އަކްބަރު ޖަމާލް
އެމެރިކާ ބަލިވެ، 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ވެރިކަމަށް އަނބުރާ އައުމަށްފަހު، ސަރަހައްދީ ޖިއޮޕޮލިޓިކްސް، ޚާއްސަކޮށް އަފްޣާނިސްތާނާއި ޕާކިސްތާނުގެ ގުޅުންތައް ވަދެގެން ދިޔައީ ޚާއްޞަ ނާޒުކު، މުއްސަނދި އަދި ހަލުވިކަމާއެކު ބަދަލުވަމުންދާ ދުވަސްވަރަކަށެވެ. ސިޔާސީ ދައުރުތަކުގައި، ފިކުރީ މީހުންގެ ތެރޭގައި، އަދި އާންމުންގެ ތެރޭގައި ވެސް ހަމަ އެ ސުވާލުތައް އުފެދިގެން އަރަމުން އަންނަ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. ޕާކިސްތާނާއެކު އުފެދިފައިވާ ސިޔާސީ އަދި ސަލާމަތީ މައްސަލަތައް މަޝްވަރާގެ ތެރެއިން ހައްލުކުރުމަށް އައިއީއޭއިން ދުވަހަކުވެސް ހަގީގީ މަސައްކަތެއް ކުރި ހެއްޔެވެ؟ މަޝްވަރާތައް ހުޅުވައި ދެމިއޮންނަ ހައްލެއް ހޯދުމުގެ މަގުސަދުގައި ކާބުލް އިސްލާމްއާބާދަށް އެއްވެސް އިސް މަންދޫބެއް ފޮނުވީ ހެއްޔެވެ؟
މި ލިޔުމުގައި އެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދިނުމަށްޓަކައި ރަސްމީ ބަޔާންތަކާއި، ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ތަޙުލީލުކުރުމާއި، ބިންމަތީގައި ހުރި ހަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ އެ ދުވަސްވަރުގެ ސިޔާސީ، ސްޓްރެޓެޖިކް، އަދި ޑިޕްލޮމެޓިކް ޑިމޭންޝަންތައް ބަލާފައި، އަފްޣާނިސްތާނާއި ޕާކިސްތާނުގެ ގުޅުމުގެ ފަހުގެ ތާރީޚުގެ އެއްވެސް މުހިންމު ބައެއް ފަރުވާކުޑަ ނުކުރެވޭނެ ގޮތަކަށެވެ.
އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ކުރި މަސައްކަތަށް ފަހު 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކޮންޓްރޯލް އައިއީއޭ އިން ހަވާލުވިއިރު، އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކާއި ޚާއްސަކޮށް ޕާކިސްތާނާ އެކު ސުލްހަވެރި، ހަމަޖެހޭ އަދި ދެމިއޮންނަ ގުޅުންތައް ގާއިމްކޮށް، ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުގެ މައިގަނޑު އެއް ތަނބު ހެދި އެވެ. ކާބުލްގެ ނަޒަރު ހުރީ ސީދާކޮށެވެ. ސަލާމަތާއި، ޑޫރަންޑް ލައިނާއި، ވިޔަފާރިއާއި، އަދި އެހެނިހެން މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެން ދިގުދެމިގެންދާ މައްސަލަތަކަކީ ހަނގުރާމައާއި، އަސްކަރީ ޕްރެޝަރާއި، ނުވަތަ ޢަދާވާތްތެރިކަމުގެ މާޙައުލެއްގެ ތެރެއިން ކުރިމަތިލާންޖެހޭ މައްސަލަތަކެއް ނޫނެވެ. އެކަންކަން ހައްލުކުރަން ޖެހޭނީ ސިޔާސީ ވިސްނުމާއި، ދެފަރާތުގެ އިޙްތިރާމާއި، ޑިޕްލޮމެސީގެ ތެރެއިންނެވެ.
އެ ސިޔާސަތުގެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ދައްކުވައިދިނީ 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު އިސްލާމްއާބާދާއި ތަހްރީކް-އޭ ތާލިބާން ޕާކިސްތާން (ޓީޓީޕީ) އާއި ދެމެދު ވަރުގަދަ ހަނގުރާމަތަކެއް ހިނގައި، އެ ސަރަހައްދު ސަލާމަތީ ގޮތުން ބޮޑު ދަތިކަމެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިގެންނެވެ. ސަރަހައްދީ ސުލްހަ ކުރިއެރުވުމަށާއި ހެޔޮއެދުން ދައްކާލުމަށް އައިއީއޭ އިން ކާބުލްގައި ބޭއްވި މަޝްވަރާތަކުގައި އިސްލާމްއާބާދާއި ޓީޓީޕީއާ ދެމެދު ހިތި ދެ ދެކޮޅުވެރި ދެ ގައުމެއް ކަމަށްވާ ޓީޓީޕީއާ ދެމެދު މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އެވެ. އެ ޕްރޮސެސްއަށް އަމިއްލަ ވަސީލަތްތައް ޚާއްސަކޮށް، އެއް މަސް ދުވަހުގެ ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމަށް ދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމުގައި ކާމިޔާބު ހޯދި އެވެ. ދެން މުހިންމު މަރުހަލާއެއް އައީ 2022 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހު އަފްޣާން ސަރުކާރުގެ ދައުވަތަކަށް ޕެޝަވާ ކޯޕްސްގެ ކޮމާންޑަރު ލެފްޓިނެންޓް ޖެނެރަލް ފާއިޒް ހަމީދު އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން ޕާކިސްތާނުގެ މަތީ ފެންވަރުގެ ވަފުދެއް ކާބުލްއަށް ވަޑައިގަތުމުންނެވެ.
އެ ވަފުދުގައި ހިމެނެނީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ އިސް އޮފިޝަލުން ނޫން ކަމަށާއި ޕާކިސްތާނުގެ ގަބީލާތަކުގެ އިސްވެރިންނާއި ނުފޫޒުގަދަ ދައުރުތަކުގެ މަންދޫބުން ވެސް ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. އެމީހުންގެ އަމާޒަކީ ދެގައުމަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ސަލާމަތީ މައްސަލަތަކަށް ފުޅާ އަދި ދެމިއޮންނަ ހައްލެއް ހޯދުމެވެ. ކާބުލްގެ ރައްކާތެރި ތަންތަނުގައި ބޭއްވި ދިގު އަދި ޑިމާންޑް ބޮޑު ބައްދަލުވުންތަކުގެ ތެރޭގައި އައިއީއޭ އިން ވަނީ ޒިންމާދާރު، އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ނުބަލާ، އިޚްލާސްތެރި މެދުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް، އިސްލާމްއާބާދާއި ޓީޓީޕީއަށް ދިގުދެމިގެންދާ ސުލްހައިގެ އެއްބަސްވުމަކަށް އެހީތެރިވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފަ އެވެ.
އެ މުއާމަލާތްތަކުން ރަސްމިއްޔާތުގެ ބައްދަލުވުންތަކަށް ވުރެ ކުޑަކޮށް އަމަލީ ނަތީޖާތަކެއް ލިބޭނެ ގޮތް ހެދުމަށް އަޒުމް ކަނޑައަޅައިގެން އައިއީއޭ އިން ވަނީ އަމިއްލަ ސެކިއުރިޓީގެ އިސް އޮފިޝަލުން އެ ޕްރޮސެސްއަށް ގެނެސްފަ އެވެ.
އޭގެ ތެރޭގައި މަރުކަޒީ މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރެއްވީ އިންޓީރިއާ މިނިސްޓަރު ޚަލީފާ ސިރާޖުއްދީން ހައްޤާނީ އެވެ. އޭނާ އަމިއްލައަށް ވަނީ ލެފްޓިނެންޓް ޖެނެރަލް ފާއިޒް ހަމީދު އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން ޕާކިސްތާނުގެ ވަފުދާއި މުފްތީ ނޫރު ވަލީ މެހްސޫދު އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން ޓީޓީޕީގެ ވަފުދު އެއްކޮށްލައްވާފައެވެ. އޭނާގެ ހުރިހާ ސިޔާސީ ނުފޫޒާއި، ޑިޕްލޮމެޓިކް ތަޖުރިބާއާއި، އަމިއްލަ ދަރަޖައެއް ބޭނުންކުރެއްވީ، ފުރަތަމަ އެއްބަސްވުން މުސްތަޙީލު ކަމަށް ފެނުނު މަޤާމުތައް ހަނިކުރުމަށެވެ. އައިއީއޭގެ މަގުސަދު ސާފުވި އެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ ސަލާމަތުގެ މައްސަލަތަކަށް ދެމިއޮންނަ ހައްލެއް ބޭނުންވާ ކަމަށް ގަބޫލުކުރީ ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ސުލްހަ ގާއިމްވުމުން ސީދާ ޑޫރަންޑް ލައިންގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ރަނގަޅުވެ، ދެގައުމުގެ ވިޔަފާރި ހަރުދަނާވާނެތީ އެވެ.
ކާބުލް ތަކުރާރުކޮށް ދެފަރާތަށް ވެސް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި ދެމިއޮންނަ ސުލްހައާއި އާންމު ހެޔޮކަމާއި އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުން ހޯދޭނީ ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމާއި ހަނގުރާމަ ނިމުމަކަށް ގެނައުމާއި ސިޔާސީ މަޝްވަރާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ.
އެ މަސައްކަތްތަކުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ނަތީޖާތަކެއް ލިބުނެވެ.
މި މަޝްވަރާތަކުގެ އެންމެ އަވަސް އަދި އެންމެ މުހިންމު ނަތީޖާއަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ ހުރިހާ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ހުއްޓާލައި، ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުގެ މުއްދަތު މުއްދަތެއް ނެތް މުއްދަތަކަށް އިތުރުކުރާކަން ޓީޓީޕީން ރަސްމީކޮށް އިއުލާން ކުރުމެވެ. އެ ނިންމުމުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ ސަލާމަތީ ހާލަތު ރަނގަޅު ކުރުމަށް ފުރުސަތު ލިބުނެވެ. ދެފަރާތުގެ މެދުގައި އޮންނަ އިތުބާރު ބަދަހިކުރުމުގެ ގޮތުން، މަޝްވަރާތަކުގެ ތެރެއިން މުހިއްމު އެހެން ވިސްނުމަކަށް އާދެވުނެވެ. ހެޔޮއެދުމުގެ އިޝާރާތެއްގެ ގޮތުން ޓީޓީޕީގެ އިސް ގިނަ ގައިދީން ދޫކޮށްލުމަށް ޕާކިސްތާން ސަރުކާރުން އެއްބަސްވިއިރު، އޭގެ ފަހުން ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ އިދާރާތަކުން ވަނީ ބަންދުގައި ތިބި ދިހަވަރަކަށް މީހުން މިނިވަންކޮށްފަ އެވެ. މަޝްވަރާތަކުގައި އެންމެ އުނދަގޫ އެއް މައްސަލައަކީ ކުރީގެ ފެޑެރަލީ އެޑްމިނިސްޓްރޭޑް ޓްރައިބަލް އޭރިއާސް (ފާޓާ) ޚިބަރު ޕަޚްތުންޚްވާއާ ދުސްތޫރީ ގޮތުން އެއްކުރި ގޮތް ފަހަތަށް ޖައްސާ، ކުރީގެ ސެމީ އޮޓޮނޮމިކް ޓްރައިބަލް ސްޓޭޓަސް އަލުން ހޯދުމަށް ޓީޓީޕީން ޑިމާންޑް ކުރުމެވެ.
މި ނާޒުކު މައްސަލައިގައި ޖެނެރަލް ފާއިޒް ހަމީދާއި ޕާކިސްތާނުގެ ވަފުދުން ވަނީ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މަޝްވަރާކޮށްފަ އެވެ. މެދުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ގަބީލާތަކުގެ އިސްވެރިން ހަރަކާތްތެރިވުމުން، ޕާކިސްތާނުގެ ދުސްތޫރީ އޮނިގަނޑަށް އިހުތިރާމްކުރާ މެދުފަންތީގެ ހައްލެއް ހޯދުމަށް ދެ ފަރާތުން ވެސް އެއްބަސްވި އިރު، ޓީޓީޕީގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ވެސް ހައްލެއް ލިބުނެވެ. އަދި ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކާއި ހަނގުރާމަތަކުގެ ސަބަބުން ޑޫރަންޑް ލައިން ހުރަސްކޮށް އަފްޣާނިސްތާނަށް ފިލައިގެން ދިޔަ ގަބީލާ އާއިލާތަކަށް ރައްކާތެރިކަމާއި ކަރާމާތާއި އެކު ކާބަފައިންގެ ގެތަކަށް ޚާއްސަކޮށް ވަޒީރިސްތާނަށް އެނބުރި ދެވޭނެ ކަމަށް ވެސް އައިއީއޭ އާއި ޕާކިސްތާނުން އެއްބަސްވި އެވެ.
މިތަނުގައި ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ތާރީޚީ އެއް ޙަޤީޤަތެކެވެ.
އެ ލައްކައެއްހާ ޕާކިސްތާނުގެ ރެފިއުޖީން އަފްޣާނިސްތާނަށް ހުރަސްކުރިއިރު އެމެރިކާއިން އަދިވެސް އެގައުމުގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަސްކަރީ ޙާޟިރީ ދަމަހައްޓައި އަޝްރަފް ޣަނީގެ ސަރުކާރު އޮތީ ވެރިކަމުގައެވެ. މިހުރިހާ ކަމެއް ހިނގީ އައިއީއޭ އަލުން ވެރިކަމަށް އައުމުގެ ވަރަށް ކުރިންނެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން ފާޅުކަން ބޮޑު ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ. އޭރު ޕާކިސްތާނުގެ ސަރުކާރުން އަމިއްލަ އަސްކަރީ އަދި ޖާސޫސީ އޮފިޝަލުންނާ ސުވާލު ކުރަން ޖެހުނީ، ކުރިން އަޅާފައިވާ ފުޅާ ފެންސިންގ އާއި ހަރުކަށި ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅުތަކާ އެކު ވެސް ވަޒީރިސްތާނުގެ އަށާރަހާހާއި ވިހި ހާސް ރައްޔިތުންނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ކިއްލާފައިވާ ޑޫރަންޑް ލައިން ހުރަސްކޮށް އަފްޣާނިސްތާނަށް ވަދެވުނީ ކިހިނެއްތޯ އެވެ.
އައިއީއޭ އިން އަޒުމް ކަނޑައެޅީ މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށާއި އެއްބަސްވުންތަކުން އުފެދިފައިވާ ބާރު ދަމަހައްޓަން ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އެކަމަކު ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ވަރަށް އަވަހަށް މުޅި ޕްރޮސެސްއަށް ބުރޫ އަރާފައިވެ އެވެ.
އިމްރާންގެ ސަރުކާރު ވެއްޓި، ޝަހުބާޒް ޝަރީފް ބޮޑުވަޒީރުކަމަށް ވަޑައިގަތުމުން، ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތާއި ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ބަދަލުވާން ފެށިއެވެ. ހަމައެއާއެކު، މަޝްވަރާތަކުގެ ފަހަތުގައި ތިބި މުހިންމު އެއް ފަރާތް ކަމަށްވާ ލެފްޓިނެންޓް ޖެނެރަލް ފާއިޒް ހަމީދު ޕެޝަވާ ކޯޕްސް ކޮމާންޑަރުގެ މަގާމުން ވަކިކޮށް، މަޝްވަރާތައް ދެމެހެއްޓިފައިވާ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް މުގުރާލި އެވެ.
އައިއީއޭގެ މެދުވެރިކަން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ނުވަތަ ޓީޓީޕީއާ އެކު ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް އާ އަސްކަރީ ލީޑަޝިޕުން ޝައުގުވެރިކަން ކުޑަ އެވެ.
ވެރިކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު ސިފައިންގެ އާ ވެރިޔާ ޖެނެރަލް އާސިމް މުނީރު ވަނީ ހަރުކަށި މަގާމެއް ގެންގުޅުއްވާފައެވެ. ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކާ މުއާމަލާތް ކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ބާރުގެ ތެރެއިން ކަމަށް އިއުލާން ކުރެއްވި އިރު، ދައުލަތުން މަޝްވަރާގެ މޭޒަށް އެނބުރި ނުދާނެ ކަމަށް ވެސް އޭނާ އިއުލާން ކުރެއްވި އެވެ.
މި ހާދިސާތައް އެއްކޮށް ބަލާއިރު، ތާރީޚީ އެއް ޙަޤީޤަތަކަށް އަޅާނުލާ ދޫކޮށްލަން އުނދަގޫވެއެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު އައިއީއޭގެ ނުފޫޒާއި ލިބެން ހުރި ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި ސުލްހަ ގާއިމްކޮށް މުޅި ސަރަހައްދުގައި ބޮޑު ހަމަޖެހުމެއް ގާއިމް ކުރުމަށް ހަގީގީ ފުރުސަތެއް އުފެއްދި އެވެ. އެކަމަކު ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ނިންމުންތަކުގައި ބިންވަޅު ނެގިފައިވާ ސަބަބުތަކާހުރެ ރާވަލްޕިންޑީގައި ވެރިކަންކުރާ ދައުރުތަކުން އެ ފުރުސަތު ފުނޑުފުނޑުކޮށްލުމަށް ހުއްދަ ދިނެވެ. ހަމައެކަނި ބާރު ކުރިއަރާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން އޮތުމުން، އެމީހުން އިޚްތިޔާރު ކުރީ ކުރިން ލިބިފައިވާ ކުރިއެރުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާ ނުކުރުމަށެވެ.
