓި އެންމެ ފަހުން ހަގީގަތް ހާމަވެގެންދެއެވެ.
ދާދި ފަހުން ކަރާޗީގައި ހުންނަ ރޭންޖާސްގެ މައި މަރުކަޒަށް ދިން ހަމަލާއަށް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ދައުރުތަކުން ދިން ރައްދު މިއީ އޭގެ ސާފު މިސާލެކެވެ. އަމިއްލަ ޖާސޫސީ ނާކާމިޔާބީ ފޮރުވަން އަވަސްވެގަތުމުގައި އެމީހުން މަސައްކަތް ކުރީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ މައްޗަށް ކުށް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ހަތިޔާރު އެޅި ކޮންމެ ހަމަލާއެއް ކޮންމެވެސް ގޮތަކުން އަފްޣާނިސްތާނުން ފެށިގެން އަންނަ ކަމަށް ޕާކިސްތާނުގެ އާންމުންނަށް ގަބޫލުކޮށްދިނުމަށް ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު އިއުތިރާފު ވީޑިއޯއެއް ކަމަށް ބުނާ ވީޑިއޯއެއްގައި ހުށަހަޅައިދިނެވެ.
އެ ވާހަކައިގެ ނިވާގަނޑުގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން އަވަސް އަވަހަށް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުނާރު، ޕަކްޓިއާ އަދި ޕަކްޓިކާ ޕްރޮވިންސްތަކަށް ވައިގެ ހަމަލާތަކެއް ދީ، ކުށެއްނެތް އާންމުން މަރުވި އެވެ. އެކަމަކު މި ޕްރޮޕެގެންޑާ ވާހަކަ ފަޅާއަރަން ފެށީ އިއުތިރާފު ވީޑިއޯގައިވާ މީހާގެ ލަވަކިޔުމުން އޭނާއަކީ އެއްގޮތަކަށްވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ މީހެއް ނޫންކަން ސާފުވުމުންނެވެ.
އެންމެ ފަހުގެ އަދި އެންމެ ގެއްލުން ބޮޑު އެކްސްޕޯޝަރ އައީ 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 29 ވަނަ ދުވަހު ރަސްމީ އަދި ރަނގަޅަށް ލިޔެކިޔުނު ބަޔާނެއް ފެންމަތިވުމުންނެވެ.
ސަލާމަތާއި ބައިނަލްއަގްވާމީ ކަންކަމުގެ ތާރީހުގައި މިހާ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މައްސަލަތަކެއް މަދު: ސުވާލު އުފެދޭ ވަރަށް ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތް ކަމަށްވާ ޓެހްރިކް-އޭ-ތާލިބާން ޕާކިސްތާން (ޖަމާއަތުލް އަހުރާރު) އިން އަމިއްލަ ރަސްމީ ލެޓަރހެޑްގައި ބަޔާނެއް ނެރެ ޕާކިސްތާނުގެ ދައުލަތުގެ ދައުވާތައް މުޅިން ފުނޑުފުނޑުކޮށްލި އެވެ. “ވީ އާރ ނޮޓް އިން ކުނާރު ނުވަތަ ޕަކްޓިއާ؛ ވީ އާ އިން ޕާކިސްތާން، ކަރާޗީން ފެށިގެން ޚައިބަރާއި ހަމައަށް” ގެ ނަމުގައި ޝާއިއުކުރި މި ބަޔާނުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ހަމަލާތައް އަފްޣާނިސްތާނުން ދޭ ކަމަށް އަސްކަރިއްޔާއިން ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ބުނާ ވާހަކަ ސީދާ ދޮގުކޮށްފައިވެ އެވެ.
އެ ބަޔާނުން ޖީއެޗްކިއު ރާވަލްޕިންޑީން ނުކުންނަ ޕްރޮޕެގެންޑާއަށް ވަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބުނެވެ. ޖޫއޭ އިން ފާޅުގައި އިއުލާން ކުރި ގޮތުގައި އެގައުމުގެ އަސްކަރީ، އޯގަނައިޒޭޝަނަލް އަދި އިންސާނީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އުފެދިފައިވަނީ އަވަށްޓެރި އެއްވެސް ގައުމެއްގައި ނޫން ކަމަށާއި ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ކަމަށާއި، އެގައުމުގެ މަގުސަދުތައް ހާސިލް ކުރުމަށް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަރަހައްދު ބޭނުން ކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އެއީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ލީޑަޝިޕަށް ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއް ވެސް ނެރުނު ކަމެކެވެ: ހަގީގަތުގައި އެމީހުންގެ ހިތްވަރު ހުރިނަމަ، އެހީތެރިކަމެއް ނެތް އަފްޣާން އާންމުންނަށް ބޮން އެޅުން ހުއްޓާލައި، އޭގެ ބަދަލުގައި އެ ޖަމާއަތާ ކުރިމަތިލާށެވެ.
ކޮންމެ އާދައިގެ ކިޔުންތެރިއަކަށް ވެސް ސާފު ސުވާލެއް އުފެދެނީ، އެ ޖަމާއަތުން އަމިއްލައަށް ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި އޮތް ކަމަށް ބުނާނަމަ، ދެން އަފްޣާނިސްތާނަށް ބޮން އަޅަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ނާކާމިޔާބީ ފޮރުވަން ކުރާ މަސައްކަތަކަށްވުރެ މާ ބޮޑު ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ހަމައެއާއެކު، އަވަށްޓެރި އެއްވެސް ޤައުމަކާ ދެކޮޅަށް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަރަޙައްދު ބޭނުން ނުކުރެވޭ ކަމަށް ޒަމާނުއްސުރެ އަފްޣާނިސްތާނުން ގެންގުޅޭ މަޤާމަށް މި ބަޔާނުން ވަރުގަދަ ވެގެންދެއެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ޖާސޫސީ ވަސީލަތްތަކަށް ބަޖާއުރުން ފެށިގެން ކަރާޗީއަށް އަމިއްލަ ސަރަހައްދުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 1،500 ކިލޯމީޓަރު ހުރަސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާ ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތައް ޓްރެކް ނުކުރެވޭ އިރު، އެ ނާކާމިޔާބީގެ ބުރަ އެހެން ގައުމެއްގެ މައްޗަށް އުފުލަން އިޚްތިޔާރު ކުރެ އެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ދައުރުތަކާއި އެގައުމުގެ ގިނަ މީޑިއާތަކުގެ ތެރޭގައި އިތުބާރާއި ފިކުރީ ބަލިކަށިކަމުގެ ފުން ދަތިކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ. ހަގީގަތާ މުއާމަލާތް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެމީހުން ވަނީ އަސްކަރީ ވާހަކަ ދައްކާ ނުކުތާތަކުގެ ވަށައިގެން އާޓިފިޝަލް ނެރެޓިވްއެއް ބިނާކޮށްފަ އެވެ. އަދި އަސްކަރިއްޔާއާއި މީޑިއާއާއި ހަނގުރާމައިގެ އިގްތިސާދާ ދެމެދު އޮތް ނުރައްކާތެރި ގުޅުން ވެސް ހާމަވެގެންދެއެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ޖާސޫސީ ޚިދުމަތްތަކުން މި ޖަމާއަތްތަކުން ދޭ ކޮންމެ ހަމަލާއެއް އަޑުގަދަކޮށް އާންމުކުރަނީ އެގައުމުގެ އެތެރޭގައި ބިރުވެރިކަމުގެ މާހައުލެއް އުފެއްދުމަށާއި އަފްޣާނިސްތާނާ މެދު ޢަދާވާތްތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށެވެ. އެ މާހައުލު ދެން ބޭނުންކުރަނީ ޑިފެންސްގެ ބޮޑެތި ބަޖެޓްތައް ޖަސްޓިފައިކޮށް، ވެރިކަންކުރާ ޝަޚްސިއްޔަތުގެ އިމްތިޔާޒުތައް ހިފެހެއްޓުމަށާއި، ސިޔާސީ ކަންކަމާއި އިގްތިސާދުގެ މައްޗަށް އަސްކަރިއްޔާގެ ހިފެހެއްޓުމަށެވެ. އެކަމަކު ސުވާލަކީ ހަމަ އެއް ގްރޫޕަކުން މި ރަސްމީ ބަޔާން އާންމުންނަށް ދައްކާލުމުގެ ހިތްވަރު އަސްކަރިއްޔާއާއި މީޑިއާއަށް އެބަހުރި ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެމީހުންގެ މަސްލަހަތަށް ޚިދުމަތްކުރާ އިވެންޓްތަކުގެ ވަރޝަން އެކަނި ހުށަހަޅަމުން ގެންދާނެ ހެއްޔެވެ؟
އެ ހިމޭންކަމުން އެއަށްވުރެ ފުން ނިފާޤުކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ. ވާހަކައިގެ އެއްފަރާތް ބޮޑުވެފައިވާއިރު، ރަސްމީ ވާހަކަ ހަލާކުކޮށްލާ ހެކިތައް މަޑުމަޑުން ވަޅުލާފައިވެ އެވެ. ހަގީގަތަކީ ޕާކިސްތާނުން ދުވަހަކުވެސް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ދުޝްމަނުން ހޯދައިގެން ސަލާމަތީ ދަތިކަން ހައްލު ނުކުރާނެ ކަމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އަމިއްލަ އެތެރޭގެ މައްސަލަތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެ އެވެ. ކޯސް ބަދަލުކުރަން ދެކޮޅު ހަދާނަމަ، ޑޫރަންޑް ލައިންގެ ދެފަރާތުގައި ދެމިއޮންނަ ޢަދާވާތްތެރިކަން އިންދައި، އެންމެ ފަހުން އަމިއްލަ ސަލާމަތީ ނިޒާމު ނައްތާލާނެ މުސީބާތެއް އުފެދިގެންދާނެ އެވެ. އަދި އެންމެ ހަރުކަށި ހާލަތްތަކުގައި ވެސް އަފްޣާނިސްތާނުން ތަކުރާރުކޮށް ވަރުގަދަ ބާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ސާބިތުވެ ތިބިކަން ވެސް ތާރީޚުން ދައްކަ އެވެ. ހަގީގަތް ގަބޫލުކޮށްގެން މެނުވީ ސަލާމަތަށް ވާސިލްވާ މަގެއް ނެތެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ދައުރުތަކާއި ބިރުވެރިކަމުން އެމީހުންގެ ރޮނގު ގުގުމާލާ މީޑިއާތަކާއި ދީނީ ފަރާތްތަކާއި ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނާއި ތިންކް ޓެންކްތަކުގެ އަމަލުތަކުން ދައްކުވައިދެނީ “ކިކް ދަ ޑޯގް” ސުލޫކެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގައި އަދިވެސް ޒަމާނީ ވައިގެ ދިފާޢީ ނިޒާމެއް އަދި ހަނގުރާމަވެރި މަތިންދާބޯޓެއްވެސް ނެތްކަން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ޝަޚްސިއްޔަތުންނަށް ފުރިހަމައަށް އެނގެއެވެ.
ނަމަވެސް ހަމަ އެ އަސްކަރިއްޔާއިން ވެސް ބަލޫޗިސްތާނުގައި ހިނގި ފިތުނަވެރިކަމުގެ ޒިންމާ އިންޑިއާ އާއި އީރާނުގެ ބޮލުގައި އަޅުވާއިރު، ބަދަލު ހިފުމުގެ ބިރު އޮތުމުން އެތަނުގައި މިފަދަ ވައިގެ އޮޕަރޭޝަންތައް ފެށުމަށް ދުވަހަކުވެސް ނުކެރެ އެވެ. އެ ރަސްމީ ލެޓަރހެޑް ޕާކިސްތާނުގެ ޖެނެރަލުންނަށް ސީދާ ގޮންޖެހުމެއް ކުރިމަތިވެއެވެ: ޑޫރަންޑް ލައިން ހުރަސްކޮށް އެއްވެސް އެހީތެރިކަމެއް ނެތް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުޑަކުދިންނާއި އާންމުންނާ ދެކޮޅަށް ބިރުވެރި ބާރު ބޭނުން ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ޖަމާއަތުން ހަގީގަތުގައި ހިންގާ ކަމަށް ބުނާ ޖަމިއްޔާއާ ކުރިމަތިލާށެވެ.
އެ ލިޔުމަކީ އެކަނި ޕާކިސްތާނުގެ އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކާ ދެކޮޅަށް އާ ފްރަންޓްތައް ހުޅުވައިގެން ނުވަތަ މައުސޫމް މީހުންގެ ލޭ އޮހޮރުވައިގެން ހައްލު ނުކުރެވޭނެކަން ސާބިތުކޮށްދޭން ފުދޭ ލިޔުމެކެވެ. ހަގީގީ ހައްލަކީ އަމިއްލައަށް އިސްލާހުވެ، އަމިއްލަ ރައްޔިތުންނަށް ކުރާ އަނިޔާތައް ނިމުމަކަށް ގެނައުމެވެ. މި ރަސްމީ ބަޔާނުގައި ހަގީގަތް ފާޅުވިތަން ފެނުމުންވެސް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން މަގު ބަދަލުކުރުމަށް ދެކޮޅު ހަދައި، އަމިއްލަ ނާކާމިޔާބީތައް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރަމުން ގެންދާނަމަ، ޑޫރަންޑް ލައިންގެ ދެފަރާތުގައި ވެސް ދެމިއޮންނަ ނަފްރަތެއް ފުންވާނެ އެވެ.
