ޑރ. ހުމާމް ސުލްތާނީ
އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) އާއި ތާލިބާނުން ޑިއޯބަންދީ އާއި މަތޫރީދީ ގަބޫލުކުރުންތަކަށް ތަބާވާ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ދާއީޝީ ޚަވާރީޖާއި ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މަދްޚާލީން އެމީހުން ކާފިރު ކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ބަހަނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެ އެވެ. މި ތަކްފީރީ ޖަމާޢަތްތަކުން ދަޢުވާކުރާ ގޮތުގައި ދިއޯބަންދީ އާއި މަތޫރީދީގެ ޢަޤީދާތައް އަމިއްލައަށް ބިނާވެފައިވަނީ ކުފުރުގެ މައްޗަށެވެ. ހިތާމައަކީ، ޚާއްޞަކޮށް އަރަބި ދުނިޔޭގައި ބައެއް މީހުން، މި ތަކްފީރީ ޖަމާޢަތްތަކުގެ ޕްރޮޕެގެންޑާގެ ނުފޫޒުގެ ދަށަށް ޖެހެނީ، ހަމައެކަނި މި ތުހުމަތުގެ ޙަޤީޤަތާއި ތާރީޚީ ފަސްގަނޑު ނޭނގޭތީއެވެ. މިތަނުގައި ވަކި އަސާސީ ޙަޤީޤަތްތަކެއް ވިސްނަންޖެހޭތީ، މި ތުހުމަތުގެ ހަޤީޤީ ސިފައާއި، އޭގެ ފަހަތުގައިވާ ކަންކަމާއި، މިކަމާ ބެހޭގޮތުން ފެތުރިފައިވާ ގޯސް ހީތައް މިހުރިހާ ކަމެއް ސާފުކޮށްދެވިދާނެއެވެ.
ޑިއޯބަންޑިޒަމް: ތާރީޚީ ފަސްގަނޑާއި، އުސޫލާއި، ދީނީ އަދި އިސްލާހީ މަސައްކަތް
ޑިއޯބަންޑިޒަމަކީ، އޭގެ މައިގަނޑުގައި، ކޮންމެވެސް އާ ނުވަތަ މިނިވަން ޢަޤީދާއެއް (ޤިދާ) ނުވަތަ މަދަޙަބެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދީނީ ޢިލްމުތައް ދިރާސާކޮށް އުނގަންނައިދިނުމާއި، ޢަޤީދާތަކާއި ޢަމަލުތައް އިސްލާހުކުރުމާއި، އަޚްލާޤީ އަދި ރޫޙާނީ ތަމްރީނުތަކުގެ ފުރިހަމަ އުސޫލެކެވެ. ޑިއޯބަންޑިޒަމްގެ ނަން ލިބިފައިވަނީ އިންޑިއާގެ ތާރީޚީ ސިޓީއެއް ކަމަށްވާ ޑިއޯބަންޑުން ކަމަށްވާއިރު، އެ ސިޓީގައި “ދާރުލް އުލޫމް ދިއޮބަންދު” ކިޔާ މަޝްހޫރު މަދްރަސާއެއް އުފެދުނީ 1866 ވަނަ އަހަރު (15 މުޙައްރަމް އަލްޙަރާމް، 1283 ހިޖުރައިން) އެވެ. މި މަދަރުސާ ފަހުން ވެގެން ދިޔައީ މުޅި ބައްރުގައި ނުފޫޒުގަދަ އިސްލާހާއި ޖިހާދީ ހަރަކާތެއްގެ މަރުކަޒަކަށެވެ.
ތާރީޚީ ފަސްގަނޑާއި ދާރުލް އުލޫމް ދިއޮބަންދު އުފެދުނު ގޮތެވެ
ދާރުލް އުލޫމް ޑިއޯބަންދުގެ ތައުލީމީ އުސޫލަކީ އަލަށް އީޖާދުކުރި ކޮންމެވެސް އުސޫލެއް ނޫނެވެ. އޭގެ އަސްލަކީ އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރިކަމުގެ ޤަދީމީ ސަޤާފަތްތަކުގެ ތެރެއަށް ފުންކޮށް ވަދެގެން ދިޔަ އެއްޗެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ސަބްކޮންޓިނެންޓްގައި ޝާޙް ވަލީއުالله މުޙައްދީތު ދޭހުލާވީ (rh) އާއި އޭނާގެ ފިކުރީ ވާރިސުން ވަނީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތާ ދިމާއަށް މީހުން އަނބުރާލައި، ތައުޙީދަށް ގޮވާލައި، ދީނީ ޢިލްމުތައް ދިރުވައި، ޢަޤީދާތަކާއި ޢަމަލުތައް އިސްލާހުކޮށް، މުޖުތަމަޢުގައި އާންމުވެފައިވާ ޝިރުކު ގިނަ ޢަޤީދާތަކާއި ބިދުޢަތަކާ ދެކޮޅަށް ފަހަތަށް ޖެހި އަގުހުރި މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. ހަމަ މި ތަރިކަ ކުރިއަށް ގެންގޮސް، ތައުލީމީ ތަމްރީނާއި އިސްލާހުގެ އިންތިޒާމު ހަރަކާތަކަށް ބައްޓަން ކުރި އެވެ.
1857 ވަނަ އަހަރުގެ ހަނގުރާމައަށްފަހު އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރީ ވެރިކަމުން މުސްލިމުންގެ ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ބާރު ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިކަށިވިއިރު، އެމީހުންގެ ދީނީ އަދި ސަގާފީ އައިޑެންޓިޓީއަށް ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. މިކަމަށް ބަލާއިރު، އެއްފަރާތުން މުސްލިމުންގެ ދީނާއި ޢަޤީދާއާއި، އިސްލާމީ ޙަޟާރަތާއި، އިލްމީ ތަރިކައާއި، ދީނީ އައިޑެންޓިޓީ ރައްކާތެރިކޮށް، އަނެއްފަރާތުން އިސްތިޢުމާރީ ވެރިކަމާ ދެކޮޅު ހަދައި، ދީނީ ހޭލުންތެރިކަމާއި މިނިވަންކަމުގެ ރޫޙު އުމްމާގެ ތެރޭގައި ދިރުވާލެވޭނެ ޤާބިލު، ވަރުގަދަ ލީޑަރޝިޕް ތަމްރީނުކުރުން މުހިންމު ކަމަށް ދިއޮބަންދުގެ އިސްވެރިންނަށް ދެކެވަޑައިގަތެވެ.
ދާރުލް އުލޫމް ދިއޮބަންދު އުފެދުނީ ހަމަ މި މަޤްޞަދުގައެވެ. ވަގުތު ފާއިތުވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް އެއީ ހަމައެކަނި ތައުލީމީ މުއައްސަސާއަކަށް ވުމުން އެކަން ޙައްދުވެފައެއް ނުވެއެވެ؛ އެއީ ފުޅާ ދީނީ، ފިކުރީ އަދި ޖިހާދީ ހަރަކާތެއްގެ ނުފޫޒުގަދަ މަރުކަޒަކަށް ބޮޑުވި ތަނެކެވެ. މި ބޮޑު މަދަރުސާގެ ތަރުބިއްޔަތު ކުރާ ބައްދާލުމުގެ ތެރެއިން މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިންނާއި، ޙަދީޘް ތަޖުރިބާކާރުންނާއި، ފިޤުހުވެރިންނާއި، އިސްލާޙީ މަސައްކަތްތެރިންނާއި، މުޖާހިދުން އުފެދުނެވެ. އެބޭފުޅުންގެ ނުފޫޒުގެ ސަބަބުން ސަބްކޮންޓިނެންޓާއި އަފްޣާނިސްތާނުގެ ދީނީ އަދި އިލްމީ ދިރިއުޅުން ބައްޓަންވެ، އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރާ ދެކޮޅަށް ކުރި މަސައްކަތުގައި އިލްމީ، ސިޔާސީ އަދި އަމަލީ ގޮތުން ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރިއެވެ.
ދާރުލް އުލޫމް ދިއޮބަންދުގެ ތައުލީމީ އުސޫލު
ދާރުލް އުލޫމް ޑިއޯބަންޑްގެ ތައުލީމީ ނިޒާމަކީ ހަމައެކަނި ފޮތްތައް ކިޔަވައިދިނުމާއި މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ނިސްބަތްވާ ނިޒާމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޢިލްމާއި ޢަމަލުކުރުމާއި، ތަޢުލީމާއި އަޚްލާޤު ބިނާކުރުމާއި، އިސްލާހުކުރުމާއި އަމިއްލަ ނަފްސު ޠާހިރުކުރުމުގެ ފުރިހަމަ، އިންތިޒާމުކުރެވިފައިވާ ނިޒާމެކެވެ. މިތަނުގައި މުދައްރިސަކީ ހަމައެކަނި އިންސްޓްރަކްޓަރެއް ނޫން ކަމަށާއި އެއީ މެންޓަރެއް، ގައިޑް އަދި އަޚްލާޤު ބިނާކުރާ މީހެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. ދަރިވަރުން ދީނީ ޢިލްމުތައް ދަސްކުރަނީ މުދައްރިސުންގެ ސީދާ ބެލުމުގެ ދަށުން، އެމީހުންގެ އެކުވެރިކަމުން ފައިދާ ލިބި، ހަމައެކަނި ފޮތްތަކުގެ ބަސްތަކާއި އިބާރާތްތައް ނޫން ކަމަށާއި، އެ ޢިލްމުތަކުގެ މާނަތަކާއި މަޤްޞަދުތަކާއި އަމަލީ ޑިމާންޑްތައް ވެސް ވިސްނޭ ކަމަށެވެ. ފޮތްތަކުން ޢިލްމު ހޯދުމުގެ އިތުރުން މުދައްރިސުންގެ އިރުޝާދާއި ކުންފުނިން ވެސް ދަރިވަރުންނަށް މެޗުއަރިޓީއާއި ފިކުރީ ކުރިއެރުމާއި އަމަލީ ތަމްރީނު ލިބެއެވެ.
މި އުސޫލުގެ މުހިންމު ސިފައަކީ ޢިލްމާއި ޢަމަލީ ގޮތުންނާއި، ތަޢުލީމާއި، އަޚްލާޤު ބިނާކުރުމަކީ، ދުވަހަކުވެސް އެކަކު އަނެކަކާ ވަކި އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭކަމެވެ. މިތަނުގައި ދަރިވަރުން އިލްމީ ބަހުސްތަކަށް ހުނަރުވެރިވެ، ދީނީ ކަންކަމަށް އަހުލުވެރިވުމަކީ ފުދޭވަރުގެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އަދި އެމީހުންގެ އެތެރޭގެ އަމިއްލަ ނަފްސު އިސްލާހުކުރުމާއި، އަޚްލާޤު ރަނގަޅުކުރުމާއި، ސިފަ ޠާހިރުކުރުމާއި، ބޭރުފުށާއި އެތެރޭގެ ސުލޫކު އިސްލާހުކުރުމަށްވެސް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދެއެވެ. އަޅުކަން ކުރުމަށް ވަޢުދުވުމާއި، الله ތަޢާލާގެ ޛިކުރުކުރުމުގެ ވަރުގަދަ ޢަމަލުތަކާއި، ތަޤްވާވެރިކަމާއި އަމިއްލަ ނަފްސު ޠާހިރުވުމަކީ ދީނީ ތަމްރީނުގެ މުހިންމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ގުނާތީ، މި މަރުކަޒުން ޑިގްރީ ހާސިލްކުރާ މީހަކީ ހަމައެކަނި ދީނީ ޢިލްމު ލިބިފައިވާ މީހެއް ނޫނެވެ.
އަމިއްލަ ނަފްސު ޠާހިރުވުމާއި، ތަޞައްވުފު (ސޫފިޒަމް)، އަދި އަކަބިރު-އެ-ދިއޮބަންދުގެ އުސޫލެވެ
ބައެއް ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުންނާއި ތަކްފީރީން ދާރުލް އުލޫމް ޑިއޯބަންދުގެ މި ރޫޙާނީ، އިސްލާހީ ވިސްނުން ބަހަނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން މި މަދަރުސާގެ ޢިލްމުވެރިންނާއި، އެކަމާ ގުޅިފައިވާ މީހުން، ގަބުރު އަޅުކަންކުރާ ސޫފީންގެ ގޮތުގައި ކުލަޖައްސައި، ޙައްދުފަހަނަޅާފައިވާ ކަންކަމާއި ބިދުޢަވެރިކަމުގައި ބައިވެރިވާ ސޫފީ ޖަމާއަތްތަކާ ގުޅުވަން މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. އެކަމަކު ދިއޮބަންދުގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ނަޒަރުގައި އެތެރޭގެ އިސްލާހާއި އަމިއްލަ ނަފްސު ޠާހިރުވުން ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގެ އިރުޝާދާ އެއްގޮތްވާން ޖެހޭއިރު، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައި އޮންނަން ޖެހެއެވެ.
އެމީހުންގެ ރޫޙާނީ ތަމްރީނުގެ މަޤްޞަދަކީ ޝަރީޢަތަށް ވަޢުދުވެ، އަޚްލާޤާއި ސުލޫކު އިސްލާހުކޮށް، އެތެރޭގެ ނަފްސު ނުބައި ސިފަތަކުން ޠާހިރުކޮށް، الله އަށް ކިޔަމަންތެރިކަމާއި އަޅުކަންކުރުމާ ދިމާއަށް އަނބުރާލުމެވެ.
ޑިއޯބަންޑްގެ އިސްލާހީ އުސޫލަކީ މާބޮޑަށް ފާޑުކިޔާ ސޫފީ ޖަމާއަތްތަކަށް މާބޮޑަށް އަދި އިސްލާމްދީނާ ޚިލާފު އަމަލުތަކާ އެއްގޮތަށް ކަންތައް ކުރުމަކީ، ހަގީގަތުގައި މި ފިކުރުގެ ހަގީގީ ޠަބީޢަތަށް ލޯ މަރާލުމެވެ. ދިއޯބަންދީ ޢިލްމުވެރިންނަށް އަމިއްލަ ނަފްސު ޠާހިރުވުމުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ، މީހެއްގެ ބޭރުފުށުގެ ޙަޔާތާއި އެތެރޭގެ ޙަޔާތްވެސް ޝަރީޢަތުގެ ދަށަށް ގެނައުން، އެމީހެއްގެ މުޅި ޙަޔާތް ޤުރުއާނާއި ސުންނަތާ އެއްގޮތްވާ ގޮތަށެވެ.
މިއީ ޝާހް ވަލީއުالله މުޙައްދީތު ދޭހުލާވީ (ރ.ހް) އާއި އޭނާގެ ފިކުރީ ވާރިސުން ވަރުގަދަކޮށް، ފަހުން އަކަބިރުއްދީއުބަންދު ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ތަރިކައަކީ، ކިޔަވައިދިނުމާއި، ދަރުސްދިނުމާއި، އިސްލާހުކުރުމާއި، އަމިއްލަ ނަފްސު ޠާހިރުކުރުމުގެ އިންތިޒާމުކުރެވިފައިވާ ނިޒާމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޭގެ ނުފޫޒު މަޑުމަޑުން ސަބްކޮންޓިނެންޓްގެ ބޯޑަރުތަކުން ބޭރަށް ފޯރާ، އަފްޣާނިސްތާނާއި ދުނިޔޭގެ އެހެން ސަރަހައްދުތަކަށް ވެސް ފޯރާފައިވެ އެވެ.
ދަ ސްޓްރަގްލް އެގޭންސް ކޮލޮނިއަލް ޕަވަރސް އެންޑް ޑިއޯބަންޑްސް ސްކޮލަލީ ލެގަސީ
ދާރުލް އުލޫމް ޑިއޯބަންދުގެ ނުފޫޒު ހަމައެކަނި އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރީ ޒަމާނަށް ޙައްދުވެފައެއް ނުވެއެވެ. މި އުސޫލާ ގުޅިފައިވާ އިލްމުވެރިންނާއި ދީނީ ހަރަކާތްތައް ކުރިއަށް ދިޔައީ އެކި ދާއިރާތަކުން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރަމުންނެވެ. އެ ބައްރުގައި އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރާ ދެކޮޅަށް މިނިވަންކަމުގެ މަސައްކަތުގައި އަކަބީރު-އޭ-ޑިއޮބަންދުގެ ފުޅާ ދައުރެއް އަދާކުރެއްވިއެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގައިވެސް މި ސަގާފަތާ ގުޅިފައިވާ އިލްމުވެރިންނާއި ދީނީ ދައުރުތަކުން އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރާ ދެކޮޅަށް ކުރި މަސައްކަތާއި، ސޯވިއެޓް އަސްކަރީ އަރައިގަތުމާ ދެކޮޅަށް ދެކޮޅުހެދުމާއި، ފަހުން އެމެރިކާއާއި އެކުވެރި ބާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ކުރި ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވިއެވެ.
އެމެރިކާއިން އަފްޣާނިސްތާނަށް ޚާއްޞަކޮށް އަރައިގަތުމަށްފަހު، އަފްޣާނިސްތާނާއި ޕާކިސްތާނުގައި އެމެރިކާއާއި އެކުވެރި ބާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ކުރި ދެކޮޅުވެރިކަމުގައި ދިއޯބަންދީ ސަގާފަތާ ގުޅިފައިވާ އެތައް ފަރާތަކުންނާއި ޖަމާޢަތްތަކުން ސާފު ދައުރެއް އަދާކުރިއެވެ. ދެ ދިހަ އަހަރުގެ ހަނގުރާމައާއި އަސްކަރީ ދެކޮޅުވެރިކަމާއި ސިޔާސީ އަދި ޑިޕްލޮމެޓިކް މަސައްކަތްތަކަށްފަހު އެމެރިކާއިން ތާލިބާނުންނާއެކު މަޝްވަރާތައް ފެށިއެވެ. ދޯހާ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ސިފައިން އަފްޣާނިސްތާނުން ވަކިވީ 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު ކަމަށެވެ.
ޑިއޯބަންދުގެ ފިކުރީ ތަރިކަ މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް ދިރިހުރި އަދި ނުފޫޒުގަދަ ތަރިކައެއް އެބައޮތެވެ. މި ސަގާފަތާ ގުޅިފައިވާ މުއައްސަސާތަކުން ދެކެނީ އިސްލާމީ ޢިލްމު ފެތުރުމާއި، ދީނީ އަގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމާއި، މުޖުތަމަޢު އިސްލާހުކުރުމާއި، ދީނީ އަދި ސަޤާފީ މިނިވަންކަން ދިފާޢުކުރުމަކީ އެމީހުންގެ ތާރީޚީ މިޝަންއެކެވެ. އިސްތިޢުމާރީ ވެރިކަމުގެ އަސަރުތައް ދެމިއޮތްހާ ހިނދަކު، އަދި މުސްލިމުންގެ ދީނީ އަދި ސަގާފީ އައިޑެންޓިޓީއަށް ނުރައްކާތައް ކުރިމަތިވަމުންދާހާ ހިނދަކު، އެހެންކަމުން އެމީހުންގެ ޒިންމާތައް އިލްމީ އަދި ދިރާސާއާއި، ދަރުސްކުރުމާއި އިސްލާހުކުރުމާއި، ފިކުރީ އަދި ޖިހާދީ ހަނގުރާމައާއި، ދީނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ހައްޤުތައް ދިފާޢުކުރުމުގައި ދެމިއޮންނާނެއެވެ.
ދިއޯބަންޑީ އެފިލިއޭޝަންގެ ޠަބީޢަތެވެ
ދާރުލް އުލޫމް ޑިއޯބަންދުގެ އުސޫލު ސަބްކޮންޓިނެންޓުން ފެށިގެން އަފްޣާނިސްތާނާއި އެހެން ސަރަހައްދުތަކަށް ފެތުރިގެން ދިޔައީ އޭގެ ޚާއްޞަ ސިފަތަކާއި، ފުރިހަމަކަމާއި، ދީނީ އަދި އިސްލާހީ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި މަރުކަޒުން ޑިގްރީ ހާސިލްކުރި އިލްމުވެރިންނާއި، އަދި އޭގެ އުސޫލާ ގުޅިފައިވާ މީހުންނަށް “ދިއޮބަންދީން” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވީ މި ގުޅުމުގެ ސަބަބުން، ހަމަ ޖާމިއްޔާ އަލް އަޒްހަރާ ގުޅިފައިވާ އިލްމުވެރިންނަށް “އަޒްހަރީން” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވެއެވެ.
މިކަމުން ސާފުވާ ގޮތުގައި “ދިއޮބަންދީ” އަކީ، އޭގެ މައިގަނޑުގައި، އިލްމީ ގުޅުމެއް، ދާރުލް އުލޫމް ޑިއޯބަންޑާއި، އޭގެ ފިކުރީ ތަރިކައާއި، އޭގެ ވަކި ތައުލީމީ އަދި އިސްލާހީ އުސޫލާ ގުޅުން ދައްކުވައިދޭ ގުޅުމެއް ކަމެވެ. މި ހަރަކާތުގެ ޢިލްމުވެރިންނަކީ، ހަމަގައިމުވެސް، ފިޤުހުގައި ހަނަފީ، އަދި ޢަޤީދާއާ ބެހޭގޮތުން ކުރެވޭ ދީނީ މަޝްވަރާތަކުގައި، އެމީހުން ގުޅިފައިވަނީ މަތޫރީދީ އުސޫލާއެވެ.
ކޮންމެ އިލްމީ ހަރަކާތެއްގެ މައްޗަށް އިންސާފުވެރި ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، އެ ހަރަކާތެއްގެ ޢަޤީދާތަކާއި، މަޞްދަރުތަކާއި، ތާރީޚީ ފަސްގަނޑާއި، އަސާސީ އުނގަންނައިދިނުންތައް ވަކިވަކިން، އަމިއްލަ ޝަރުޠުތަކުގައި ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. ހަމައެކަނި އިލްމީ ނުވަތަ ތައުލީމީ ގުޅުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މުޅި ހަރަކާތެއްގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ކުރުމަކީ ރަނގަޅު އިލްމުވެރިކަމާއި އިންސާފުވެރިކަމާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ.
