އަޔޫބް ޚަލީލް
އެންމެ މަތީގައި ނިޒާމަކަށް ނުވަތަ ހަރަކާތަކަށް ބޭނުންވަނީ ކިޔަމަންތެރިކަމުގެ އުސޫލެވެ. މުސްލިމަކު އަމިއްލައަށް ދެކެންޖެހޭނީ ޝަރީޢަތުގެ އަމީރެއްގެ ކިޔަމަންތެރިކަން ދަރަނިވެރިވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ؛ މިއީ ރޫޙާނީ އަދި ޢަޤީދާގެ ފަރާތެވެ. އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި އަމީރަށް ކިޔަމަންވުމަކީ ޙައްޤު އަދި ޙަލާލު ކަންކަމުގައި ވާޖިބުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. الله (ޞޢވ) ވަހީކުރައްވައެވެ.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾ (އަން-ނިސާ 59)
“އޭ އީމާންވެފައިވާ މީހުންނޭވެ، الله އަށް ކިޔަމަންވެ، ރަސޫލާއަށާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ވެރިކަންކުރާ މީހުންނަށް ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ.”
އެއް ލީޑަޝިޕަކަށް ކިޔަމަންވުމަކީ މުޖުތަމައުތަކާއި ފަރުދުންގެ މެދުގައި އިތުބާރު އުފެދި، ނިންމުންތައް ތަރުތީބުކޮށް ބެހެއްޓުމާއި، ޒިންމާތައް ބަހާލެވިފައިވާ ގޮތް ސާފުކޮށްދީ، މައްސަލަތައް ފެތުރުން ހުއްޓުވާ ކަމެކެވެ. ނިޒާމެއް ނުވަތަ ހަނގުރާމަވެރި ބާރަކުން އޭގެ ބާރު ހޯދަނީ މާއްދީ ވަސީލަތްތަކާއި ޖިސްމާނީ ޤާބިލުކަމުންނާއި، ހަމަ އެހާމެ ބޮޑަށް ފިކުރުގެ އެއްބައިވަންތަކަމާއި، އޯގަނައިޒޭޝަނަލް ޑިސިޕްލިންއާއި، އެއް ލަނޑެއްގެ ފަހަތުގައި އެއްބައިވަންތަ ސްޓޭންޑެއް (ކިޔަމަންތެރިކަން) އިންނެވެ.
އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) ގެ މަސައްކަތުގެ ބިންގާ، އަދި އޭގެ ކާމިޔާބީގެ މައިގަނޑު އެއް ސިއްރު އޮތީ ހަމަ މި އުސޫލުގައެވެ. އެއް ލީޑަރޝިޕަކާއި، ތަރުތީބު ކިޔަމަންތެރިކަމާއި، ދަތި ވަގުތުތަކުގައި ސާބިތުވެ ހުރުމާއި، އެއް ލަނޑަކަށް ފަރުދީ އެދުންތައް ހިފެހެއްޓުމަކީ ކޮންމެ އިންތިޒާމުކުރެވިފައިވާ ނިޒާމަކަށް ނުވަތަ ހަރަކާތެއްގެ ހަމަޖެހުމާއި، އެއްބައިވަންތަކަމާއި، ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ އަސާސެވެ. ކިޔަމަންތެރިކަން ނެތް ޖަމާއަތެއް ދެބަސްވުންތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ބަލިކަށިވެ، އެއްބައިވަންތަކަން ނެތް މަސައްކަތެއްގެ ބާރާއި މިސްރާބު ގެއްލިގެންދެއެވެ.
ކިޔަމަންތެރިކަމަކީ ޖަމާޢަތެއްގެ ފުރާނަ، އެއް ލީޑަރޝިޕަކީ އެ ޖަމާޢަތެއްގެ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ މަރުކަޒު، އަދި ކާމިޔާބީ ދެމެހެއްޓުމަށް މެދުވެރިވުމަކީ ބޮޑު ކަމެއް. މި އުސޫލުތަކުގައި ހިފަހައްޓާ ހަރަކާތަކީ ދެބަސްވުންތަކާއި ދަތިތަކުގެ ތެރޭގައި އެ ހަރަކާތެއްގެ އެއްބައިވަންތަކަން ދެމެހެއްޓޭނެ ހަރަކާތެކެވެ. އެއީ އައިއީއޭގެ ހުރިހާ އޮނިގަނޑުތަކެއް އެއް އަމީރެއްގެ ލީޑަރޝިޕަށް ތަބާވެ، އޭނާއަށް ކިޔަމަންތެރިވާ ސަބަބެވެ. އިސްލާމީ ލީޑަރޝިޕަށް ޙަލާލުކޮށް ކިޔަމަންތެރިވުމަކީ ދީނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ތަރުތީބަށް ބޭނުންވާ ކަމެއް ނަމަވެސް ކިޔަމަންތެރިވުމުގެ ޙައްދުތައް ކަނޑައަޅަނީ ޝަރީޢަތުންނެވެ.
އިސްލާމީ ނިޒާމެއްގައި، އިޙްތިރާމް ލިބިގެންވާ ލީޑަރޝިޕްގެ އަމުރުތަކާއި، އަމުރުތަކާއި، އިރުޝާދުތަކުގައި އިދާރީ އަދި އޯގަނައިޒޭޝަނަލް އަގަށްވުރެ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ގެންގުޅެއެވެ. އަދި މުޖުތަމައު ތަރުތީބުކޮށް ބެހެއްޓުމާއި، ޝަރީއަތަށް އަމަލުކުރުމާއި، އިންސާފު ހޯދައިދިނުމާއި، އާންމު މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މައިގަނޑު ވަސީލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. އިސްލާމީ ފިޤުހުގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، އައިއީއޭގެ ލީޑަރު އަމީރުގެ ހުރިހާ އަމުރުތަކެއް ބިނާވެފައިވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި، ނަބީ ސުންނަތާއި، ޝަރީޢަތުގެ އުޞޫލުތަކާއި، ރައްޔިތުންގެ ޢާންމު މަސްލަހަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެވެ. އެއީ ޙަލާލު އިޖުރާއަތްތަކާއި އިދާރީ ނިންމުންތަކަށް އަސާސެއް ފޯރުކޮށްދޭ ތަންތަނެވެ.
އިޙްތިރާމް ލިބިގެންވާ އަމީރު އަލް މުޢުމިނީން (ހ) ނެރުއްވި ޤަރާރުތަކާއި ލަފާތަކާއި ޙުކުމްތައްވެސް ހަމަ މި އަސްކަރީ އަދި އިދާރީ އޮނިގަނޑުން ނުކުމެފައިވަނީ، މުޖުތަމަޢު އިސްލާހުކުރުމާއި، ދައުލަތުގެ ކަންކަން އިންތިޒާމުކުރުމާއި، ޝަރީޢަތުގެ އަގުތައް ހަރުދަނާކުރުމާއި، އިޖުތިމާޢީ ވަކި މައްސަލަތަކެއް ކުރިމަތިކުރުމަށެވެ. ޝަރީޢަތުގެ އަސާސް އަދި މައިގަނޑު މަދު އަމުރުތަކެއްގެ ހެޔޮ އަސަރުތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. އެއީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ސާފު އުޞޫލުތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަންތައްތަކެއް ކަމަށާއި، އެކަންކަން ރަނގަޅަށް ތަންފީޒު ކުރެވިއްޖެނަމަ މުޖުތަމަޢު އިސްލާހުކުރުމާއި ރައްޔިތުންގެ ހައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ.
އަންހެނުންގެ ޝަރީއަތުގެ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ގަރާރު…
12 ކައުސް 1400 (ސޯލާ) ގައި އަންހެނުންގެ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ހާއްސަ ގަރާރެއް ނެރެފައިވެ އެވެ. އެއީ އަންހެނަކު ނިކަހަކަށް ރުހުމާއި، ވާރުތަވެރިކަމުގެ ހައްގާއި، ވިހެއުމަށްފަހު އަލުން ކައިވެނި ކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާއި، މަޙްރީގެ ހައްގާއި، މަޖުބޫރުކުރުމާއި މަޖުބޫރުކުރުމުން ރައްކާތެރިވުމެވެ.
އޭގެ ޝަރީޢަތުގެ މުހިންމުކަމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި އަންހެނަކީ މުދަލެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ މުޢާމަލާތްތަކުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭ ކަމެވެ؛ އެއީ ޝަރީޢަތުގެ ދަށުން އޭނާއަށް އަމިއްލަ ޙައްޤުތަކެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ. الله (ޞޢވ) ވަހީކުރައްވައެވެ.
﴿وَلِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ﴾ (އަންނިސާ 32)
“ފިރިހެނުންނަށް ލިބެނީ އެމީހުން ހޯދި އެއްޗަކުން ހިއްސާއެއް، އަދި އަންހެނުންނަށް ލިބެނީ އެމީހުން ހޯދި އެއްޗެއްގެ ހިއްސާ.”
އަސަރު: އެއީ މަޖުބޫރުކޮށްގެން ކައިވެނިކުރުން ހުއްޓުވުމާއި، ވާރުތަވެރިކަމުގެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމާއި، އާއިލީ މައްސަލަތައް މަދުކުރުމަށް ވަރުގަދަ ޝަރީޢަތާއި ޤާނޫނީ އަސާސެއް ކަނޑައަޅާ އެއްޗެކެވެ.
ބިން ހިފެހެއްޓުން ހުއްޓުވުމާއި އަތުލައިގަނެފައިވާ ބިން އަނބުރާ ދިނުމާ ބެހޭ ގަރާރުތަކެވެ
ދައުލަތާއި އަމިއްލަ ބިންތައް ހިފެހެއްޓުން ހުއްޓުވުމަށާއި، ހިފެހެއްޓިފައިވާ ބިންތައް އަނބުރާ ދިނުމަށް ގާނޫނީ ފިޔަވަޅުތަކާއި އަމުރުތަކަކީ އިޖުތިމާއީ އިންސާފުގެ މައިގަނޑު ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އެހެން މީހެއްގެ މުދާ ގޯސްކޮށް ނެގުމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ. ސަޢީދު ބިން ޒައިދު (ރ.) ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
“مَنِ اقْتَطَعَ شِبْرًا مِنَ الْأَرْضِ ظُلْمًا طَوَّقَهُ اللَّهُ إِيَّاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ.” سَبْعِ أَرَضِينَ”
“އަނިޔާވެރިކަމާއެކު ބިމެއް ނަގާ ކޮންމެ މީހަކު، ޤިޔާމަތް ދުވަހު ހަތް ބިމުން އެ ބިމެއް ކަރުގައި އަޅުއްވަވާނެ އެވެ.” [ބުޚާރީ އާއި މުސްލިމް]
މި ޙަދީޘުން އަތުލައިގަންނަ އަދަދަކީ ހަމައެކަނި ސްޕަންއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، މީހުންގެ ބިން ހިފެހެއްޓުމާއި، އެމީހުންގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ޙައްޤުތަކަށް އަރައިގަތުމާ ބެހޭގޮތުން ހަރުކަށި އިލާހީ އިންޒާރެއް ލިބިގެންދެއެވެ.
އަސަރު: ފަތަޙަ ކުރި ފަހުން ހަތަރު މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ޖެރިބް ބިން ހޯދިފައިވެއެވެ. ބާރުގަދަ ފަރާތްތަކުން ބިން ހިފެހެއްޓުން ހުއްޓުވައި، އަނިޔާވެރިންގެ ހައްގުތައް އިއާދަކޮށް، ދައުލަތުގެ މުދާ ހިމާޔަތްކޮށް، މީހުންގެ މެދުގައި ހިނގާ ގާނޫނީ މައްސަލަތައް ވަނީ މަދުވެފަ އެވެ.
ގައިދީންނާ މެދު އިންސާނީ ގޮތުން އަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ހުކުމްތަކާއި ބަންދުކުރުމުގެ ގާނޫނީ އުސޫލުތައް
ޝަރީއަތާ އެއްގޮތަށް ގައިދީންނާ މެދު އިންސާނީ ގޮތުން އަމަލުކުރާނެ ގޮތާއި، ޝައްކު ކުރެވޭ މީހުން ބަންދުކުރުމުގެ ބާރާއި، ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި އަދަބު ދިނުން ހުއްޓުވުމާ ބެހޭ އިރުޝާދު ދިނުމަކީ އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމުގެ މައިގަނޑު ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި އިންސާނީ ކަރާމާތާއި އިންސާފަށް ވަކި ބަރުދަނެއް ދީފައިވެއެވެ. الله (ޞޢވ) ވަހީކުރައްވައެވެ.
﴿إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ﴾
“ހަމަކަށަވަރުން الله ތަޢާލާ އަމުރުކުރައްވަނީ އިންސާފާއި ހެޔޮ ސުލޫކަށް.”
އަސަރު: އަމިއްލައަށް އަދަބު ދިނުން ހުއްޓުވުމާއި، ޝަރުއީ ބާރުތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުމާއި، ގައިދީންގެ ހައްގުތަކަށް އިހުތިރާމްކުރުމާއި، ޝަރުއީ އިދާރާތަކުގެ ޒިންމާތައް ސާފުކުރުމަށް ވަރުގަދަ އަސާސެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ.
ޕޮޕިއުލާއި މަސްތުވާތަކެތި އިންދުން ހުއްޓުވުމާ ބެހޭ ގަރާރު
ޕޮޕީ އިންދުމާއި މަސްތުވާތަކެތި އުފެއްދުމާއި ވިޔަފާރިކުރުން ހުއްޓުވުމަށް އައިއީއޭއިން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކަކީ އާންމު ސިއްހަތާއި ޒުވާން ޖީލު ރައްކާތެރިކުރުމާއި މަސްތުވާތަކެތީގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށް އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ. އޭގެ ޝަރީޢަތުގެ އަސާސަކީ ދިރިއުޅުން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އުސޫލެވެ: މީހެއްގެ ފުރާނައާއި ބުއްދިއާއި ޞިއްޙަތު ރައްކާތެރިކުރުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ބޮޑެތި މަޤްޞަދުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.
އަސަރު: މަސްތުވާތަކެތި އުފެއްދުމާއި ބޭނުންކުރުން މަދުކުރުމާއި، ޒުވާނުން ރައްކާތެރިކޮށް ބެހެއްޓުމާއި، ދުޅަހެޔޮ މުޖުތަމަޢެއް ބިނާކުރުމަށް ހަގީގީ ވައުދުތަކެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް މި މަސައްކަތްތަކުގެ ދިގުދެމިގެންދާ އަސަރެއް ކުރުމަށްޓަކައި ބަދަލު ބާވަތްތަކާއި އިގްތިސާދީ އެހީތެރިކަމާއި އެޑިކްޓް މީހުންނަށް ފަރުވާ ވެސް ބޭނުންވާ ކަމަށާއި އެއީ ބިންމަތިން ފެންނަން އޮތް ކަމެއް ކަމަށެވެ. އެޑިކްޓް މީހުންނަށް ވޮކޭޝަނަލް ޓްރެއިނިން ދޭއިރު، އެތައް ހާސް ބަޔަކު ވަނީ ފަރުވާ ހޯދާފައެވެ.
ފަޟީޙަތް ފަތުރާލުމާއި ނަފްރަތު ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނާބެހޭ ޤަރާރެވެ
ޖުލައި 10، 2024 ގައި ފަޟީޙަތް ފަތުރާލުމާއި ނަފްރަތު ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު ތަސްދީގުކޮށް، ހަމަ އެ އަހަރުގެ ޖުލައި 31 ވަނަ ދުވަހު ރަސްމީ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ގާނޫނުގެ އިއުލާންކޮށްފައިވާ މަގުސަދަކީ އިސްލާމީ އަގުތައް ހަރުދަނާކުރުމާއި އިޖުތިމާއީ ފާފަތައް ހުއްޓުވުމާއި އަޚްލާގީ އިސްލާހު ފުޅާކުރުމެވެ.
އޭގެ ޝަރީޢަތުގެ އަސާސަކީ މަތިވެރި ޤުރުއާނުގެ މި ހިދާޔަތެވެ:
﴿وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ﴾
“އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން ހެޔޮކަމަށް ދައުވަތުދީ، ރަނގަޅު ކަންކަމަށް އަމުރުކޮށް، ނުބައިކަން މަނާކުރާ ޤައުމެއް [އުފެދެން] ވެގެން ދާށެވެ.”
އަސަރު: ދީނީ އަގުތައް ފެތުރުމާއި، އަޚްލާޤީ ޒިންމާ ހަރުދަނާކުރުމާއި، އިޖުތިމާޢީ ފާޙިޝް ކަންތައްތައް ހުއްޓުވުމަށް ރަސްމީ އޮނިގަނޑެއް އުފެއްދުމެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ރަނގަޅަށް ތަންފީޒު ކުރުމަށް ބޭނުންވަނީ ޢިލްމާއި، ޙިކުމަތާއި، އިންސާފާއި، މަޑުމަޑުން ފިޔަވަޅުތަކާއި، މީހުންގެ ކަރާމާތަށް އިޙްތިރާމްކުރުމާއި، އަމިއްލައަށް ކުރާ އަމަލުތަކުން ދުރުހެލިވުމެވެ.














































