ޚައިބަރު ޖަލާލް
16. އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި މެދުމިނުގެ ކަންތައްތައް
އިސްލާމްދީނުގައި މެދުމިނުގެ އެންމެ ސާފު އެއް އިޝާރާތަކީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ މުޢާމަލާތްކުރާ ގޮތެވެ. އިސްލާމްދީން ފެށުނީއްސުރެ އިންސާފާއި ޙިކުމަތާއި ރަޙްމަތާއި އިންސާފުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ތެދުވެފައިވާއިރު، ފިކުރީ، ދީނީ ނުވަތަ އިޖުތިމާޢީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ ކުރިމަތިލާއިރުވެސް ހަމަ މި އަގުތަކަށް ތަބާވުމަށް އެދެއެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި އިސްލާމްދީނުގައި މާބޮޑަށް އަނިޔާވެރިކަމާއި ހައްދުފަހަނަޅާފައިވާ އަމަލުތައް ބަލައިގަތުމެއްވެސް އަދި ބާޠިލަކަށް ހަވާލުވުމެއް ނުވަތަ ހަޤީޤަތަށް ލޯމަރާލުމެއްވެސް ޤަބޫލުނުކުރެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މުސްލިމުންނަށް ދައްކަނީ ބެލެންސްޑް، ޙިކުމަތްތެރި މަގެވެ.
ޚިޔާލު ތަފާތުވުމާއި ދެކޮޅުވެރިންގެ ވުޖޫދަކީ އިންސާނާގެ ޙަޔާތުގައި ހިނގާ އިލާހީ އުޞޫލުގެ ބައެކެވެ، ހަމަ الله ތައާލާ ވަހީ ކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ.
﴿وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ﴾ (Hud 118)
“އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެގޮތަށް އިރާދަކުރެއްވިނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން އިންސާނުން އެއް އުއްމަތެއް [ގައުމެއް ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއް (އެކަނި އެއް ދީނަކަށް ތަބާވާ މާނައީ އިސްލާމްދީން)] ހެއްދެވިދާނެ ކަމުގައި ވިޔަސް، އެދެމީހުންގެ ޚިޔާލުތަފާތުވުން ހުއްޓާނުލާނެއެވެ.”
މި ސަބަބަށްޓަކައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ހުރުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މުހިންމީ މި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ހައްލުކުރެވޭ ގޮތެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި މުސްލިމުން އެދެނީ އިދިކޮޅު މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރާއިރު ދީނީ، އަޚްލާޤީ އަދި އިންސާނީ އުސޫލުތަކަށް ތަބާވުމަށާއި، އަނިޔާވެރިކަމާއި، ނިކަމެތިކަމާއި، ފުރައްސާރައާއި، އަނިޔާވެރިކަމުން ދުރުހެލިވުމަށެވެ.
އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ ގުޅިގެން އުޅުމާ ބެހޭގޮތުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މިހެން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
﴿ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ﴾ (An-Nahl 125)
“ޙިކުމަތާއި ހެޔޮ އިރުޝާދާއެކު ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ މަގަށް ދަޢުވަތުދީ، އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތުގައި އެމީހުންނާ ޖަދަލުކުރައްވާށެވެ.”
މި އާޔަތުގައި އިދިކޮޅު މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި މެދުމިނުގެ މުހިންމު އެއް އުޞޫލު ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އިސްލާމްދީން ބޭނުންވަނީ ދަރުސް ދިނުމާއި މަޝްވަރާއާއި ހަގީގަތުގެ ދިފާއުގައި ބިނާވެފައި އޮންނަންވާނީ ރުޅިވެރިކަމާއި މަލާމާތާއި ހަރުކަށިކަމުގެ މައްޗަށް ނޫން ކަމަށާއި ލަޖިކްއާއި ވިސްނުމާއި އިޙްތިރާމާއި ޙިކުމަތުގެ މައްޗަށެވެ.
ރަސޫލާ (ޞޢވ) ގެ ސީރާއަކީ މި އުޞޫލުގެ އެންމެ ރީތި މިސާލެވެ. މުޅި މިޝަންގައި އެކި ކަހަލަ އިދިކޮޅުތަކާއި މަލާމާތާއި ފިތުނައާއި ޢަދާވާތްތެރިކަން ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް އެތައް ފަހަރަކު އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ މުޢާމަލާތް ކުރެއްވީ މަޑުމައިތިރިކަމާއި ކެތްތެރިކަމާއި ރަނގަޅު އަޚްލާޤަކުންނެވެ. އެތައް ބަޔަކު އިސްލާމްދީން ބަލައިގަތުމަށް މަގުފަހިވީ ހަމަ މި މަތިވެރި އަޚްލާޤެވެ.
މުސްލިމުންގެ ދުޝްމަނުންނާ މެދު ވެސް އިންސާފު ދެމެހެއްޓުމަށް އިސްލާމްދީން ވަނީ އަމުރުކޮށްފައެވެ. الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى﴾ (Al-Ma’idah 8)
“އަދި ޤައުމެއްގެ ނަފްރަތުން ތިބާއަށް އިންސާފުވެރިވުމަށް ހުރަސްއެޅޭކަށް ނުދޭށެވެ. އިންސާފުވެރިވާށެވެ. އެއީ ޞާލިޙުކަމާ ގާތް ކަމެކެވެ.”
މި އާޔަތުގައި އިސްލާމީ އަޚްލާޤުގެ އަނެއް މައިގަނޑު އުސޫލެއް ދައްކުވައިދެއެވެ: ގިނަ ބަޔަކު، އެމީހުންގެ އިދިކޮޅު މީހުންނާ ކުރިމަތިލާއިރު، އެމީހުންގެ އިންސާފުވެރިކަމުގެ އިޙްސާސް ގެއްލިގެންދެއެވެ. އެކަމަކު އިސްލާމްދީން އެދެނީ މުސްލިމުންގެ ކިބައިން ދުވަހަކުވެސް ޚިޔާލުތަފާތުވުން ނުވަތަ ޢަދާވާތްތެރިކަމުގެ ޙާލަތުގައިވެސް ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލުމަށާއި ނުވަތަ އިންސާފު ދޫކޮށްނުލުމަށެވެ.
ނަމަވެސް މެދުމިނުގެ މާނައަކީ މުސްލިމަކު ހަގީގަތް ދޫކޮށްލުމާއި ނުވަތަ ބާޠިލުގެ ކުރިމަތީގައި ހިމޭނުން ހުރުމެއް ނޫނެވެ. އިސްލާމްދީން މުސްލިމުންނަށް ގޮވާލަނީ ހަގީގަތަށް ސާބިތުވެ، އެކަން ދިފާއު ކުރުމަށް ނަމަވެސް މި ދިފާއު ކުރިއަށް ގެންދަން ޖެހެނީ ޝަރުއީ، ޙިކުމަތްތެރި އަދި އަޚްލާޤީ ވަސީލަތްތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ.
އެކި ދުވަސްވަރު މުސްލިމް މުޖުތަމަޢުތަކަށް ލިބިފައިވާ ބޮޑު އެއް ގެއްލުމަކީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި ހައްދުފަހަނަޅާފައިވާ ގެއްލުމެކެވެ: އިލްމީ އަދި ޤާނޫނީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ބައެއް ފަހަރު ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި، ބަދުބަސް ބުނުމާއި، ތުހުމަތުތަކާއި، ތަކްފީރަށްވެސް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ. މިބާވަތުގެ ސުލޫކު އިސްލާމްދީނުގެ ރޫހާވެސް އަދި ސަލަފުއް ސަލީހީންގެ މަގާއިވެސް އެއްގޮތެއް ނުވެއެވެ
(ޕީއަސް ޕްރިޑެސެސަރސް) އެވެ. މި އުއްމަތުގެ އިލްމުވެރިންނާއި ވެރިން، އިލްމީ ކަންކަމުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، އެކަކު އަނެކަކުގެ އިޙްތިރާމް ދަމަހައްޓައި، ދުވަހަކުވެސް ޚިޔާލު ތަފާތުވުން ޒާތީ ޢަދާވާތްތެރިކަމަށް ބަދަލު ނުކުރެއެވެ.
އިހުމާލުވުމަކީ ހަމަ އެހާމެ ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ. މާނައަކީ ތަޙައްމަލު ކުރުމުގެ ނަމުގައި ޙަޤީޤަތާއި ބާޠިލު އެއް އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުން، ނުވަތަ ސާފު އެއްކިބާތަކާއި ގޯސްތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ފަރުވާކުޑަކޮށް ހުރުމެވެ. އިސްލާމްދީން ބަލައިގަންނަނީ އިތުރުކަމެއްވެސް އަދި އިހުމާލެއްވެސް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މުސްލިމަކަށް ގޮވާލަނީ ތެދު ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ ރަނގަޅު އަޚްލާޤަކާ ގުޅިގެން ދާ ސްޓޭންސެކެވެ.
ދާއިމީ ގުޅުމެއް އޮންނަ ޒަމާނެއްގައި، ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތައް ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ފެންނަން ފަށާފައިވާ ޒަމާނެއްގައި، މި އިސްލާމީ އުސޫލަށް ތަބާވުން ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެއެވެ. ބޮޑު ކޯޅުންތަކާއި ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި ބައިބައިވުން އުފެދެނީ މީހުން ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ވިސްނުމުގެ ބަދަލުގައި ފުރައްސާރައާއި މަލާމާތާއި ތަފާތުކުރުންތަކަށް އެނބުރި ދިއުމުންނެވެ.
މި ސަބަބަށްޓަކައި، އިދިކޮޅު މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި މެދުމިނުގެ ކަންތައްތަކުގައި މުސްލިމަކު ޙަޤީޤަތުގައި ސާބިތުވެ ހުރެ، ދުވަހަކުވެސް އިންސާފާއި، ހެޔޮ އަޚްލާޤާއި، ޙިކުމަތާއި، އިންސާފުވެރިކަން ދޫކޮށްނުލުން ލާޒިމުވެއެވެ. މުސްލިމަކު ޙަޤީޤަތް ބަޔާންކުރަންވީ ނަމަވެސް ރަނގަޅު ގޮތުގައި؛ އަނިޔާވެރިކަމާއި ފާސިދުކަމުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެ އެމީހުންގެ ޢަޤީދާތަކާއި އަގުތައް ދިފާޢުކުރަންވާނެއެވެ؛ އަދި ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ނަބީ ސުންނަތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ މުޢާމަލާތް ކުރަންވާނެއެވެ. މިއީ ހަމަ އިސްލާހުކުރުމާއި، ދެފަރާތުގެ ވިސްނުމާއި، މުޖުތަމަޢުގައި ޙަޤީޤަތް ފެތުރުމަށް ބިންގާ އަޅާނެ އުސޫލެވެ.
