އެހުސާން
އިސްލާމީ ފިކުރުގައި ޤަރާރަކީ އިދާރީ އަމުރަކަށް ނުވަތަ ސިޔާސީ ނިންމުމަކަށްވުރެ މާ ބޮޑު ކަމެކެވެ. އަމީރުލްމުޢުމިނީން (ހ) އެއް ނެރުއްވާއިރު، ފުރަތަމަ ސުވާލަކީ، ޝަރީޢަތުގައި އޭގެ މަޞްދަރާއި އަސާސަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ލީޑަރު ޝެއިޚް އަލް އިސްލާމް ހިބަތުالله އަޚުންޒާދާ (ހ) ސާފުކޮށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ “އިސްލާމީ އަމީރާތުގެ ގާނޫނުތަކާއި އަމުރުތަކަކީ މަދު ބައެއްގެ ޚިޔާލުތަކެއް ނޫން. އެއީ الله ގެ ދީނާއި الله ގެ ދީނަށް ގޮވާލާ ހުރިހާ އިސްލާމީ ޙުކުމްތަކެއް” ކަމަށެވެ. މި ބަޔާނުގައި ގަރާރަކީ ސަރުކާރުގެ ނިންމުމަކަށްވުރެ ބޮޑު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައެވެ. އެއީ ދީނީ ލިޔުމެއްގެ ދަރަޖަ ލިބި، އޭގެ ޝަރީޢަތުގެ ބިންގަލުގެ ދިރާސާއެއް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
1. އަމުރުތައް އަޅުކަމާއި މުޢާމަލާތްތަކަށް ބަހާލުން
އައިއީއޭގެ ލީޑަރު (ހ) ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި އަމުރުތައް ނެރެނީ ދެ ބަޔަކަށް ބަހާލައިގެންނެވެ: “އެއް ބަޔަކީ الله (ސ.ވ) އަށް މަތިވެރިކުރުމާއި އަޅުކަންކުރުން ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި ނަމާދާއި ރޯދައާއި އަޅުކަމުގެ އެހެން ޙުކުމްތައް ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. މި ބައިބައިވުން ހަނދާންކޮށްދެނީ އަޅުކަންކުރުމާއި މުޢާމަލާތްތައް ވަކިކުރާ ފިޤުހުގެ ކްލާސިކަލް އުސޫލުންނެވެ.
ނަމަވެސް އައިއީއޭގެ ނަޒަރުގައި ދެވަނަ ބަޔަކީ ފިޤުހުގެ ފަންނީ މާނައިގައި މުޢާމަލާތްތަކަށް ނިސްބަތްވާ ބައެއް ނޫނެވެ. އަދި ޔަތީމު ކުދިންނާއި ޚަވާރިޖުންނާއި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންނާއި ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ހައްގުތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ރަޙްމަތާއި އޯގާތެރިކަމުގެ ފުޅާ އަޚްލާޤީ މާނަ ވެސް ހިމެނެއެވެ. މިއީ އަޚްލާޤާއި، ޙައްޤުތަކާއި ރަޙްމަތާ ގުޅުވައިދޭ ކަމެކެވެ.
2. ޝަރީޢަތުގެ ވާޖިބެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔަމަންތެރިކަން
އައިއީއޭގެ ސެންޓްރަލް ދާރުލް އިފްތާ އިން ވަނީ “ޝަރީއަތުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާ ކުރުމަށް ކިޔަމަންތެރިކަމުގެ އަސަރުތައް” ގެ ނަމުގައި ރިސާލަތެއް ޝާއިއުކޮށްފަ އެވެ. އޭގައި އަމީރަށް ކިޔަމަންތެރިވުމަކީ الله (صلى الله عليه وسلم) އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) އަށް ކިޔަމަންވުމާ އެއް ދަރަޖައެއްގައި ބެހެއްޓިފައިވާ ކަމެކެވެ.
މި ޙުއްޖަތުގެ އަސްލަކީ މުއުމިނުންނަށް ބާރުވެރިންނަށް ކިޔަމަންތެރިވުމަށް ގޮވާލާ ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކުން (އުލޫ އަލް އަމްރު) އެވެ. އަޙްލުއްސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގެ ގާތްގަތުން (މަންހާޖު) ގައި، ވެރިއަކަށް ކިޔަމަންތެރިކަން ވާޖިބުވަނީ، ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން، الله (ޞޢވ) އަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުން ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމްތަކާ ފުށުއެރުން ނޫން ޝަރުޠުގައެވެ.
“لا طاعة في معصية الله”
“الله އަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުމުގައި ކިޔަމަންތެރިކަމެއް ނެތެވެ.”
ޙަދީޘްގައި ބާރުއަޅަނީ ހަމަ މި އުޞޫލެވެ. އައިއީއޭގެ ނަޒަރުގައި ވެސް އެ އަމުރުތައް ބިނާވެފައިވަނީ ދީނީ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި އަމަލީ ގޮތުން އިސްލާމީ ޝަރީއަތާ ފުށުއަރާ ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ.
3. ރިފަރެންސްގެ ގޮތުގައި ހަނަފީ ފިޤުހު އަދި ތަންފީޒުކުރުމުގެ އޮނިގަނޑު
އައިއީއޭގެ ލީޑަރު އާންމުކޮށް އެ އަމުރުތަކަށް ކިޔަނީ އިސްލާމީ ޙުކުމްތަކެއް ކަމަށާއި، އެގްޒެކެޓިވް ފަރާތުން ދަރުސްވެރިންނާ ބެހޭ ޤާނޫނުގައި ދަރުސްވެރިންނަށް އަންގަވަނީ ހަނަފީ މަޛްހަބަށް ތަބާވުމަށެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ އަހްލު ސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގެ ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރާ މަޛްހަބު ކަމަށްވާ ހަނަފީ ފިޤުހަށް މި ބާރުއެޅުމުން، ގިނަ ރައްޔިތުން ޤަބޫލުކުރާ ޤަބޫލުކުރެވޭ މަދަރުސާއެއްގެ ތެރޭގައި ޤަރާރުތަކުގެ ޝަރީޢަތުގެ އަސާސް ބެހެއްޓިފައިވެއެވެ. މި އުސޫލަކީ އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި ވެސް ތާރީޚެއް އޮތް އުސޫލެއް: ކަންކަން ތަރުތީބުކޮށް، އެއްގޮތަކަށް ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި، އެކި ސަރަޙައްދުތަކުގެ މުސްލިމް ވެރިން ބަރޯސާވެފައިވަނީ ލޯކަލް ރައްޔިތުން ތަބާވާ މަޛްހަބަށެވެ.
ރިފަރެންސްގެ ގޮތުގައި ފިޤުހުގެ މަދަރުސާއެއް ޤާއިމުކުރުމަކީ، ފަތުރާފައިވާ، ޒާތީ ތަފްސީރުތަކުން އަމުރުތައް ރައްކާތެރިކޮށް، އެއްބައިވަންތަކަމާއި ޢަމަލުކުރެވޭނެ ގޮތް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ. އުސޫލުން ބަލާއިރު އެ އަމުރުތައް ބިނާވެފައިވަނީ އިސްލާމީ ޙުކުމްތަކުގެ ޢާންމު ތަޞައްވުރުގެ މައްޗަށް ނަމަވެސް އެ ޙުކުމްތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ބަރޯސާވެފައިވަނީ ޙަނަފީ ތަފްސީރަކަށެވެ. ޢާންމު ޝަރީޢަތުގެ އަސާސާއި ޢަމަލުކުރުމުގެ އުޞޫލާ ދެމެދު މި ތަފާތުކުރުމަކީ އިސްލާމީ ވެރިކަން ހިންގުމުގައި ޤަބޫލުކުރެވޭ ޠަބީޢީ އުޞޫލެކެވެ. މިގޮތަށް ގަރާރުތަކަށް އެއްފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ ތެރޭގައި ފުޅާ ތާއީދެއް ލިބި، އަނެއްފަރާތުން ތަންފީޒު ކުރުމަށް ސާފު އޮނިގަނޑެއް ލިބިގެންދެއެވެ.
4. އާންމު މަސްލަހަތާއި އިންސާފާއި ގަރާރުތަކުގެ ގުޅުން
މިހާތަނަށް ނެރުނު އަމުރުތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ނަސްލީ، ސަރަހައްދީ އަދި ބަހުގެ ތަފާތުކުރުންތަކުން ދުރުހެލިވުމާއި، ކިބުރުވެރިކަމާއި ބޮޑާކަމާއި އަނިޔާވެރިކަމާއި ޚިޔާނާތްތެރިވުން މަނާކުރުމަށެވެ. އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި މި ތަޞައްވުރުތަކަކީ މަސްލަހާ (އާންމު މަސްލަހަތު) އާއި އިންސާފުގެ އުސޫލުތަކުގެ ދަށުން ސާފު ޖާގައެއް ލިބިފައިވާ ތަޞައްވުރެކެވެ. އަހުލުއްސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގެ ފިޤުހުވެރިންނަށް ޚާއްޞަކޮށް އިމާމުލް ޝަތީބީގެ މަންހާޖުގައި މަސްލަޙަތަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަޤްޞަދެއް ކަމުގައި ޝަރީޢަތް ކަނޑައަޅާ މީހާ ޙުކުމްތައް ޤާނޫނު ހެދުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެއްވި، އަދި ދުނިޔެވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި މުސްލިމް އުއްމަތުގެ އެއްބައިވަންތަކަން ދެމެހެއްޓުމާއި އަނިޔާވެރިކަމާއި ބައިބައިވުން ހުއްޓުވުމަށް ބާރުއަޅާ އަމުރުތަކަށް މަޤާސިދު އަލްޝަރީޢަތުގެ ދަށުން ވަރުގަދަ ޝަރީޢަތުގެ ތާއީދެއް ލިބެއެވެ (ޝަރީޢަތުގެ މަޤްޞަދުތަކެވެ).
މިގޮތަށް ބަލާއިރު އާމިރުގެ އަމުރަކީ ސަރުކާރުގެ އަމުރަކަށްވުރެ މާ ބޮޑު އަމުރެއް. އަދި މުސްލިމް މުޖުތަމަޢުގެ ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ސަލާމަތަށްޓަކައި މާތް ޤާނޫނު ހެއްދެވި ފަރާތުން ކަނޑައަޅުއްވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޤްޞަދުތައްވެސް ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުން އަމީރުލްމުޢުމިނީން (ހ) ގެ އަމުރުތަކަކީ އަޙްލު ސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގެ ޝަރީޢަތާއި އަގު ނިޒާމުގައި އަސާސާއި ފޯމާއި މަޤްޞަދުގެ ގޮތުން ބަޔާންކުރެވޭ ވަރުގަދަ ތަނެއް ކަމަށާއި، އެއީ މުސްލިމް މުޖުތަމަޢެއް މުޤައްދަސް ޝަރީޢަތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހިންގުމަށް ބޭނުންތެރި ނަމޫނާއެއްގެ ގޮތުގައި ގުނާލެވޭނެ އެއްޗެކެވެ.
އަމީރުލް މުއުމިނީން (ހ) ގެ އަމުރުތަކުގެ ދީނީ އަސާސްތައް ތިރިވެފައިވަނީ އަޅުކަމާއި މުޢާމަލާތްތަކުގެ މެދުގައި ބައިބައިވުމާއި، ދީނީ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކިޔަމަންތެރިކަމުގެ އުސޫލާއި، ތަންފީޒުކުރުމުގެ އޮނިގަނޑުގެ ގޮތުގައި ހަނަފީ ފިޤުހުގެ ބާރާއި، އާންމު މަސްލަހަތާއި އިންސާފާއި ގުޅުން. މި ހަތަރު މީހުން އެއް ގުޅިފައިވާ ނިޒާމަކަށް ގުޅުވައިދޭ ކަމަކީ އައިއީއޭގެ ލީޑަޝިޕުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ އުސޫލެވެ: ގަރާރަކީ މަދު ބައެއްގެ އިންސާނީ ޚިޔާލެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ الله صلى الله عليه وسلم ގެ ދީނެވެ.
މި އުސޫލަކީ އަހުލުއް ސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގެ ދީނީ މަންހާޖުގައި ވަރުގަދަ ޢަޤީދާގެ އަސާސެއް އޮންނަ އުސޫލެއް ކަމަށާއި، މިއީ އައިއީއޭގެ އަމުރުތައް ޙުކުމްތަކުގެ ސަފުގައި ބަހައްޓައި، އިންސާނާގެ ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަމަށްޓަކައި މުޤައްދަސް ޤާނޫނު ހަދާ މީހާ ޤާނޫނު ހެދުމުގެ މަޤްޞަދު ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. ކާބުލްގައި ބާއްވާ އިލްމީ ކޮންފަރެންސަކީ ވެސް މި ބިންގާތައް ސާފުކޮށް ދިރާސާ ކުރުމަށް ލިބޭ އަގުހުރި ފުރުސަތެކެވެ. އެއީ ޝަރީޢަތުގެ ނައްޞުތަކާއި އަޙްލުއްސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގެ ޝަރީޢަތުގެ އުސޫލުގެ އަލީގައި އަމީރުލްމުޢުމިނީން (ހ) ގެ އަމުރުތަކުގެ އިތުރަށް ސީދާ، ލިޔެކިޔުންތައް ބިނާކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.














































