އައްޔޫބް
ދުނިޔެއާއެކު ބިނާކުރަނިވި ގުޅުންތައް: ޑިޕްލޮމެޓިކް ކާމިޔާބީތަކާއި އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަރަހައްދީ ސްޓޭންޑިންގ
ސަލާމަތީ ކަންކަން ހަރުދަނާކޮށް، ވެރިކަން ވަރުގަދަކޮށް، ގާނޫނީ ވެރިކަން ގާއިމްކޮށް، އިގްތިސާދީ ގޮތުން އަމިއްލައަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ގޮތަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ފަހު، އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާނުން ވަނީ ހީވާގި، ބެލެންސްޑް ޚާރިޖީ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅެފަ އެވެ. މި ސިޔާސަތު ބިނާވެފައިވަނީ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އިޙްތިރާމްކުރުމާއި، އެހެން ޤައުމުތަކުގެ ދާޚިލީ ކަންކަމުގެ ތެރެއަށް ނުވަނުމާއި، ސަރަޙައްދީ އެއްބާރުލުން ފުޅާކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. އަފްޣާނިސްތާނަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢާ އެކަހެރި ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާ މީޑިއާތަކުން ފަތުރާ ޕްރޮޕެގެންޑާއާ ހިލާފަށް، ބިންމަތީގައިވާ ޙަޤީޤަތްތަކުން ދައްކުވައިދެނީ އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކާއި މި ސަރަޙައްދުގެ އެހެން ޤައުމުތަކާ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފުޅާ އަދި ކުރިއަރަމުން އަންނަ ގުޅުންތަކެވެ.
މި ގުޅުންތައް ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ މައިދާނުން ނޫން ކަމަށާއި، އިގްތިސާދީ، ވިޔަފާރި އަދި ޓްރާންސިޓް ދާއިރާއިން ވެސް ފެންނަ ކަމަށާއި، ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ފުޅާވަމުންދާ ކަމަށެވެ.
ޚާރިޖީ ވިޔަފާރީގައި އަފްޣާނިސްތާނުން މިއަދު ދުނިޔޭގެ އެތައް ޤައުމަކާއެކު ހީވާގި ވިޔަފާރީގެ ގުޅުންތަކެއް ބާއްވައެވެ. ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ބައިނަލްއަގްވާމީ ޕްރެޝަރުތަކާއި ބޭންކިން ރެސްޓްރިކްޝަންތަކާ އެކު ވެސް ރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރީގެ ވަލީ އަންނަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެކްސްޕޯޓްތަކުގެ ތެރެއިން ގިނައިން ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތަކާއި މައުދަންތަކާއި އަތްތެރި މަސައްކަތުގެ ބާވަތްތައް މުޅި ސަރަހައްދާއި އެ ސަރަހައްދުގެ މާކެޓްތަކަށް ފޯރަ އެވެ. ޒަރޫރީ މުދާ، އަނެއްކޮޅުން، އެކި ޤައުމުތަކުން، ޚާއްޞަކޮށް އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުން އެތެރެކުރެއެވެ.
ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި ސިޔާސީ ޕްރެޝަރުތަކާ އެކު ވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ މާކެޓަކީ ވިޔަފާރީގެ ބައިވެރިންނަށް ޝައުގުވެރިވާ މާކެޓެއް ކަމަށާއި، ބޭރުގެ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި އިންވެސްޓަރުން އެގައުމާ އެކު ވިޔަފާރީގެ ގުޅުންތައް ކުރިއަށް ގެންދާ ކަމަށެވެ.
އިންވެސްޓްމަންޓާ ބެހޭ ގޮތުން އައިއީއޭގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް އިންޑަސްޓްރީ އެންޑް ކޮމާސް (އެމްއޯއައިސީ) އިން ވަނީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކާއި ސަރަހައްދީ ބައިވެރިންނާ ދެމެދު ގިނަ އަދަދެއްގެ އެއްބަސްވުންތަކާއި ވިޔަފާރި އަދި އިންވެސްޓްމަންޓް ކޮންޓްރެކްޓްތަކުގެ ބިންގާ އަޅާފަ އެވެ. މި ކޮންޓްރެކްޓްތަކުގައި މައިނިން، ދަނޑުވެރިކަން، ސިނާއަތް އަދި ޓްރާންސިޓް ހިމެނޭއިރު، މިއީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ ގާބިލްކަމަށް ސަރަހައްދީ ގޮތުން ބޮޑު އިތުބާރެއް އޮތްކަން ދައްކުވައިދޭ ކޮންޓްރެކްޓްތަކެކެވެ.
ސިނާއީ ބިން ފެކްޓްރީތަކަށް ބަހާލުމާއި އެކި ދާއިރާތަކުން އާ ސިނާއީ ކުންފުނިތައް ހިންގަން ފެށުމާއެކު، އިތުރު އިންވެސްޓްމަންޓް ޝައުގުވެރިކޮށް، އެތެރޭގެ އުފެއްދުންތައް ފުޅާކުރުމުގެ ބިންގާ އެޅިއްޖެ އެވެ. މި އިޤްތިޞާދީ ގުޅުންތަކުގެ ފައިދާ ހަމައެކަނި އަފްޣާނިސްތާނަށް ނޫން، މުޅި ސަރަޙައްދަށް ވެސް ލިބެނީ، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ހަމަޖެހުމާއި ތަނަވަސްކަމުން އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ ސަލާމަތާއި ކުރިއެރުމަށްވެސް ސީދާ، ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރާތީއެވެ.
ޓްރާންސިޓް އަދި ދަތުރުފަތުރުގެ ދާއިރާއިން ވެސް އައިއީއޭ އިން ހޯދާފައިވާ ކާމިޔާބީތައް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުން ރޭލުން ދަތުރުކުރާ އެކްސްޕޯޓާއި އިމްޕޯޓްގެ ވޮލިއުމް ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް ޕަބްލިކް ވޯކްސް މިނިސްޓްރީން އިއުލާންކޮށްފި އެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުން ދަނީ މަޑުމަޑުން އެ ސަރަހައްދުގެ ޓްރާންސިޓް ކޯރިޑޯތަކުގެ ތެރެއިން މަގާމު ކަށަވަރު ކުރަމުން ކަމަށާއި، ބަދަލު މަގުތައް ފުޅާކޮށްގެން އެއް މަގަށް ކުރިން ބަރޯސާވެފައިވާ މިންވަރު މަދު ކުރަމުން އަންނަ ކަމަށެވެ. ވިޔަފާރީގެ މުދާ މިހާރު އެކި މަގުތަކުން ދަތުރުކުރަނީ، ހައިރާތަން، އަގީނާ، ތޫރުޣޫންދީ އަދި ޚާފް-ހެރާތު ފަދަ މަގުތަކުން އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކަށާއި އެގައުމުތަކަށް ވެސް ދަތުރުކުރަމުންނެވެ. މި ތަފާތު މަގުތަކުގެ ސަބަބުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޓްރާންސިޓް މަގާމު ހަރުދަނާވެ، ސަރަހައްދީ ވިޔަފާރީގައި އެގައުމުގެ ދައުރު ފުޅާވެގެން ގޮސްފައިވެ އެވެ.
އަދި ސަރަހައްދީ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތަކުގައި ވެސް ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިފައިވެ އެވެ. އަފްޣާނިސްތާން މެދުވެރިކޮށް ޕާކިސްތާނާއި އިންޑިއާއަށް ތުރުކުމެނިސްތާނުގެ ގުދުރަތީ ގޭސް ގެންދިއުމަށް އަމާޒު ހިފާފައިވާ ޓާޕީ މަޝްރޫއު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބިމުގައި ކުރިއަށްދާއިރު، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި ބޮޑެތި ބައިތައް ނިންމާލެވޭނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. އަނެއް ފައުންޑޭޝަނަލް ޕްރޮޖެކްޓެއް ކަމަށްވާ ކާސާ-1000 ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ކިރްގިސްތާނާއި ތަޖިކިސްތާނުން އަފްޣާނިސްތާން މެދުވެރިކޮށް ޕާކިސްތާނަށް ކަރަންޓް ފޯރުކޮށްދިނުމަށެވެ.
އައިއީއޭ އިން މި މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ގެންދަނީ ސަރަހައްދީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށާއި އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޖިއޮގްރަފިކް މަގާމުގެ ބޭނުން ހިފުމަށްޓަކައެވެ. މި މަޝްރޫއުތަކުގެ ސަބަބުން ހަމައެކަނި ރާއްޖެއަށް އިގްތިސާދީ ފައިދާތަކެއް ލިބެނީކީ ނޫން؛ އަދި އެ ސަރަހައްދު ގުޅުވައިދޭ މުހިންމު ގުޅުމެއްގެ ގޮތުގައި އަފްޣާނިސްތާން ގާއިމްކުރެ އެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރި ނަމަވެސް، ސިއްރު ނިޔަތްތަކެއް ހުރި ބައެއް ފަރުދުންނާއި، ޢަދާވާތްތެރި މީޑިއާތަކާއި، ބޭރުގެ ސިޔާސީ ދައުރުތަކުން ބުނަނީ އަފްޣާނިސްތާނަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން އެކަހެރި ގައުމެއް ކަމަށާއި، މި ފުޅާ ގުޅުންތަކަށް މުޅިން އަޅާނުލާ ކަމަށެވެ.
އެކަމަކު ސުވާލަކީ އަފްޣާނިސްތާން ހަގީގަތުގައި ބައިނަލްއަގްވާމީ މުޖުތަމައުއާ އެކަހެރިވެފައި އޮތްނަމަ، އެހާ ގިނަ ގައުމުތަކާއެކު ހީވާގި ވިޔަފާރީގެ ގުޅުންތައް ދަމަހައްޓައި، ސަރަހައްދީ ގައުމުތަކާއެކު ދިހަވަރަކަށް އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށް، ނުވަތަ ޓާޕީ އާއި ކާސާ-1000 ފަދަ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތައް އެތައް ގައުމުތަކެއްގެ އެއްބާރުލުމާއެކު ބިމުގައި ކުރިއަށްދާތަން ފެނުމަކީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެކަހެރިކަމުގެ ދަޢުވާއަކީ، ގިނަ ފަހަރަށް، އަމިއްލަ މަސްލަހަތު ފަހަތުން ދުވާ މީހުންނާއި ޖަމާޢަތްތަކުން ކޮއްޕާލާ ސިޔާސީ ވާހަކައެއް، ޤާއިމުވެފައިވާ ޙަޤީޤަތެއް ނޫނެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި އެމީހުންގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާތައް ކަށަވަރު ނުކުރެވި، އަމިއްލަ ސިޔާސީ ކޮމެންޓްރީ މެދުވެރިކޮށް ވިޔަސް ނުވަތަ އެމީހުންނާ ގުޅިފައިވާ މީހުން މެދުވެރިކޮށް ވިޔަސް މީޑިއާ އާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ދޮގު ތުހުމަތުތައް ފެތުރުމާއި ހަގީގަތް އޮޅުވާލުމެވެ. މި އަސާސެއް ނެތް ތުހުމަތުތަކަކީ ބިންމަތީގައި ހުރި ހަގީގަތްތަކާ އެއްގޮތަކަށްވެސް ދިމާވާ ތުހުމަތުތަކެއް ނޫނެވެ.
ޤައުމީ މަސްލަހަތުގެ އިމުގެ ތެރެއިން، ޑިޕްލޮމެޓިކް ގޮތުން ހޯދިފައިވާ އަނެއް ކާމިޔާބަކީ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމާޢަތްތަކާއި އެހީދޭ އިދާރާތަކާއެކު އެއްބާރުލުންދޭ ގުޅުންތައް ބިނާކުރުމެވެ.
އިންސާނީ އަދި އިގްތިސާދީ ކަންކަމުގައި ދުނިޔެއާ އެއްބާރުލުން ދޭން ތައްޔާރަށް އޮތް ކަމަށް އައިއީއޭ އިން ތަކުރާރުކޮށް ބުނެފައިވީ ނަމަވެސް މި އެއްބާރުލުން ބިނާވެފައި އޮންނަން ޖެހޭނީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ދާޚިލީ ކަންކަމަށް ދެމީހުންނަށް އިހުތިރާމް ކުރުމާއި ނުފެނުމެވެ. އެ އުސޫލީ ސްޓޭންސް މަޑުމަޑުން މި ސަރަޙައްދުގެ އެތައް ޤައުމުތަކާއި އެއަށްވުރެ މާ ދުރުގައި ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތް ވެގެން ގޮސް، ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތައް ފުޅާކުރުމުގެ ބިންގާ އެޅިއްޖެއެވެ.
މިއަދު އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ކުރާ ޕްރޮޕެގެންޑާއާ ހިލާފަށް އަފްޣާނިސްތާނަކީ ދުނިޔޭގެ ފަޅުތެރޭގައި އިށީނދެގެން ތިބި ގައުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސަރަހައްދީ ބަދަލުގެ މަރުކަޒުގައެވެ. މިއީ އައިއީއޭގެ މިންކުރެވޭ އުސޫލާއި، ވިސްނުންތެރިކަމާއި، މިނިވަން ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ އެއް ކާމިޔާބީއެވެ.
