ޑރ. ހުމާމް ސުލްތާނީ
ސަލަފީ އިލްމުވެރިންގެ ބައިއަތު ހިފުމާއި، އައިއީއޭގެ އިލްމުވެރިންނާއި އޮފިޝަލުން ޝަހީދުވުމާއި، ދީނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމެވެ
އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާނާއި އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެކި ދީނީ އަދި ޝަރުއީ ޖަމާއަތްތަކާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމާ ގުޅޭ ގޮތުން ފެތުރިފައިވާ ތުހުމަތުތަކުގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކަމަކީ ގިނަ ހާލަތްތަކުގައި ދެފަރާތުގެ އެއްބާރުލުމާއި ވިސްނުމާއި ސިޔާސީ އިތުބާރު ދައްކުވައިދޭ ތާރީހީ ހާދިސާތަކާއި ހެކިތަކަށް އަޅާނުލުމެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ބައެއް ދައުރުތަކުން ސަލަފީ އިލްމުވެރިންނާއި އައިއީއޭއާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން ހުށަހަޅަނީ އެދެމީހުންނަކީ ފެށުނީއްސުރެ އެކަކު އަނެކެއްގެ ދުޝްމަނުން ކަމުގައި ވުމާއި، އެދެމީހުންގެ މެދުގައި އެއްބާރުލުމެއް ނުވަތަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ފުރުޞަތު ދުވަހަކުވެސް ނެތް ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި މި އާންމު ތަސްވީރަކީ ތާރީޚީ ޙަޤީޤަތްތައް ފުރިހަމައަށް ދައްކުވައިދޭ ތަސްވީރެއް ނޫން، ސަބަބަކީ މި ގުޅުންތަކުގެ ތާރީޚުގައި ބައިޢަތު ހިފުމުގެ ވަޢުދުތަކާއި، ބައްދަލުވުންތަކާއި، އެއްބާރުލުމާއި، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ގުޅުމުގެ އެތައް މިސާލެއް ހިމެނޭތީއެވެ.
2020 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހު އަފްޣާން ސަލަފީ އިލްމުވެރިންގެ މަންދޫބު ވަފުދެއް ޝެއިޚް އަބްދުލް އަޒީޒް ނޫރިސްތާނީ އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން އައިއީއޭއަށް ބައިއަތު ހިފުމުގެ ވައުދު އިއުލާން ކުރި އެވެ. ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުން އެ ބައްދަލުވުމުގައި ނުފޫޒުގަދަ ސަލަފީ އިލްމުވެރިންނާއި ކޮމާންޑަރުން ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި އެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ރަސްމީ ޒިޔާރަތެއް ނޫނެވެ. އެއިން ދައްކާ ގޮތުގައި އައިއީއޭއަށް ތާއީދު ލިބެނީ ހަމައެކަނި ހަނަފީ އާއި ދިއޮބަންދީގެ އިލްމުވެރިންނަށް ނޫން ކަމެވެ؛ ނުފޫޒުގަދަ ސަލަފީ ބޭފުޅުން ވެސް ވަނީ އެކަމާ އެއްބާރުލުމާއި ގުޅުން ފާޅުކޮށްފަ އެވެ.
ފަހުން 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު އައިއީއޭ އަނބުރާ ވެރިކަމަށް އައުމުން ސަލަފީ އިލްމުވެރިންގެ ވަފުދުތަކުން އައިއީއޭގެ ލީޑަރުންނާ ވެސް ބައްދަލުކުރި އެވެ. މި ބައްދަލުވުންތަކުގައި ދެފަރާތުގެ އެއްބާރުލުމާއި ދީނީ ހަރަކާތްތަކާއި ސުލްހައާއި ސަލާމަތާއި އެހެނިހެން އިޖުތިމާއީ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން މަޝްވަރާކޮށްފައިވެއެވެ. މި ހާދިސާތަކަށް ބަލާއިރު، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ހުރިހާ ސަލަފީ އިލްމުވެރިން އައިއީއޭއާ ދެކޮޅު ހަދާ ކަމަށް ބުނުމަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން ގޯހެވެ. އަސްލު ހަގީގަތަކީ އައިއީއޭ އާއި ސަލަފީ އިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި އެއްބާރުލުމާއި ވިސްނުމުގެ ބޮޑު ރެކޯޑެއް އޮތް ކަމާއި، އެއީ މަޒުހަބީ ޢަދާވާތްތެރިކަމުގެ ޕްރޮޕެގެންޑާ ނަރެޓިވް އެއް ފޮހެވޭނެ ރެކޯޑެކެވެ.
ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ އެއްވެސް ދީނީ ޖަމާއަތެއްގެ ހުރިހާ މެމްބަރުންނަކީ އެއް ސިޔާސީ އަދި އިޖުތިމާއީ މަގާމެއް އަދާކުރާ ބައެއް ނޫނެވެ. ޢިލްމުވެރިންނާއި ދީނީ ބޭފުޅުންނާއި އާދައިގެ ތަބާވާ މީހުންގެ ވިސްނުމާއި އިސްކަންދޭ ކަންތައްތައް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ތަފާތުވެދާނެއެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި އެއް ފަރުދެއް ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއްގެ ސުލޫކު މުޅި ފިކުރުގެ މަދަރުސާއަކަށް ނިސްބަތްކޮށްގެން ނުވާނެ ކަމަށާއި، އެކަމުގެ ޒިންމާ އުފުލަން ޖެހޭނީ ހަމައެކަނި އެ ފަރުދެއް ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއްގެ މައްޗަށެވެ. ހަމަ އެ އުސޫލުން އެއްބާރުލުން ދިނުމާއި އައިއީއޭއަށް ބައިއަތު ހިފުމުގެ މަގު އިޚްތިޔާރުކުރި ސަލަފީ އިލްމުވެރިންނާއި ޝަޚްސިއްޔަތުންނަށް ވެސް ފަރުވާކުޑަ ނުކުރެވޭނެ އެވެ.
އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ޝަރުޢީ ޚިޔާލުތަފާތުވުމަކީ އާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަތަރު މަޛްހަބުގެ އިމާމުންގެ މެދުގައި ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ގިނަ މައްސަލަތަކެއްގައި ޚިޔާލުތަފާތުވި ނަމަވެސް އެ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ސަބަބުން އުއްމަތުގެ ތެރޭގައި އިލްމީ ދިރާސާތަކާއި ބުއްދިއާއި އިޖުތިހާދުގެ ސަގާފަތް ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ. އިމާމް އަބޫ ހަނީފާ (rh)، އިމާމް މާލިކް (rh)، އިމާމް ޝާފިޢީ (rh) އަދި އިމާމް އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް (rh) ގެ އިލްމީ އުސޫލުތަކުގައި (މަންހަޖު) ތަފާތުތައް އަދިވެސް އޮތް ނަމަވެސް، ފިޤުހުގައި އެމީހުން ކުރާ ޚިދުމަތްތަކަކީ އުއްމަތުގެ ހިއްސާވާ އިލްމީ ތަރިކައެއްގެ ބައެކެވެ. މި ސަބަބާހުރެ، ޝަރުޢީ ޚިލާފެއް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ޢަދާވާތްތެރިވުމާއި، ނުބައިކަމާއި ނުވަތަ ތަކްފީރުގެ ވަސީލަތަކަށް ހެދުމަކީ އިސްލާމީ ޢިލްމީ ސަޤާފަތުގެ ރޫޙާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ.
الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ﴾ (އަލްޙުޖޫރަތު 10)
“މުއުމިނުންނަކީ ހަމައެކަނި އަޚުން ކަމުން ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޚުންގެ މެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް ހަދާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަޙްމަތް ލިބިގަތުމަށްޓަކައި الله އަށް ބިރުވެތިވާށެވެ.”
މި ޤުރުއާނުގެ ހިދާޔަތުގައި މުސްލިމުންނަށް ދަސްކޮށްދެނީ އެމީހުންގެ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކާ އެއްވަރަށް އިޞްލާޙީ މަގު އަދި އަޚުވަންތަކަމުގެ މަގު އިޚްތިޔާރުކުރުމަށެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި މުސްލިމަކަށް ޝައްކު ކުރެވިގެން ބަލާ، ދުޝްމަނެއްގެ ގޮތުގައި ގުނާ ނުވަތަ އިތުބާރު ނުކުރެވޭ ކަމަށް ބުނުމަކީ ހަމައެކަނި އެހެން ޝަރުޢީ މަޛްހަބަކަށް ނިސްބަތްވާތީ ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. ޚިޔާލު ތަފާތުވުމާއި މަޛްހަބު ޢަދާވާތްތެރިކަމަށް ބަދަލުވެގެން ނުވާނެ؛ މުސްލިމުން އެކަކު އަނެކަކާ މުޢާމަލާތް ކުރަންވީ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އިޙްތިރާމާއި އިންސާފުވެރިކަމާއެކުގައެވެ.
ދަ ސްކޮލަރސް އެންޑް އޮފިޝަލްސް އޮފް ދަ އައިއީއޭ ޓާގެޓްޑް ބައި ދާޢިޝް
މި މަޝްވަރާގެ ދެވަނަ ކަމަކީ، ދާޢިޝީ ޚަވާރިޖުން ދޭ ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާތަކުގައި، ހަމައެކަނި ސަލަފީ ޢިލްމުވެރިންނަށް އަމާޒުކޮށްފައި ނުވާކަމެވެ. އައިއީއޭއާ ގުޅުން ހުރި އިލްމުވެރިންނާއި ދީނީ ފަރާތްތަކާއި ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން ވެސް ވަނީ މި ޖަމާއަތުގެ ޓެރަރިޒަމްގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ކާބުލްގައި ދިން ޖާނުން ފިދާވުމުގެ ހަމަލާއެއްގައި ޝެއިޚް ރަހީމުالله ހައްޤާނީ ޝަހީދުވިއިރު، ސެޕްޓެމްބަރު 2، 2022 ގައި މައުލާވީ މުޖީބު އުރު ރަހުމާން އަންސާރީ ވަނީ 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު ހެރަތުގެ ގުޒާރުގާ މިސްކިތުގައި ދިން ޖާނުން ފިދާވުމުގެ ހަމަލާއެއްގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައެވެ.
ބަލްޚްގެ ގަވަރުނަރު މައުލާވީ މުހައްމަދު ދާއޫދު މުޒާމިލް ޝަހީދުވެވަޑައިގަތީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހުގެ 9 ވަނަ ދުވަހު، މަޒާރު ޝަރީފުގައި؛ ބަދަކްޝާންގެ ޑެޕިއުޓީ ގަވަރުނަރު މައުލާވީ ނިސާރު އަހުމަދު އަހުމަދީ، ހަމަ އެ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ހަ ވަނަ ދުވަހު ފައިޒާބާދުގައި؛ އަދި މިނިސްޓަރ އޮފް ރެފިއުޖީސް އެންޑް ރިޕެޓްރިއޭޝަން އެފެއާޒް ހާޖީ ޚަލީލް އުރުރަޙްމާން ހައްޤާނީ ޑިސެމްބަރު 11، 2024 ގައި ކާބުލްގައި ކޮންމެ މީހަކުވެސް ދާޢިޝްގެ ހަމަލާއެއް ދެއްވިއެވެ. މި ހުރިހާ ހަމަލާތަކެއްގެ ޒިންމާ ދާޢިޝް ވަނީ އުފުލާފައެވެ.
މި ހާދިސާތަކުން ސާފުވާ ގޮތުގައި ދާޢިޝް ޓެރަރިޒަމަކީ ހަމައެކަނި ޝަރުޢީ ނުވަތަ ދީނީ ދާއިރާއަކަށް ނިސްބަތްވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި މި ޖަމާއަތުގެ ފިކުރުތަކާއި ޓެރަރިސްޓް އަމަލުތަކާ ދެކޮޅު ހެދި މީހުން ހިމެނޭ ގޮތަށް އެކި ފިކުރުގެ އިލްމުވެރިންނާއި ދީނީ ފަރާތްތަކާއި ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިންނަށް ވެސް އަމާޒުކޮށްފައިވެ އެވެ. މިކަމުން އެނގޭ ގޮތުގައި ދާޢިޝްގެ ދުޝްމަންކަން އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ އެއް މަޛްހަބަކަށް ނޫނެވެ؛ އެ ޖަމާއަތުގެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރީ ފިކުރީ މިންގަނޑަކީ ކޮންމެ އިދިކޮޅު މީހަކަށް ހަމަލާދިނުމަށް ބަހަނާއެއް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللّٰهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَىٰ فِي خَرَابِهَا﴾ (އަލްބަޤަރާ 114)
“އަދި އެކަލާނގެ މިސްކިތްތަކުގައި الله ގެ އިސްމުފުޅު ކިޔުން ހުއްޓުވައި، އެ މިސްކިތްތައް ނައްތާލުމަށް މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށްވުރެ އަނިޔާވެރިވަނީ ކޮންބައެއްތޯއެވެ.”
މިސްކިތްތަކަށާއި އަޅުކަންކުރާ މީހުންނަށް އަމާޒުކުރުމަކީ ހަމަ މި އަނިޔާވެރިކަމުގެ ބޮޑު ސިފައެކެވެ. އަޅުކަންކުރާ ތަންތަނަށް ހަމަލާދީ ނަމާދުގައި ކުށެއްނެތް މީހުން މަރާލުމަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނީ ފުރާނައަށް ދިން ހަމަލާއެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ދީނީ އާދަކާދަތަކުގެ މުޤައްދަސްކަމާ ފާޅުގައި ދެކޮޅުހެދުމެވެ.
ޝިޔައީންނާއި އައިއީއޭގެ ގުޅުން
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ދީނީ އަދި އިޖުތިމާއީ ފޭރާމުގެ ބަޔަކީ ޝިޔައީ އާބާދީ އެވެ. އައިއީއޭ އަނބުރާ ވެރިކަމަށް އައުމަށްފަހު ޝިޔައީ ދީނީ އަދި އިޖުތިމާއީ މަންދޫބުން އާ ސަރުކާރުގެ އޮފިޝަލުންނާ ބައްދަލުކޮށް، ގައުމުގެ ސުލްހައާއި ހަމަޖެހުމަށް އެއްބާރުލުން ހުށަހަޅައި، އިދާރީ ކަންކަމުގައި ގުޅުން ދެމެހެއްޓި އެވެ.
އަނެއްކޮޅުން ދާޢިޝް ޚުރާސާން (އައިއެސް-ކޭ) އިން ވެސް ވަނީ އަފްޣާނިސްތާނުގައި ޝިޔައީ އަޅުކަންކުރާ ތަންތަނާއި އާންމުންނަށް އަމާޒުކޮށް ލޭއޮހޮރުވާލާ ހަމަލާތަކެއް ދީފައެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހު ކަނޑުހުޅުދޫގެ ބީބީ ފާތިމަތު މިސްކިތުގައި ދިން ޖާނުން ފިދާވުމުގެ ހަމަލާއަކީ ފަންސާހަކަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވި އެއް ވޭންދެނިވި މިސާލެވެ. މި ހާދިސާއިން ސާފުކޮށްދިނީ ދާޢިޝް ޓެރަރިޒަމްގެ އަމާޒަކީ ހަމައެކަނި ދީނީ ޖަމާޢަތަކަށް ނޫންކަން؛ އޭގެ ހަމަލާތަކުގެ ޝިކާރައަކަށް އެކި ފިކުރުގެ މަޛްހަބުތަކުގެ އާދައިގެ މީހުންނާއި އަޅުކަންކުރާ މީހުންވެސް ވަނީ ވެފައެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންވެގެންވެއެވެ.
﴿وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ﴾ (އަލްމަޢިދާ 8)
“އަދި ޤައުމެއްގެ ނަފްރަތުން ތިބާއަށް އިންސާފުވެރިވުމަށް ހުރަސްއެޅޭކަށް ނުދޭށެވެ. އިންސާފުވެރިވާށެވެ. އެއީ ޞާލިޙުކަމާ ގާތް ކަމެކެވެ.”
މި އާޔަތުގެ ޑިމާންޑް ސާފު: ޚިޔާލުތަފާތުވުމާއި އިދިކޮޅުވުމަކީ ދުވަހަކުވެސް އެއްވެސް މީހަކަށް އަނިޔާވެރިކަން ޖަސްޓިފައި ނުކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ. ކޮންމެ ދީނީ އަދި މަޒުހަބީ ޖަމާއަތަކާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި، ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައިވެސް އިންސާފާއި އިންސާފުވެރިކަމުގެ އުޞޫލުތައް ވިސްނަންޖެހެއެވެ.
ދީނީ މުއައްސަސާތަކުގެ ބިންތަކާއި ދައުލަތުގެ ބިމާ ބެހޭ ސުވާލު
އަފްޣާނިސްތާނުގައި ވެސް ދީނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ދީނީ މުއައްސަސާތަކާއި މަދަރުސާތަކާއި އެހެނިހެން އިމާރާތްތައް ދައުލަތުގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށް ގެނައުމާއި ނުވަތަ އެތަންތަނުގެ މިލްކުވެރިކަމާ ގުޅޭ މައްސަލަތައް ވަނީ އުފެދިފަ އެވެ. މިކަމުގައި އެއް ބިންގަލެއްގެ ތަފާތު ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ. ބިމަކީ ދައުލަތުގެ މިލްކެއް ކަމަށާއި، ކުރީގެ ސަރުކާރުގެ އޮފިޝަލަކު، އޭނާގެ ބާރުތައް ނުބައިކޮށް، ގަވާއިދާ ހިލާފަށް މީހަކަށް، ޖަމިއްޔާއަކަށް ނުވަތަ ދީނީ މުއައްސަސާއަކާ ހަވާލުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ބިމެއް ހޯދުމަކީ، އޭގެ އަސްލުގައި، ގާނޫނީ އަދި އިދާރީ ސުވާލެކެވެ. ހަމައެކަނި ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާއަކީ ވަކި ދީނީ މަދަރުސާއަކާ ގުޅިފައިވާ މުއައްސަސާއެއް ކަމުގައި ވުމަކީ މި ފިޔަވަޅަކީ މަޒުހަބީ ދުޝްމަނަކަށް ނުވެވޭނެއެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގައި ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުގެ ދަށުން ދައުލަތުގެ ބިންތައް ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހިފެހެއްޓުމާއި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ބެހުމުގެ މައްސަލަތަކާއި ނުފޫޒުގަދަ ބަޔަކު ދައުލަތުގެ މުދާ ބަދަލުކުރުމުގެ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވި އެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ބިންތައް އަނބުރާ ހޯދުމަށް އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް އެ ބިންތަކުގެ ގާނޫނީ ތާރީހުގެ އަލީގައި ބަލަން ޖެހެ އެވެ.
ހަމަ އެގޮތަށް ޝަރީޢަތާއި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މުއައްސަސާއެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ޤާއިމުވެއްޖެނަމަ އެ މުއައްސަސާއެއް ހިމާޔަތްކުރުންވެސް ލާޒިމުވެއެވެ. ހަމައެކަނި ވަކި ދުވަސްވަރެއްގައި މުއައްސަސާއެއް ބިނާވެފައި އޮތުމުން ނުވަތަ ވަކި މަދަހަބަކާ ގުޅިފައި އޮތުމުން، އެ މުއައްސަސާއެއްގެ މިލްކުވެރިކަމަކީ ޝައްކު ކުރެވޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެ އެވެ. ހަމައެފަދައިން، ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ދައުލަތުގެ ބިން ހިފެހެއްޓުމަކީ ހަމައެކަނި އެތަނުގައި ދީނީ ނުވަތަ މަޒުހަބީ މުއައްސަސާއެއް ބިނާކޮށްފައި އޮތުމުން ޙަލާލު ކަމެއް ކަމަށް ނުބުނެވޭނެއެވެ. ދެ ހާލަތުގައި ވެސް މިލްކުވެރިކަމުގެ ލިޔެކިޔުންތަކާއި ގާނޫނީ ހައިސިއްޔަތާއި ޝަރީއަތުގެ އުސޫލުތައް ނިންމުމުގެ މިންގަނޑަކަށް ވާން ޖެހެ އެވެ.
އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ގޯސްކޮށް މީހެއްގެ ނުވަތަ މުއައްސަސާއެއްގެ ޙަލާލު މިލްކުވެރިކަން ނަގާލުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
“مَنِ اقْتَطَعَ شِبْرًا مِنَ الْأَرْضِ ظُلْمًا، طَوَّقَهُ اللّٰهُ إِيَّاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ.” سَبْعِ أَرَضِينَ”
“އަތްތިލައެއް ވެސް ނުހައްގުން އަތުލައިފި މީހަކު، ޤިޔާމަތް ދުވަހު ހަތް ބިމުން އެ ބިމުން އެ ބިމުން الله ވަށާލައްވާނެއެވެ.” (ޞަޙީޙްލްބުޚާރީ 2453؛ ޞަޙީޙް މުސްލިމް 1612)
ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ބިން ހިފެހެއްޓުމުގެ ބޮޑު ފާފައާއި އޭގެ ނަތީޖާ މި ޙަދީޘުން ހާމަވެގެންދެއެވެ. ހަމަ މި އުސޫލުން ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ދައުލަތުގެ ބިން ހިފެހެއްޓުމަކީ ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށާއި، މީހެއްގެ ނުވަތަ ދީނީ މުއައްސަސާއެއްގެ ޙަލާލު މުދާ ގޯސްކޮށް އަތުލުމަކީވެސް އެފަދަ ކަމެއް ކަމަށެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ދައުލަތުގެ ބިމުގައި ދީނީ މުއައްސަސާއެއް ބިނާކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށްވާނަމަ، ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެ މުއައްސަސާއާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅިދާނެއެވެ. އެކަމަކު އޭގެ މިލްކުވެރިކަން ޝަރީއަތާއި ގާނޫނުގެ ދަށުން ޤާއިމުވެއްޖެނަމަ، ގޯސްކޮށް އަތުލުމަކީ ވެސް ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ.
ދައުލަތުގެ ތަރުތީބާއި، ދީނީ ތަފާތުކަމާއި، އިންސާފުވެރިކަމުގެ ޑިމާންޑް
އަފްޣާނިސްތާނުގައި ދެމިއޮންނަ ސުލްހައާއި ދީނީ ހަމަޖެހުން ވަރުގަދަ ކުރެވޭނީ ސުލްހައަށް ލޯބިކުރާ ހުރިހާ މީހުންނަށް އެމީހުންގެ ފުރާނައާއި މުދަލާއި ޙަލާލު ދީނީ ހަރަކާތްތައް ހިމާޔަތްކުރުމަކީ އެމީހުންގެ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ދީނީ ގުޅުންތަކެއް ނޫން ކަމުގެ ޔަޤީންކަން ލިބުމުންނެވެ. ސަރުކާރެއްގެ ދީނީ ސިޔާސަތެއް ނިންމާނީ ހަމައެކަނި އެ ސަރުކާރެއްގެ ޝަރުއީ ނިޒާމުގެ ޝަރުއީ އަސާސަށް ބަލައިގެން ނޫނެވެ. އަދި ފިކުރުގެ އެކި މަޛްހަބުތަކާ ގުޅިފައިވާ ރައްޔިތުންނާމެދު ޢަމަލީގޮތުން އަމަލުކުރާ ގޮތާއި، އެމީހުންގެ ޙަލާލު ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރެވޭ މިންވަރަށްވެސް ބަލަންޖެހެއެވެ.
މި ހުރިހާ ހާދިސާތަކާއި ހެކިތަކުން ސާފުވާ ގޮތުގައި ދާޢިޝް ޓެރަރިޒަމް އެއް ދީނީ ނުވަތަ މަޒުހަބީ ޖަމާޢަތަކަށް ނިސްބަތްވާ ކަމަށް ގުނުމަކީ ގޯހެއް ކަމުގައި ވާތީއެވެ. ހަމައެފަދައިން ސަލަފީ އިލްމުވެރިންގެ ބައިއަތު ހިފުމުގެ ވައުދާއި، ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން ޝިޔައީންނާ އޮންނަ ގުޅުމާއި، ދީނީ މުއައްސަސާތަކާ ގުޅޭ ގާނޫނީ މައްސަލަތައް އެއް ނަޒަރަކުން ވަޒަންކޮށްގެން ނުވާނެ އެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްގެ ވެސް އަމިއްލަ ފަސްގަނޑާއި ޠަބީޢަތާއި ދަލީލުތައް ހުންނައިރު، އެއިން އިންސާފުވެރި ނިންމުމެއް ނިންމޭނީ އެކަމުގެ އަލީގައެވެ.
މި ސަބަބަށްޓަކައި ދާޢިޝްގެ ޖަރީމާތައް އެއް މަޛްހަބެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކޮށް، ކޮންމެ ޚިޔާލުތަފާތުވުމަކާއި ޝަކުވާއަކަށް ތަޙުޤީޤެއް ނެތި ދީނީ ފިތުނައެއް ކަމަށް ބުނުމަކީވެސް އިލްމީ އަދި ޝަރީޢަތުގެ އިންސާފުވެރިކަމާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ. ރަނގަޅު މަގަކީ އަނިޔާވެރިކަން ސާބިތުވާ ތަންތަނުގައި އެކަން ގަބޫލުކޮށް، ތުހުމަތެއްގެ އަސާސެއް ނެތް ތަންތަނުގައި ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަގީގަތް ސާފުކުރުން. ހަމަ މި އުސޫލުގެ ސަބަބުން ދީނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ސިޔާސީ ޕްރޮޕެގެންޑާގެ ވަސީލަތަކަށް ނުވެ، ހުރިހާ ފަރާތަކާ މެދު އިންސާފުވެރިކަން ކަށަވަރު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެ އެވެ.













































