ޑރ ހުމާމް ސުލްތާނީ
ޣައިރު މުސްލިމެއްގެ އޯގާތެރިކަން އިއުތިރާފުވެ، އޭނާގެ ހެޔޮ ސުލޫކަށް ތައުރީފު ކުރެވޭނެކަން الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ގެ ސުންނަތުން ޤާއިމުވެއްޖެނަމަ، މުސްލިމަކު ކާފަރަކަށް ކޮންމެވެސް އެހީތެރިކަމެއް، ރަނގަޅު ފަރުވާއެއް، ނުވަތަ ތަޢުރީފު ކުރެވޭ ސްޓޭންސެއް ދިނުމުން ތަޢުރީފު ނުވަތަ ޝުކުރު އަދާކުރުމަކީ ކޮން ސަބަބަކާހުރެ ހެއްޔެވެ؟
ހަގީގަތަކީ މި ދަޢުވާކުރާ މީހުން ހަމައެކަނި މުސްލިމުން ފާފަތަކުގެ މައްޗަށް ކާފަރު ކަމަށް އިޢުލާން ނުކުރަނީ، ޚަވާރިޖުން ކުރާ ގޮތަށް، އެއަށްވުރެ މާ ދުރަށް ގޮސް، الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ގެ އަމިއްލަ ބަރަކާތްތެރި ސުންނަތުން ޝަރުޢީކަން ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ކަންކަމަކީ ވެސް ކުފުރުގެ ސަބަބުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެންނެވެ. މި ބާވަތުގެ ވިސްނުމަކީ ހައްދުފަހަނަޅާފައިވާ ކަމާއި، ފިކުރީ ގޮތުން ނުތަނަވަސްވުމާއި، ޝަރީޢަތުގެ ލިޔުންތަކުން ދުރުވުމުގެ ސާފު ނިޝާނެކެވެ.
ހަގީގަތުގައި މުސްލިމަކު ކާފަރެއްގެ ރަނގަޅު އާދައެއް، ރީތި އަޚްލާޤެއް، ނުވަތަ ތަޢުރީފު ކުރެވޭ ސިފައެއް ސިފަކޮށްފިނަމަ، އެ ކާފަރު ދުވަހަކުވެސް އޭނާއަށް އެއްވެސް އޯގާތެރިކަމެއް ނުކުރިޔަސް، ޝަރީޢަތުގެ ނަޒަރަކުން މިކަމުގައި އަދިވެސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ހަމައެފަދައިން މުސްލިމަކު ކާފަރެއްގެ އާއިލާއާމެދު ރަނގަޅަށް ކަންތައް ކުރަނީ އެމީހެއްގެ ރަނގަޅު ނަމާއި، ރީތި އަޚްލާޤާއި، ނުވަތަ މަތިވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވާނަމަ، އެއީވެސް ހުއްދަ ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ ސާފު މިސާލަކީ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޞަފާނާ ބިންތު އެ ޙާތިމްލް ޠާޢީއާމެދު ދެއްކެވި ހެޔޮ މުޢާމަލާތެވެ.
މި ސަބަބަށްޓަކައި ކާފަރެއްގެ ކިބައިގައި ކޮންމެވެސް ރަނގަޅު ސިފައެއް އިއުތިރާފުވުމާއި، ކޮންމެވެސް ހެޔޮކަމެއްގެ ސަބަބުން އޭނާއަށް ޝުކުރުވެރިވުމާއި، ނުވަތަ އޭނާގެ ކޮންމެވެސް ހެޔޮ އަމަލަކަށް ތައުރީފުކުރުމަކީ ކުފުރުގެ ސަބަބަކަށް ނުވެވޭނެއެވެ. މިފަދަ ކަންކަމަކީ ކުފުރުގެ ސަބަބުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމަކީ، ޙަޤީޤަތުގައި ދީނުގެ ހަޤީޤަތްވެސް އަދި ދީނުގެ އުޞޫލުތަކާއި މިންގަނޑުތައްވެސް ނޭނގޭ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުންނެވެ.
ހަމަގައިމުވެސް މުސްލިމަކު ކާފަރަކަށް ތައުރީފު ކުރަނީ ފަޚުރުވެރިކަމާއެކު، ދުނިޔޭގެ ފައިދާއަކުން، ނުވަތަ ކޮންމެވެސް ނުރަނގަޅު މަޤްޞަދެއްގައި، ކާފަރަށް ޙަޤީޤަތުގައި ހައްޤު ނުވާ ގޮތަކަށް ނަމަ، އެއީ ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް ޙަރާމް އަދި ބާޠިލު އަމަލެއް ނަމަވެސް އެކަމުން އެކަނި އެމީހަކުވެސް ކާފަރެއް ނުވާނެއެވެ. އެކަމަކު އޭނާ ކާފަރުގެ ކުފުރަށް ޚުދު ތައުރީފުކޮށް، އޭނާގެ ޝިރުކަށް ޞައްޙަ އަދި ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަމަށް ބުނެ، މުސްލިމުންނަށް އޭނާގެ އަނިޔާވެރިކަމަށް ތަޢުރީފުކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ ބަހާއި، އަމަލެއް ނުވަތަ އަމަލީ އެއްބާރުލުމެއްގެ ތެރެއިން މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް އެހީތެރިވެއްޖެނަމަ، މިއީ، އެމީހުންގެ ޠަބީޢަތުގައި، ކުފުރުގެ ސަބަބަކަށް ވެދާނެ ކަންކަމެވެ.
މި ސަބަބަށްޓަކައި، ހަގީގަތް ހޯދާ މީހަކު މިފަދަ ނާޒުކު ސުވާލުތަކުގައި މިކަންކަން އެއްކޮށްލުމުން ރައްކާތެރިވެ، ދާޢިޝީ ޚަވާރިޖުންނާއި އެހެނިހެން ހަރުކަށި ޖަމާއަތްތަކުން ފެތުރިފައިވާ ދޮގު ވިސްނުންތަކާއި ޝައްކުތަކުގެ ޝިކާރައަކަށް ނުވުމެވެ.
ގުޅުންތަކާއި، ދެފަރާތުގެ އިޤްތިޞާދީ އެއްބާރުލުމާއި، ވިޔަފާރީގެ ގުޅުންތަކާއި، ސިޔާސީ މުޢާމަލާތްތަކާއި، ޑިޕްލޮމެޓިކް ދަތުރުތަކާއި، ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ކާފަރު ޤައުމުތަކާއި ފަރުދުންނާ އިއްތިޙާދުތަކާ ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ، އެކަމުގެ ފަހަތުގައިވާ މަޤްޞަދަކީ އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމާއި، މުސްލިމުންގެ ހެޔޮކަން ރައްކާތެރިކުރުމާއި، ނުވަތަ އެމީހުންގެ މައްޗަށް އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި ހުރަސްތައް އުވާލުމެވެ އިސްލާމީ ސިޔާސާ ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ ހުއްދަ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައެވެ.
މި ނުކުތާގައި އެންމެ ރަނގަޅު އިރުޝާދު ދެއްވަނީ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ގެ ބަރަކާތްތެރި ސީރާހެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޣައިރު މުސްލިމުންނާ އެކި ގޮތްގޮތުން ގުޅިވަޑައިގަތެވެ. އެމީހުންގެ ވަފުދުތަކަށް މަރުހަބާ ކިޔައި، ފަހުން މުސްލިމުން ކުރިޔަސް ނުކުރިޔަސް، ގިނަ ޤަބީލާތަކާއި ޖަމާޢަތްތަކާ މުޢާހަދާތައް ހަދައި، ބައެއް މީހުންނާ ވަގުތީ އިއްތިޙާދުތައް ހަދައި، އެމީހުންނާއެކު ގަނެ ވިއްކައި، އޭނާގެ (ދަގަނޑު) ޒީނަތްތެރިކަން ޔަހޫދީއަކަށް ރަހުނުކޮށްފައި އޮއްވާ އޭނާ އަވަހާރަވިއެވެ.
މި ހުރިހާ ހަގީގަތްތަކަކީ ހަރުކަށި ޖަމާއަތްތަކުގެ ޝައްކުތައް ކޮޅަށް ހުރި ހަމަ ބިންގާ ފުނޑުފުނޑުކޮށްލާ، އަދި އެމީހުންގެ އަސާސެއް ނެތް ދައުވާތަކުގެ ފަހަތުގައިވާ ހަގީގަތް ހާމަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ. އެއީ މުސްލިމުން الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ގެ ބަރަކާތްތެރި ޙަޔާތް ފުންކޮށް ދިރާސާކޮށް، ކާފިރު ދައުލަތްތަކާއި ފަރުދުންނާ ގުޅުންތަކާއި މުޢާމަލާތްތަކުގެ ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމްތައް، ތަފްސީލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިތުބާރު ހުރި އިލްމީ ފޮތްތަކަށް ރުޖޫޢަވާން ޖެހޭ ސަބަބެވެ. ހަމަ މި މަގުން ހަރުކަށި ޕްރޮޕެގެންޑާގެ ނުފޫޒުގެ ދަށަށް ގޮސްފައިވާ މީހުންގެ ހިތްތަކުން ޝައްކުގެ އަނދިރިކަން ސާފުކޮށްލެވޭނެ އެވެ.
މިކަން ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަވާ!
އެންމެ ބޮޑު ޖާހިލުކަމަކީ މިގޮތަށް އަނދިރީގެ މެދުގައި އަނދަމުންދާ ދިއްލާއެއް ނިއްވާލަން މަސައްކަތް ކުރުމެވެ.
މިހާރު ކުޑައިރުކޮޅަކު ވިސްނާލާށެވެ. އެ އަލިކަމަކީ ހަމައެކަނި އާދައިގެ ދިއްލެއް ނޫން ނަމަވެސް، ބޮޑު އަލިކަމެއް، ބަލިކަށިކަމާއި ނުފުރިހަމަކަމުގެ މަދު އަލާމާތްތަކެއް އަދިވެސް އޭގައި ހުރި ނަމަވެސް، އަދިވެސް ހަގީގީ ފަތިސް ފަތިހުގެ ދޮރުމަތީގައި ހުރި އަލިކަމެއް ނަމަ، އަދި އެ އަލިކަން ހިފަހައްޓާ ހަމަ މީހުން، ފުރިހަމަ ތެދުވެރިކަމާއި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު، ބާކީ ހުރި އެ ނުފުރިހަމަތައް ނައްތާލުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާނަމަ، އެފަދަ އަލިކަމެއް ނިއްވާލަން މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ބުއްދިއާއި ޙިކުމަތާ ހިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ މުޅި މުޖުތަމަޢު އެއްކޮށް އުފުލާ ގެއްލުން.
ހަގީގަތަކީ، އަނދިރިކަމަށް ލޯބިކުރާ މީހުންނަކީ ހަމައެކަނި އަލިކަމުގެ ދުޝްމަނުން، އެއްވެސް ހެޔޮކަމަކާއި ހެޔޮކަމެއްގެ ސިފައަށް ނަފްރަތުކޮށް، އިސްލާހީ ކޮންމެ މަސައްކަތަކާ ދެކޮޅު ހަދައި، ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ތެރެއަށް ދާ މީހުންނެވެ. ނަމަވެސް ބުއްދިއާއި އިންސާފުވެރިކަމާއި ޙިކުމަތުން ހަގީގަތުގައި ގޮވާލަނީ އަލިކަން ދިރުވައި، އޭގެ ނުފުރިހަމަކަން ރަނގަޅުކޮށް، އިތުރަށް ވަރުގަދަކޮށް އުޖާލާކޮށް، އަނެއްކާވެސް މުޖުތަމަޢުގެ މައްޗަށް އަނދިރިކަމުގެ ވެރިކަން އަނބުރާ ލާޒިމު ނުކުރުމެވެ.
ދެވަނަ ޝައްކު: ޝިރުކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރާ ކަންތައްތައް ހުއްދަކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ތުހުމަތު
މުސްލިމް ފަރުދަކާ ނުވަތަ ސަރުކާރަކާ ބެހޭ ގޮތުން ޝަރީއަތުގެ ހުކުމެއް ނެރުމުގެ ކުރިން އެމީހަކާ ގުޅުން ހުރި ކަންކަން ތަހުގީގުކޮށް، އެމީހުންގެ ސުލޫކު ރަނގަޅު އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއިން ބަލަން ޖެހެ އެވެ. ހަމައެކަނި ތުހުމަތުތަކާއި، ފުރިހަމަ ނުވާ މައުލޫމާތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ނުވަތަ އެކި ކަންކަމަށް އެއް މާނައެއް ދިނުމަކީ، އިލްމީ ތެދުވެރިކަމާ ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ސަމާލުކަމާ ގުޅޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ގަބުރުތަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުމާއި، ތާރީޚީ ތަންތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރުމާއި، ބުދުތަކަށް އަޅުކަންކުރުމަކީ ތަފާތު ކަންތައްތަކެއް ކަމުގައި ވާއިރު، މީހެއްގެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމާއި، އޭނާގެ ޢަޤީދާތަކަށް ތާއީދުކުރުމަކީ ތަފާތު ކަންތައްތަކެކެވެ. މި ތަފާތުތަކަށް އަޅާނުލާ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، ކަންކަމުގެ ހަގީގަތް ސާފުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އިތުރު ގޯސް ހީތަކެއް އުފެދެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖޭގައި ދާޢިޝީ ޚަވާރިޖުން އިސްލާމީ އަމީރާތުގެ ސުލޫކަށް ފާޑުކިޔާއިރު މި ތަފާތު ކަންކަން މިކްސްކޮށް، ދެން ހަމަ އެ މިކްސްޗަރ އިން ތަކްފީރު ނިންމުންތައް ނިންމައެވެ. އެހެންވެ މި ޝައްކުގެ އެކި ފަރާތްތައް ވަކިވަކިން ބަލަން ޖެހޭތީ، ދަޢުވާއަކާއި ހަގީގަތާއި، އަދި ޢަމަލަކާއި އެއިން ނަގާ ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމާ ދެމެދު އޮންނަ ތަފާތު ސާފުވެގެންދެއެވެ.
އިސްލާމީ އަމީރާތުގެ ތަކްފީރު ކުރާ ދާޢިޝީ ޚަވާރިޖުން މި ތުހުމަތު ކުރަނީ: “އައިއީއޭ އިން ހުއްދަ ދެނީ ގަބުރުތަކުގައި ބަނދެ، މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުމާއި، ބުދު ބުދުތަކަށް ޒިޔާރަތް ކުރުން އެ އެންމެން.”
މި ތުހުމަތުގައި ތަފާތު އެތައް ކަމެއް އެއްކޮށް މިކްސްކޮށްފައިވެ އެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްގެ ހަގީގަތާއި ޠަބީޢަތް ނުވިސްނި ޙުކުމް ކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ.
ގަބުރުތަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުމާއި މަރުވެފައިވާ މީހުންނަށްޓަކައި ދުޢާކުރުން:
ގަބުރުތަކުގައި ބަނދެގެން ޝިރުކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރާ ކަންކަމާއި، މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުމާ ގުޅޭގޮތުން ބުނަންވީ، މިފަދަ ކަންކަމަށް ހުއްދަ ދިނުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖޭގައި އައިއީއޭގެ ސިޔާސަތެއް ނޫން. ހަމަގައިމުވެސް މަޙްމޫދު ޣަޒްނަވީ (ރ.ހް) ފަދަ މަޝްހޫރު ތާރީޚީ އަސްކަރީ ކޮމާންޑަރުންގެ ގަބުރުތަކާއި ޒިޔާރަތްތައް ރާއްޖޭގައި އެބަހުއްޓެވެ. އަދި އައިއީއޭގެ ބައެއް އޮފިޝަލުން ޒިޔާރަތްކޮށް، އެތަނުގައި ވަޅުލެވިފައިވާ މީހުންނަށްޓަކައި ދުއާކުރާ ވަކި ޝަހީދުންނާއި ހަރަކާތުގެ ލީޑަރުންގެ ގަބުރުތައް ވެސް ހުރެ އެވެ. މިތަނުގައި އަސާސީ ތަފާތެއް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ: ގަބުރަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އެތަނުގައި ވަޅުލެވިފައިވާ މުސްލިމް الله އަށް ދުޢާކުރުމަކީ އެއް ކަމެއް ނަމަވެސް މަރުވެފައިވާ މީހާގެ ބޭނުންތައް އެދުމާއި އެހީތެރިކަމަށް ގޮވާލުމަކީ އަނެއް ކަމެކެވެ. މި ދެމީހުންނަކީ އެއްގޮތަކަށް ކަންތައް ކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ.
ޚުދު الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޖަންނަތުލްބާޤީއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އެތަނުގެ ތެރޭގައި ވަޅުލެވިފައިވާ މުސްލިމުންނަށްޓަކައި އެތަނުން ދުޢާ ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
«قَدْ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ، فَقَدْ أُذِنَ لِمُحَمَّدٍ فِي زِيَارَةِ قَبْرِ أُمِّهِ، فَزُورُوهَا فَإِنَّهَا تُذَكِّرُ الْآخِرَةَ.»
“އަހަރެން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޤަބުރުތަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުން މަނާކޮށްފައި އޮތީމެވެ. އެކަމަކު މުޙައްމަދުގެފާނަށް އޭނާގެ މަންމަގެ ޤަބުރަށް ޒިޔާރަތް ކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިގެން ދިޔައެވެ: އެހެންކަމުން އެމީހުންނަށް ޒިޔާރަތް ކުރައްވާށެވެ. (ސުނާން އަލްތިރްމީދީ: 1054)
ހަމައެފަދައިން ޖިބްރީލްގެ އަރިހުން الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ވެސް މި މެސެޖު ފޯރުކޮށްދެއްވިއެވެ.
«إِنَّ رَبَّكَ يَأْمُرُكَ أَنْ تَأْتِيَ أَهْلَ الْبَقِيعِ فَتَسْتَغْفِرَ لَهُم».
“ހަމަކަށަވަރުން، ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ތިބާއަށް އަމުރުކުރައްވަނީ، އަލްބަޤީގެ އަހުލުވެރިންގެ އަރިހަށް ގޮސް އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި މާފު ހޯދުމަށް.” (ޞަޙީޙް މުސްލިމް، ޙަދީޘް: 974)
މި ސަބަބަށްޓަކައި، ހަމައެކަނި ޤަބުރަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އެތަނުގައި ވަޅުލެވިފައިވާ މީހާއަށްޓަކައި ދުޢާކުރުމުގެ ޢަމަލަކީ *ޝިރުކު* (ޝިރުކު) ގެ ގޮތުގައި ލޭބަލް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ވަކި ތަނެއްގައި ޝަރީއަތާ ޚިލާފު ވަކި ކަމެއް ހިނގަމުންދާ ކަމަށް ބުނާނަމަ، އެ ދައުވާއާ ބެހޭގޮތުން ހެކިތަކާއި ތަފްސީލުތަކާއެކު މަޝްވަރާކުރަންވާނެއެވެ؛ ޚުދު ޒިޔާރަތްކުރުމުގެ އަމަލަކީ އެފަދަ ޚިލާފުވުމެއްގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.
