ޚައިބަރު ޖަލާލް
މީހުންނާއި އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތަކުގައި މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި މެދުމިނެވެ
އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސިފައަކީ އިޖުތިމާޢީ ޙަޔާތުގައި އަދި މީހުން އެކަކު އަނެކަކާ މުޢާމަލާތްކުރާ ގޮތުގައި މެދުމިނާއި ބެލެންސް ދަސްކޮށްދިނުމެވެ. އަޅުކަމުގެ ނަމުގައި މުޖުތަމަޢުން ވަކިވެ، އެކަހެރިކޮށް ދިރިއުޅުން ހޭދަކުރާ، މުޅިން އެކަހެރިކަން އިސްލާމްދީނުން ރުހުން ނުދެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މުސްލިމުންގެ ގުޅުންތައް ބެލެންސް، ޙިކުމަތާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއި، ރަނގަޅު އަޚްލާޤުގެ މައްޗަށް ބިނާކުރުމަށް ގޮވާލައެވެ. އިސްލާމްދީން ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ކަމެއްގައި ވެސް މެދުމިނަށް ތާއީދުކުރެއެވެ. އިޖުތިމާޢީ މުޢާމަލާތްވެސް މިކަމުން އިސްތިސްނާއެއް ނުވެއެވެ.
މުސްލިމަކަށް އަންގަވަނީ މެދު މަގަށް ތަބާވުމަށާއި، މީސްތަކުންނާ މުޅިން ކަނޑާނުލާ ނުވަތަ ދުނިޔޭގެ އިޖުތިމާޢީ ހަރަކާތްތަކުގައި އެހާ ބޮޑަށް ޣަރަޤުވެ، އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ހަނދާން ނައްތާލައި، އަޅުކަން ކުރުމުގެ ހައްގަށް އިހުމާލުވެވަޑައިނުގަންނަވާ ގޮތަށެވެ.
ފުރިހަމައަށް އެކަހެރިވުމަކީ މީހަކު މުޖުތަމަޢާމެދު އޭނާގެ ޒިންމާތަކާ ދުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އެއީ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކަށް އަމުރުކުރުމާއި، ނުބައިކަން މަނާކުރުމާއި، އެހެން މީހުންގެ މައްޗަށް ދައްކަންޖެހޭ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގެ ވާޖިބަށް އިހުމާލުވުމެވެ. ހަމައެއާއެކު، އިޖުތިމާޢީ ޙަޔާތުގައި މެދުމިން ހެދުމަކީ، އިންސާނާގެ ވަގުތު ޙިކުމަތްތެރިކަމާއެކު މާތްالله އަށް އަޅުކަންކުރުމާއި، މުޖުތަމަޢަށް ޚިދުމަތްކުރުމާ ދެމެދު ބަހާލުން ލާޒިމު ކަމެކެވެ.
އަދި މުސްލިމުންނަށް މެދުމިނާއި، މަޑުމައިތިރިކަމާއި، ހެޔޮ އަޚްލާޤާއި، ހަރުކަށި ކަންކަމުން ދުރުހެލިވުމަށް ވެސް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވަނީ ހިތްވަރު ދެއްވާފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
«إِنَّ الرِّفْقَ لَا يَكُونُ فِي شَيْءٍ إِلَّا زَانَهُ، وَلَا يُنْزَعُ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا شَانَهُ».
[مسلم، حدیث: 2594]
“ހަމަކަށަވަރުން މަޑުމައިތިރިކަން އެއްވެސް އެއްޗެއްގައި ނުފެންނަނީ އެ އެއްޗެއް ރީތިކޮށްދިނުން ފިޔަވައި، އަދި އެ އެއްޗެއްގެ ސިފަ ގެއްލިގެން ދިއުން ފިޔަވައި އެއްވެސް އެއްޗަކުން ނައްތާލެވިފައެއް ނުވެއެވެ.” [ޞަޙީޙް މުސްލިމް، ޙަދީޘް 2594]
އިސްލާމްދީނުގައި މުސްލިމުންނަށް ދަސްކޮށްދެނީ އާއިލާއާއި އަވަށްޓެރިންނާއި ރައްޓެހިންނާއި އެކުވެރިންނާއި މުޖުތަމަޢުގެ ކޮންމެ މެންބަރަކާ މެދު މެދުމިނުން މުޢާމަލާތް ކުރުމަށެވެ. މުސްލިމަކު އޭނާގެ ކިބައިން މީހުން ދުރުކުރާވަރަށް ހަރުކަށިވެ، އަދި އޭނާގެ ކަރާމާތާއި އަމިއްލަ އިޙްތިރާމާއި ކޮޅަށް ހުންނަ މިންވަރު ގެއްލިގެންދާވަރަށް ފަރުވާކުޑަވެގެން ނުވާނެއެވެ. އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތަކުގައި މެދުމިނުގެ މާނައަކީ، އެހެން މީހުންނާ މެދު އިޙްތިރާމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، ރަނގަޅު އަޚްލާޤާއެކު މުޢާމަލާތުކުރާއިރު، ތިމާގެ އުސޫލުތަކާއި އަގުތަކުގައި ސާބިތުވެ ހުރުމެވެ. މެދުމިނުގެ ރޫޙާއި، އެކަކު އަނެކަކާ އިޙްތިރާމާއި، ރަނގަޅު އަޚްލާޤުގެ ރޫޙެއްގައި މީހުން އެކަކު އަނެކަކާ މުޢާމަލާތްކުރާ މުޖުތަމަޢަކީ، އެތައް ޚިލާފުތަކާއި، ރުޅިވެރިކަމާއި، ބައިބައިވުންތަކުން ސަލާމަތްވެވޭ މުޖުތަމަޢެކެވެ. އެހެން މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި ރަނގަޅު ސުލޫކާއި ބެލެންސް އަކީ ދެމިއޮންނަ ގުޅުންތައް ބިނާކުރުމާއި މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި ލޯތްބާއި އެއްބައިވަންތަކަން ބަދަހިކުރުމަށް އެންމެ ވަރުގަދަ ބިންގަލުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ސަބަބެވެ.
އިޖުތިމާޢީ ޙަޔާތުގައި އަދި އެހެން މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި މުސްލިމުންނަށް މެދުމިނުގެ މަގަށް އިސްލާމްދީން ގޮވާލަނީ އެހެންވެއެވެ. އެއީ ޙިކުމަތާއި، އިންސާފާއި، ރަޙްމަތާއި، ރަނގަޅު އަޚްލާޤާއެކު ކަންތައް ކުރުމަށް ގޮވާލާ، ސަބަބަކީ މި އުސޫލުން ޒާތީ ސުލްޙައާއި، އިޖުތިމާޢީ ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަމާއި، ދުޅަހެޔޮ، އެއްބައިވަންތަ، ހަރުދަނާ މުޖުތަމަޢެއް ތަރައްޤީކުރުމުގެ ބިންގާ އެޅެއެވެ.
