ޑރ.ފަރުހާން ކަކަރު
މައްކާގެ ތާރީޚީ ޤަޞްރު އަލްޞަފާގެ ހަމަހިމޭން އަދި ކަރާމާތްތެރި މާޙައުލު ޑިޕްލޮމެޓިކް ހަރަކާތްތަކުގެ މަންޒަރަކަށް ބަދަލުވުމުން ހީވީ ތާރީޚުގައި އާ ބާބެއް ލިޔެވޭނެ ވަގުތު އައިސްފައިވާހެންނެވެ.
ސައުދީ ވަލީއަހުދު މުހައްމަދު ބިން ސަލްމާނާއި ތުރުކީގެ ރައީސް ރަޖަބް ތައްޔިބު އުރުދުޣާން އަދި ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ކަމަށް ބުނާ ޝެހްބާޒް ޝަރީފް އެއް މޭޒެއްގެ ވަށައިގެން އެއްވެފައިވާ ކަމުގެ ޚަބަރު ވެގެން ދިޔައީ ނޫސް އެޖެންސީތަކުގެ ސަމާލުކަން ހޯދި ސުރުޚީއަކަށެވެ. އެކަމަކު މެދުއިރުމައްޗާއި ދެކުނު އޭޝިއާގެ ފުން ސިޔާސަތު ގާތުން ތަބާވާ މީހުންނަށް އެއީ ހަމަހިމޭން ނަމަވެސް ފުން ސިޔާސީ ބިންހެލުމެއްގެ ނިޝާނެކެވެ.
“މައްކާ ޖޮއިންޓް ޑިފެންސް އެގްރީމަންޓް”ގެ ލިޔެކިޔުންތަކުގައި ތިން ލީޑަރުން ސޮއި ކުރެއްވުމުން ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ޑިޕްލޮމެޓިކް ދައުރުތަކުގައި އަމިއްލަ މަޝްވަރާތަކާއި ޝައްކުތައް ފެށުނެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ރޫހުގައި ސާފުކޮށް ފެންނަނީ ނޭޓޯގެ މަޝްހޫރު 5 ވަނަ މާއްދާގެ ގުގުމާއެއް ކަމަށާއި، އޭގެ އަސާސީ މާނައަކީ “އެކަކަށް ހަމަލާދިނުމަކީ އެންމެންނަށް ހަމަލާއެއް” ކަމަށެވެ. މި ޝައުގުވެރި ހާލަތު ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، ސިޔާސީ ކަންކަން ނިންމާނީ ޓެކްސްޓް ފޮތުގެ ޓާމިނަލޮޖީން ނޫން ކަމަށާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ހިތި ހަގީގަތްތަކާއި އާންމު ތަޖުރިބާއިން ނަގާ މިސާލުތަކުގެ ތެރެއިން ކަމަށް ކާބުލްގެ ސަގާފީ ސައިގޭތަކުގައި އަޑުއިވޭ ވައްތަރުގެ ވާހަކަތަކުގެ ތެރެއިން ބަލަން ޖެހެއެވެ.
މޫނުމަތިން ބަލާއިރު މި އެއްބަސްވުމަކީ ތުރުކީގެ ޒަމާނީ ޑްރޯންތަކާއި ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ޕާކިސްތާނުގެ ހަނގުރާމައިގައި އިމްތިހާނުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ އަސްކަރީ ގާބިލްކަމާއި ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ތެލުގެ ބޮޑު މުއްސަނދިކަން އެއްކޮށްލައިގެން ފަޅައިގެން ނުދާ ދިފާއީ ފާރެއް ބިނާކޮށްފައިވާ ބޮޑު ތިންގައުމެއްގެ އިސްލާމީ އިއްތިހާދެއް ކަމަށް ފެނެ އެވެ. ޑިޕްލޮމެޓުން ނަމަވެސް ހިނިތުންވެލަމުން ބުނަނީ “މި އެއްބަސްވުމަކީ އދ.
އެކަމަކު ކާބުލްގެ ފިނި ވައިގެ ތެރޭގައި މި ސިޔާސީ ކުޅިވަރު އިތުރަށް ގާތުން ބަލާއިރު، އަދި ވޭތުވެދިޔަ 45 އަހަރުގެ ހަނގުރާމަތަކުގެ ދުންގަނޑާއި އަޑުގަދަކަމުން ބޭރަށް ބަލާއިރު، މި ވިދާ އެއްބަސްވުމުގެ ފަހަތުން އެއަށްވުރެ މާ އަނދިރި ހަގީގަތެއް ފާޅުވެއެވެ. ޑިޕްލޮމެޓިކް ބަހުން ކިޔަނީ ސްޓްރެޓެޖިކް ޕާޓްނަރޝިޕް އެވެ. ހަގީގަތުގައި އެއީ ޕާކިސްތާނުން އެގައުމުގެ ސިންގަލް ނޭޝަން ޑިޓަރެންސްގެ ނާކާމިޔާބީ މަޑުމަޑުން ގަބޫލުކުރާ ވާހަކަ އެވެ.
މިހެން ވިސްނާލަބަލަ. މުއްސަނދި ރަށެއްގެ ބިމެއްގެ ވެރިއެއް، ތެލުގެ ފައިސާއާއި ރިޔާލުން މުއްސަނދި މީހަކު ބޭނުންވަނީ އަމިއްލަ ނަފްސާއި އޭނާގެ މުދާ ރައްކާތެރިކުރުމަށެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާގެ ގާޑެއްގެ ގޮތުގައި ރަށުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ، އެންމެ ތަޖުރިބާކާރު، އަދި ޝަރަފުވެރި ރެސްލިން ކުޅުންތެރިޔާ ނަގައެވެ. އޭނާގެ ރައްކާތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި އޭނާ އޭނާއަށް މަސާޖަށް ތެޔޮ އަދި ކާނާގެ ގޮތުގައި ރިޔާލް ދެއެވެ.
އެކަމަކު ބޭނުންވާ ވަގުތު އައިސް، ބިމުގެ ވެރިފަރާތަށް އަވަށްޓެރި ރަށުގެ ނުރައްކަލެއް އިހުސާސް ކުރެވުމުން، ޚުދު ރެސްލިން ކުޅުންތެރިޔާ ވެސް ފޮރުވިފައިވާ ބަލިތަކާއި، ބޮޑެތި ދަރަނިތަކާއި، އާއިލީ މައްސަލަތަކުގެ ވަލެއްގައި ޖެހިފައިވާކަން ވެސް ވިސްނެއެވެ. އޭނާއަށް ހަމައެކަނި އަވަށްޓެރި ރަށަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރެވޭނީ އެރަށަށް ކޮޅަށް ނުހުރެއެވެ. އާޚިރުގައި ބިމުގެ ވެރިފަރާތަށް މަޖުބޫރުވަނީ މާލެއިން އެހެން މީހަކު ގެނެސް، ޒަމާނީ ހަތިޔާރުތަކުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ މީހަކު ގެނެސް، އޭނާގެ ސަލާމަތީ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ހަދަން.
ޕާކިސްތާނާއި ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާ ދެމެދު އޮތް ދިފާއީ ގުޅުމުގެ ތާރީޚަކީ އެތައް ދިހަ އަހަރެއް ފަހަތަށް ދާ ކަމެކެވެ. އެކަމަކު އެންމެ ފަހުން ރިޔާދަށް ވެސް އަންކާރާގެ ދޮރުގައި ޓަކި ޖަހަން މަޖުބޫރުވީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟
ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ ބޮޑު ދަތިކަމެވެ. އަސްކަރިއްޔާއެއް ކިތަންމެ ވަރުގަދަ ނަމަވެސް، އެގައުމުގެ އިގްތިސާދު ހުސްވެ، ބަލިކަށިވެއްޖެނަމަ، އެގައުމުގެ އިންޒާރުތަކުގައި ދުޝްމަނެއްގެ ހަމަލާ ހުއްޓުވުމަށް ބޭނުންވާ ޑިޓަރެންޓް ޕަވަރ ދެން ނުގެންގުޅެއެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ ޒަމާނީ ބަޑި ހިފައިގެން ހުރި ނަމަވެސް ފައިސާގެ ދަތިކަމުން އެންމެ ކެއުމެއް ވެސް ނުލިބި، ބަޑިއާއި ބަޑި ހުސްވުމުން އެ ބަޑި ބަދަލުކުރެވޭނެ ވަސީލަތެއް ނެތް މީހަކު ތަޞައްވުރު ކޮށްލައްވާށެވެ. އޭނާގެ ވާދަވެރިޔާ ދުވަހަކުވެސް އޭނާދެކެ ބިރެއް ނުގަންނާނެއެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ ބަލިކަށިކަމުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ނުރައްކަލުގެ ބޮޑު އަސަރެއް ވަނީ ގެއްލިފަ އެވެ. މި ސަރަހައްދުގެ އެހެން ބާރުތަކަށް، ޚާއްސަކޮށް އީރާނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި އިސްލާމްއާބާދު އޮތީ ދިގުދެމިގެންދާ ހަމަނުޖެހުމެއްގެ މާލީ ބުރަ އުފުލޭނެ ހާލަތެއްގައެއް ނޫނެވެ.
ދެވަނަ ބޮޑު މައްސަލައަކީ ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ އެތެރޭގެ ހާލަތެވެ. މިވަގުތު ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ބޮޑު ސަމާލުކަމާއި ސިފައިންގެ ބޮޑު ބައެއް ގައުމުގެ އެތެރޭގައި ބޭނުން ކުރަމުންދަނީ ހަތިޔާރު އެޅި އަނިޔާވެރިކަމާއި، ޓެހްރިކް-އޭ-ތާލިބާން ޕާކިސްތާން (ޓީޓީޕީ) ގެ ހަމަލާތަކާއި، ބަލޫޗިސްތާނުގެ އަމާންކަން ނެތް ކަންކަމާ ކުރިމަތިލުމަށެވެ. މީހެއްގެ އަމިއްލަ ގެ އެތެރެއިން އަނދަމުންދާއިރު، އަލިފާނުގެ ނުރައްކަލުން އަވަށްޓެރިޔާގެ ގެ ރައްކާތެރިކުރުމަށް އޭނާގެ ހުރިހާ ސަމާލުކަމެއް ޚާއްސަ ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އެތެރޭގެ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާން ވަނީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އާދަޔާ ހިލާފު ނުވަތަ ޕްރޮކްސީ ނުރައްކާތަކާ ދެކޮޅަށް ވަރުގަދަ ދަގަނޑު ޝީލްޑެއްގެ ގޮތުގައި ނުހުރެވޭނެ ހިސާބަށް ގޮސްފަ އެވެ.
ތިންވަނަ މައްސަލައަކީ ޑިޕްލޮމެޓިކް އަދި ޖިއޮގްރަފިކް ހަގީގަތްތަކާ ގުޅިފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. ޕާކިސްތާނާއި އީރާނާ ދެމެދު ދިގު ބޯޑަރެއް އޮންނައިރު، ދެގައުމަކީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ހަކަތަ ބޭނުންވާ ކަންކަމާއި ދެގައުމަށް ބޭނުންވާ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ދެގައުމެވެ. މީގެ އިތުރުން އީރާނާ ގުޅުން ހުރި ބޮޑު ދީނީ މައިނޯރިޓީއެއް ޕާކިސްތާނުގައި ހުރުމާއި، އެގައުމުގެ ވަށައިގެންވާ ނާޒުކު ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން އިސްލާމްއާބާދަށް ފާޅުގައި ތެހެރާނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމައަކަށް ނުވަދެވޭނީ ހަމައެކަނި ރިޔާދަށްޓަކައެވެ.
އީރާނާ މެދު ޕާކިސްތާނުން ގެންގުޅޭ އުސޫލު ބޮޑުތަނުން އޮތީ ފަރުވާތެރި ބަޔާންތަކާއި ހިފެހެއްޓިފައިވާ ޖަވާބުތަކެއް ދިނުމަށެވެ. ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ސަލާމަތަށް ފުރިހަމަ ޑިޓަރެންޓް ފޯސްއެއްގެ ގޮތުގައި ހިދުމަތް ކުރަން ހަމައެކަނި ޕާކިސްތާނުން ނުފުދޭ ކަމަށް ނިންމުމުން، މި ހުސްކަން ފުއްދުމަށްޓަކައި ވެސް ސަމާލުކަން ތުރުކީއާ ދިމާއަށް އަނބުރާލިއެވެ. މި އިއްތިހާދުގައި ތުރުކީ ބައިވެރިވުމަކީ، ހަގީގަތުގައި، ޕާކިސްތާނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މި ވަރަށް އިގްތިސާދީ އަދި ޖިއޮގްރަފިކް ލިމިޓެޝަންތަކުގެ ނަތީޖާއެކެވެ.
ތުރުކީއަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން މާ ސްޓޭބަލް، ތަޖުރިބާކާރު ނޭޓޯގެ މެމްބަރެއް ކަމަށާއި، އެގައުމުގެ ޑްރޯން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ގާބިލްކަން ބައިނަލްއަގްވާމީ މައިދާނުގައި ދައްކާލާފައިވާ ގައުމެކެވެ. މައްކާ އެއްބަސްވުމަކީ ތާރީޚީ ކާމިޔާބީއެއްގެ އުފާފާޅުކުރުމުގެ ގޮތުގައި ބިމުގެ މައްޗަށް ހުށަހަޅާފައިވީނަމަވެސް، ބިމުގެ ދަށުން ގާތުން ބަލާލުމުން އެހެން ކަމެއް ހާމަވެގެންދެއެވެ.
މައްކާގެ ވިދާ އަލިތަކުގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ޕާކިސްތާނާ ބެހޭ މި ހިތި ހަގީގަތެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ތެރެއިން، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ރުހުމެއް ނެތިވެސް، އެ ހަގީގަތް ދުނިޔެއަށް ވަނީ ހާމަވެފައެވެ…
