އިސްލާމީ އިމީރާތަށް “ތާލިބާނުންގެ ވެރިކަން” ކަމަށް ކިޔާ ޕާކިސްތާނަށް އޭގެ ހައްގު ނަން “އަސްކަރީ ވެރިކަން” އަޑުއަހަން ކެތް ނުކުރެވުނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

އާސިފް ތާރީން

ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގުޅުންތަކުގެ ޤާއިމުވެފައިވާ އުސޫލުތަކުގައިވާ ގޮތުން ދައުލަތްތަކުން ޤައުމީ މަސްލަހަތު ދިފާޢުކުރަނީ އަދަބުވެރި ޑިޕްލޮމެޓިކް ބަހާއި، ފަރުވާތެރި ބަސްތަކާއި، މަންޒަރު ފަހަތުގައި ކުރިއަށް ގެންދާ މަޑުމައިތިރި ގުޅުންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެކަމަކު މަޝްވަރާގެ ބަދަލުގައި ބަޑިއާއި ހަރުކަށި ވާހަކަތަކުން އަވަށްޓެރި ދެ ގައުމެއްގެ ގުޅުން ހޫނުވުމުން ޑިޕްލޮމެޓިކް ފޯރަމްތައް ވެސް ބަދަލުވަނީ ފަރާތްތައް އެކަކު އަނެކެއްގެ ކަރުތެރޭގައި ތިބި ހަނގުރާމަ މައިދާނަށެވެ.

ރަޝިޔާގެ ވެރިރަށް 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ފަސް ވަނަ ދުވަހު ބޭއްވި މޮސްކޯ ފޯމެޓްގެ އަށް ވަނަ އެޑިޝަން މިހާރު ވެސް ވަނީ މި ސަރަހައްދުގެ ތާރީހުގައި ލިޔެވިފައި ވަނީ ހަމަ އެހާ މުހިންމު ބަދަލެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. އަފްޣާނިސްތާނާއެކު ޕާކިސްތާނުން އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ބިމުގެ ދަށުގައި އުފެދިފައިވާ ޓެންޝަން، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ދުނިޔޭގެ މައިދާނުގައި ވަރުގަދަ، ފާޅުކަން ބޮޑު ޑިޕްލޮމެޓިކް ހަމަނުޖެހުމަކަށް ބަދަލުވި އެވެ. އެއްބަސްވެވުނު ޖޮއިންޓް ބަޔާނަކާ ނުލައި ކޮންފަރެންސް ނިމުނުއިރު، މިއީ ކުއްލިއަކަށް ދިމާވި ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މޮސްކޯ ފޯމެޓް ފެށުމުގެ އެތައް ދުވަހެއް ކުރިން ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިން ކުރިން ބިންގާ އަޅާފައިވާ ދިގު، ހިތި، ބަޑިޖެހި ފަސްގަނޑެއްގެ ލަޖިކަލް ނަތީޖާ އެވެ.

މި މުޅި ޗޭން އޮފް އިވެންޓްސް ވިސްނުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން ބަލަންޖެހެނީ، މޮސްކޯ ކޮންފަރެންސްގެ ގާތްގަނޑަކަށް ދެ ހަފްތާ ކުރިން، ސަރަހައްދީ ބާރުތަކުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް (އައިއީއޭ) އާއި ޕާކިސްތާނުގެ އައިސް ފަޅާލައި، ގުޅުންތައް އަލުން ގާއިމް ކުރުމަށް ހަރަކާތްތެރިވި ހާލަތަށެވެ.

ފުރަތަމަ ތުރުކީގެ ޖާސޫސީ ވެރިޔާ ކާބުލްއަށް ވަޑައިގެން އައިއީއޭގެ އިސް އޮފިޝަލުންނާ އެކު ތަފްސީލީ އަދި މުހިންމު މަޝްވަރާތަކެއް ކުރައްވައިގެން ފަރާތްތައް އެއް މޭޒުމައްޗަށް ގެނައީ އެވެ. އެއަށްފަހު ހަމަ އެވަގުތު ގަތަރާއި ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ މަތީ ފެންވަރުގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް ވަފުދުތަކުން ވެސް ކާބުލްއަށް މިސްރާބުޖެހި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ލީޑަޝިޕާއެކު ވަނީ ޓެންޝަން ލުއިކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކާފައެވެ.

މި ބައްދަލުވުންތަކަށް ފަހު ތުރުކީގެ ޖާސޫސީ ވެރިޔާ ސީދާ ކާބުލް އިން އިސްލާމްއާބާދަށް ވަޑައިގެންނެވީ، ދެ ވެރިރަށް ވެސް ކުރިމަތިވި ކަންބޮޑުވުންތައް ފިލުވައިދީ، ބަންދު ދޮރުން ޑިޕްލޮމެޓިކް މަޝްވަރާތަކުން މައްސަލަތައް ހައްލު ކުރެވޭނެ ގޮތަކަށެވެ. މި މަސައްކަތްތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މާހައުލު ރަނގަޅުވެ، މަޝްވަރާތަކުގެ އާ އުންމީދެއް ދެފަރާތުން ވެސް އުފެދެމުން ދިޔައެވެ.

މި ހެޔޮ ކުރިއެރުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހަނގުރާމަވެރިން ވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ކޮހަތު ސިޓީގެ ޕޮލިސް ސްޓޭޝަނަކަށް އަމާޒުކޮށް، އަދި މިސްކިތެއް އަދި ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުގައި އާދައިގެ ރައްޔިތުންނަށް ވެސް ހަމަލާދީފަ އެވެ. އެހެންކަމުން އައިއީއޭއިން ވަނީ ތައުޒިޔާ ފާޅުކޮށް އެ ހާދިސާ ހަރުކަށި އިބާރާތުން ކުށްވެރިކޮށް ރަސްމީ ބަޔާނެއް ނެރެފައެވެ.

ޑިޕްލޮމެޓިކް ފެންވަރުގައި އައިއީއޭގެ މި ފިޔަވަޅަކީ ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ ގެއްލުންތަކާ މެދު ކާބުލް ސަރުކާރުން ހިތާމަކުރާ ކަމުގެ ސާފު ހެއްކެކެވެ.

އެކަމަކު ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިންނާއި ސްޓޭބަލިޝްމަންޓުން މުޅިން އަޅާނުލީ އައިއީއޭގެ މި ސާފު ޑިޕްލޮމެޓިކް ސިގްނަލާއި ކުށްވެރިކުރުމުގެ ބަޔާނަށެވެ. އެގައުމުގެ ދާޚިލީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ޑިޕްލޮމެޓިކް މަގުން ދިއުމުގެ ބަދަލުގައި ޕާކިސްތާނުން އިޚްތިޔާރުކުރީ އަސްކަރީ ބާރު ބޭނުންކުރުމެވެ. އެހެންކަމުން ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ 23 އާއި 24 އާ ދެމެދުގެ ރޭ ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިން ވަނީ ޚޯސްޓް، ޕަކްޓިކާ، ކުނާރު އަދި ކަނޑަހާރު ފަދަ ޕްރޮވިންސްތަކަށް ބޮން ގޮއްވާލައި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުށެއްނެތް ހަތަރު މުސްލިމުން ޝަހީދުކޮށްފަ އެވެ.

ފަހުން “އަފްޣާން ފަރާތުން އަށް ޑްރޯން ހަމަލާ ދީ ވައިގެ ތެރޭގައި ހުއްޓުވި” ކަމަށް ބުނާ ދޮގުގެ ދަނޑިއަށް ލެނގިލައިގެން، ޕާކިސްތާނު ސިފައިން އަނެއްކާވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުނާރާއި ހެލްމަންޑް ޕްރޮވިންސްތަކަށް ބޮން ގޮއްވާލީ، މޮސްކޯ ފޯމެޓްގެ އެންމެ ހަތަރު ދުވަސް ކުރިން، އޮކްޓޯބަރު 1، 2026 ގަ އެވެ. މިކަމަށް ކިޔާ ނަމަކީ އޮޕަރޭޝަން ޣަޒާބު ލިލްހަކް އެވެ.

އެކަމަކު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފަރާތުން އެއްވެސް ޑްރޯން ހަމަލާއެއް ދީފައިވާ ކަމަށް ޕާކިސްތާނުން ބުނާ ވާހަކަ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަރުކާރާއި މިނިވަން ހުރިހާ މީޑިއާތަކުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދޮގުކޮށްފަ އެވެ. ޚިޔާލީ ރޮނގުގައި ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތައް ފިޔަވައި، އެފަދަ އެއްވެސް ޑްރޯން ހަމަލާއެއްގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. މީގެ އިތުރުން އާދައިގެ މަތިން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ތަރުޖަމާނުން ވަނީ ހަމަ އެ މުސްކުޅި ސްކްރިޕްޓް ތަކުރާރުކޮށް، ހަނގުރާމަވެރިން ފޮރުވިފައިވާ ތަންތަނަށް އަމާޒުކޮށްފައި ވަނީ ޖާސޫސީ މައުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ކަމަށް ބުނެ އެވެ. އެކަމަކު ބައިނަލްއަގްވާމީ ޖަމިއްޔާތަކާއި މިނިވަން މަސްދަރުތަކުން ޕާކިސްތާނު ސިފައިންގެ ވާހަކަތަކުގެ ފަހަތުގައިވާ ހަގީގަތް ވަރަށް އަވަހަށް ދުނިޔެއަށް ހާމަކޮށްދިނެވެ.

އދ. އެއްވެސް އަސްކަރީ ސައިޓަކަށް ނުވަތަ ހަނގުރާމަވެރިން ފޮރުވިފައިވާ ތަނެއްގައި ވެސް ހަމަލާއެއް ނުދެ އެވެ. ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން އާއި އެ ސަރަހައްދުގެ ލޯކަލް ހެކިވެރިންގެ ރިޕޯޓްތަކުން ވެސް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ގޮތުގައި ޕާކިސްތާނުގެ ޖެޓްތަކުން ވަނީ ބޮމުގެ ހަމަލާގައި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން ހިމެނޭ ގޮތަށް މަދުވެގެން ނުވަ މައުސޫމް އަފްޣާން މުސްލިމުން ޝަހީދުކޮށްފަ އެވެ.

މި ފުރާނަ ގެއްލުމުން ކާބުލް މެދުވެރިކޮށް ވަރުގަދަ ރުޅިވެރިކަމާއި ހިތާމައިގެ ރާޅެއް ފޮނުވާލިއިރު، ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލަ އަތުން ތުރުކީ، ގަތަރު އަދި ސައުދީ އަރަބިއްޔާ ފަދަ އެކުވެރި ގައުމުތަކުގެ މަސައްކަތުން ކުރިއަށް ދިޔަ މަޝްވަރާތަކުގެ ރަން ފުރުސަތު ނައްތާލިއެވެ.

ހަމަ މި އިންތިހާއަށް އުނދަގޫ، ބަޑިޖެހިފައިވާ މާހައުލުގައި ދެގައުމުގެ މަންދޫބުން ވެސް މޮސްކޯ ކޮންފަރެންސްގައި ބައިވެރިވި އެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު އަމީރު ޚާން މުއްތާގީ އާންމުންގެ ގެއްލުންތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ބައިނަލްއަގްވާމީ މުއައްސަސާތަކުން ޝާއިއުކުރާ ރިޕޯޓްތަކުން ހަތިޔާރު އެޅިއިރު، އޭނާގެ އުޅުމަކީ، އޭނާގެ ރައްޔިތުންގެ ތާޒާ ލޭ އޮހޮރިފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، އުދުވާނީ އަދި ހަރުކަށި އުސޫލެކެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ގްލޯބަލް ފޯރަމެއްގައި ޕާކިސްތާނުގެ ވެރިކަމާއި ނިޒާމު އޭގެ ހަގީގީ ކުލަތަކުގައި ދައްކަވަމުން އޭނާ އެގައުމަށް ކިޔާފައިވަނީ “އަސްކަރީ ވެރިކަން” އެވެ.

ނަމަވެސް މޮސްކޯ ފޯމެޓުގައި ޕާކިސްތާނުގެ މައިގަނޑު އަމާޒަކީ ރަޝިޔާ، ޗައިނާ، އީރާން އަދި މެދުތެރޭ އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުގެ ތާއީދު ހޯދުމާއި، ކޮންފަރެންސްގެ ޖޮއިންޓް ބަޔާނުގައި އަފްޣާނިސްތާނަކީ ރަސްމީކޮށް “ޓެރަރިޒަމްގެ މަރުކަޒެއް” ކަމަށް އިއުލާން ކުރުމާއި، ރަޝިޔާ ބްލޮކުން ވެސް ކާބުލަށް ބައިނަލްއަގްވާމީ ޑިޕްލޮމެޓިކް އަދި އިގްތިސާދީ ޕްރެޝަރު އިތުރުކުރުމެވެ. އެކަމަކު ރަޝިޔާ އާއި ޗައިނާ ފަދަ ބޮޑެތި ބާރުތަކުން ޕާކިސްތާނުގެ މި އެއްފަރާތް އަދި ބެލެންސް ނުކުރެވޭ އުސޫލާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށް ދިއުމަށް ސާފުކޮށް ދެކޮޅު ހެދިއެވެ.

ހަމައެއާއެކު، ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އަފްޣާނިސްތާނުން ޕާކިސްތާނަށް “އަސްކަރީ ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަން” މި ލަފުޒު ރަސްމީކޮށް ބޭނުންކުރުމަކީ، އެންމެ ކުޑަމިނުން ޕާކިސްތާނަށް ލިބުނު ހީވެސް ނުކުރާ ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ.

އޭނާ ކަމަށް ބުނާ މަސްދަރުތަކާ ހަވާލާދީ އޭނާ ވިދާޅުވީ “ޕާކިސްތާނުގެ ހާއްސަ މަންދޫބު މުހައްމަދު ސާދިގް ޚާން އަސާސީ ގޮތުން މޮސްކޯއަށް ދިޔައީ މަޑުމައިތިރި، ފަސޭހަ އަދި ހެޔޮ ތަގުރީރެއް ތައްޔާރުކޮށްގެން، ޕާކިސްތާނުން އަފްޣާނިސްތާނާ ވާހަކަ ދައްކަން ބޭނުންވާ ކަމުގެ އިޝާރާތެއް ދިނުމުގެ ގޮތުން ނަމަވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު އަމީރު ޚާން މުއްތާގީގެ ‘އަސްކަރީ ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަން’ ފަދަ ހަރުކަށި ބަސްތައް އަޑުއެހުމަށް ފަހު މުހައްމަދު ސާދިގު ޚާން ވަނީ އެކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ކުރިން ލިޔުއްވި ބަޔާން ބަދަލުކޮށްފަ އެވެ ސްޕޮޓް ހޯދައި އަފްޣާނިސްތާނާ ދެކޮޅަށް ހަރުކަށި މަގާމެއް ނެގި.”

އެކަމަކު ނޫސްވެރިޔާ ތާހިރު ޚާން މި މުޅި ދައުވާއަށް ނުވަތަ އޭނާގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މަސްދަރުތަކުން ލިބުނު މައުލޫމާތަށް ތާއީދުކޮށް އެންމެ ވަރުގަދަ ނުވަތަ ލިޔެކިޔުންތަކެއް ވެސް ހުށަހަޅާފައެއް ނުވެ އެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި ނިއުޓްރަލް އަދި މިނިވަން ތަހުލީލުކުރާ ފަރާތްތަކުން އޭނާގެ ޔަގީންކަން ނެތް ދައުވާއަކީ އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ “ސްޓްރެޓެޖިކް ލީކެއް” ކަމަށާއި ޑިޕްލޮމެޓިކް ޕްރޮޕެގެންޑާގެ ބައެއް ކަމަށް ކިޔައެވެ.

ސަބަބަކީ ނޫސްވެރިޔާ ތާހިރު ޚާން މެދުވެރިކޮށް، މަޑުމައިތިރި އަދި ފަސޭހަ ވާހަކަފުޅު ބަދަލުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ނަރެޓިވް ނިއްވާލުމުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ އަސްކަރީ އަދި ޑިޕްލޮމެޓިކް ނާކާމިޔާބީތަކުން ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން އަނބުރާލުމާއި، މޮސްކޯ ފޯމެޓްގެ ޖޮއިންޓް ސްޓޭޓްމަންޓް އަފްޣާނިސްތާނަށް ނުނެރުމުގެ މުޅި ކުށް އުކާލުމެވެ މި ފުރުސަތު ހަރުކަށި ބަސްތައް ބޭނުންކޮށްގެން.”

މިތަނުގައި އާދައިގެ ކިޔުންތެރިޔާއަށް ވެސް ޔަޤީންވެގެންދަނީ، ނޫސްވެރިޔާ ތާހިރު ޚާންގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ވާހަކައިގެ އަލީގައި، ސުވާލު ކުރުމަކީ ވެސް ލަޖިކަލް ނޫން އަދި މާނައެއް ނެތް ކަމެއް ކަމެވެ: ކޮންފަރެންސްގެ އެންމެ ހަތަރު ދުވަސް ކުރިން މުސްލިމް ރައްޔިތުންނަށް ބޮން ގޮއްވައި ޝަހީދުކޮށްފައިވާ އަފްޣާނިސްތާނެއް ދުނިޔޭގެ ފޯރަމަކަށް އައިސް ހަވާދު ފަދަ ފޮނި އަދި ކިރު ފަދަ މަޑުމައިތިރި ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާނެ ހެއްޔެވެ…؟!

އަނެއްކޮޅުން، “އަސްކަރީ ވެރިކަން” މި ލަފުޒަށް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ އަދި ޑިޕްލޮމެޓިކް ދައުރުތަކުން އުފެދިފައިވާ ރުޅިވެރިކަމުގެ އެންމެ ޝައުގުވެރި އަދި ވިސްނުންތޫނު އެއް ކަމަކީ، އޭގެ ފާޅުކަން ބޮޑު ޑިޕްލޮމެޓިކް ފުށުއެރުމެވެ. ޚުދު ޕާކިސްތާނުން ވެސް ދެ އަހަރާއި ދެ އަހަރާއި ބައި ވަންދެން އަދި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 9 ވަނަ ދުވަހު އަފްޣާނިސްތާނަށް ފުރަތަމަ ބޮޑު ބޮން ގޮއްވުމުގެ ކުރިން ވެސް ފޮރިން މިނިސްޓްރީ އާއި އަސްކަރީ ތަރުޖަމާނުން މެދުވެރިކޮށް އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމިކް އެމިރޭޓަށް ރަސްމީކޮށް އަދި މެދުނުކެނޑި ކިޔަމުން އައީ “ތާލިބާނުންގެ ވެރިކަން” އެވެ. ދެގައުމުގެ މެދުގައި ރަސްމީ ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތަކެއް އޮތް ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުގެ އެމްބަސީ ކާބުލްގައި ހިންގަމުންދާއިރު، އަފްޣާން ސަފީރެއް އިސްލާމްއާބާދުގައި ހުރި ނަމަވެސް ޕާކިސްތާނުން މި ވިސްނުން ގެންގުޅުނެވެ.

އަސްކަރީ ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމުގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނުގެ ނިޒާމުގައި އަފްޣާން ސަރުކާރަށް މަލާމާތާއި ފުރައްސާރަ ބަސްތައް ބޭނުން ކުރަމުން ދިޔައެވެ. އެކަމަކު ދެ އަހަރާއި ދެ އަހަރާއި ބައިގެ ދިގު ކެތްތެރިކަމާއި ތަޙައްމަލު ކުރުމަށްފަހު، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޕާކިސްތާނަށް “އަސްކަރީ ވެރިކަން” ކިޔައި ޖަވާބު ދިނުމުން، ޕާކިސްތާނުގެ މުއައްސަސާގެ ބާރުގަދަ ރުޅިވެރިކަމާއި ހަލަބޮލިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަދެ، ސިކުނޑި ތެޅެން ފެށިއެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ މި ދެފުށުގެ މަޤާމުން އިސްލާމްއާބާދުގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް ނިފާޤުކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ: އަމިއްލައަށް އެހެން ޤައުމުތަކުގެ ނިޒާމުތަކަށް ނެގެޓިވް ނަންތައް ދިން މީހަކު، އަމިއްލައަށް ބޭނުންކުރާ ހަމަ އެ ބާވަތުގެ ނަން އަޑުއަހައިގެން ކޮޅަށް ހުރުމުގެ ނާރު ނެތި، ހޭންޑްލް އިން އުދުހެއެވެ.