އާސިފް ތާރީން
2026 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހު މަދީނާގެ ޓައިބާ ކަރަންޓް ޑިސްޓްރިބިއުޝަން ސްޓޭޝަނަށް ހޫތީ ޑްރޯން ހަމަލާދިނުމުން މެދުއިރުމަތީގެ މިހާރުވެސް ހޫނުވެފައިވާ، ނުތަނަވަސް ސަލާމަތީ ހާލަތަށް އާ ނުރައްކާތެރި ކަމެއް އިތުރުވެއްޖެ އެވެ. މި ހަމަލާގެ ޒިންމާ އާދައިގެ މަތިން ޔަމަނުގެ ހޫތީން އިންކާރު ކުރި ނަމަވެސް، ސަބަބަކީ އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ އެންމެ ފަހުގެ ‘ރަތް ރޮނގު’ ހުރަސްކުރުމާ ހަމައަށް މިލްކުވެރިވުމަކީ، އިސްލާމީ ދުނިޔޭގައި އެމީހުންގެ މައްޗަށް ވަރުގަދަ ފަހަތަށް ޖެހިދާނެ ކަމެއްކަން ރަނގަޅަށް ވިސްނިދާނެތީ އެވެ.
އެކަމަކު ސައުދީގެ ޖާސޫސީ އިދާރާއިން ބުނާ ގޮތުގައި އީރާނުން އުފައްދާފައިވާ ޑްރޯންތަކުގެ ކުނިތަކާއި ފޮރެންސިކް އަދި ޓެކްނިކަލް ހެކިތައް ފެނިފައި ވަނީ ޝައްކުގެ އިނގިލި ސީދާ ހޫތީންނަށް ދައްކާފަ އެވެ. މި ހޫތީ އިންކާރުކުރުމަކީ، ފުރަތަމަ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، ހަމައެކަނި ސަލާމަތީ ގޮތުން އާންމުކޮށް ބުނާ ބަޔާނެއް ކަމުގައި ވެދާނެ ނަމަވެސް، މި މައްސަލައަށް ފުންކޮށް ބަލާލިޔަސް، މި ހަމަލާއަކީ، ހަގީގަތުގައި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހު އުފެދުނު މައްކާ ޖޮއިންޓް ޑިފެންސް އެގްރީމަންޓްގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ފުންމިނާއި، އޭގެ މެމްބަރު ގައުމުތަކުން ހަގީގަތުގައި ދޭނެ ރައްދުގެ ފެންވަރުގެ ސީރިއަސް އަސްކަރީ ޓެސްޓެއްކަން ސާފުވެގެންދެއެވެ. ހީވަނީ ހޫތީން ޓެސްޓް ކުރަން ބޭނުންވީހެން: މަދީނާގެ ސަލާމަތީ ޕެރިމިޓަރ މުގުރާލެވޭނެ ނަމަ، މި އާ އަސްކަރީ އިއްތިހާދު ކަމަށްވާ “މައްކާ ޕެކްޓް” ގެ އަމަލީ ޖަވާބަކީ ހަގީގަތުގައި ކިހާ ސީރިއަސް އަދި ކިހާ ބުރަ ޖަވާބެއް ހެއްޔެވެ؟
އެކަމަކު މި ކްރައިސިސްގެ ކުރިމަތީގައި ޕާކިސްތާން ފަދަ މުހިންމު މެމްބަރެއްގެ ރައްދު އާންމުވެފައި އޮތުމުން ބައިނަލްއަގްވާމީ މުޖުތަމައު ހައިރާންވެއްޖެ އެވެ. އިސްލާމްއާބާދުން އެ ހަމަލާ ހަރުކަށި ބަސްތަކުން ކުށްވެރިކުރި ނަމަވެސް ބިންމަތީގައި ސާފު، ނިންމާ، ނުވަތަ އަސްކަރީ އެއްވެސް ކަމެއް ނުފެނުނު، ހޫތީންގެ އަމަލާއި ޑްރޯންގެ ކޮތަޅުތަކުން އެއްކުރި ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު، އެމީހުންގެ ތާއީދުކުރާ އީރާނުގެ ހިތުގައި ހަގީގީ “ޑިޓަރެންޓް ބިރު” އިންދާނެ އެއްވެސް ކަމެއް ނުފެނެ އެވެ.
ޕާކިސްތާނަކީ “ބޭރުފުށުން މުސްލިމް(!) ނިއުކްލިއާ ބާރެކެވެ. މި ގައުމުގެ “ޑިޕްލޮމެޓިކް ހިމޭންކަން” ހަމައެކަނި ލަސްވުމަކަށް ނުވަތަ ފަރުވާކުޑަ ކަމަކަށް ޗޮކް ނުކުރެވޭނެ، އެއީ “ޓްރާންސެކްޝަނަލް ޑިޕްލޮމެސީ” ގެ ކްލާސިކް މިސާލެއް، ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް މައްސަލަތަކާއި އިގްތިސާދީ ދަތިތައް ގުޅިފައިވާ ވައްތަރުގެ ޑިޕްލޮމެސީ އެވެ.
އޭނާ ވިދާޅުވީ “ދުނިޔޭގެ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުންނާ (މުޖާހިދުން) ކުރިމަތިލާން ނުޖެހުނު ނަމަ އެމީހުން ނިއުޔޯކާއި ލަންޑަންގެ މަގުތަކުގައި އުޅެނީސް. އެހެންވެ ތިޔަ އެންމެން ޕާކިސްތާނަށް އިގްތިސާދީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭންވީ ސަބަބަކީ ޕާކިސްތާނުން، ހަގީގަތުގައި ހުޅަނގާއި އެމެރިކާގެ ސަލާމަތީ ހަނގުރާމަ އެމީހުންނަށްޓަކައި ހަނގުރާމަ ކުރަމުންދާތީ” ކަމަށެވެ.
އެއީ މައްކާ އެއްބަސްވުމާ މެދު ޕާކިސްތާނުން ހިމޭންކަމުގެ ފުރަތަމަ ޑިމޭންޝަން ޕާކިސްތާނާއި އީރާނުގެ ކުރީގެ، އެކަމަކު ނާޒުކު ގުޅުމާ ގުޅިފައިވާ ސަބަބެވެ. ޕާކިސްތާނަށް މެދުއިރުމަތީގެ، ޚާއްސަކޮށް ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ދިފާއީ އިންތިޒާމުތަކުގެ ތެރެއިން ދާއިމީ ޑިޓަރެންޓް އަސްކަރީ އިންސްޓޯލޭޝަންތައް ބިނާކުރުމަކީ އީރާނާ އެކު އަމިއްލަ ދިގު ބޯޑަރުގައި ދައްކަން ޖެހޭ ފިޔަވަޅަކަށް ވެދާނެ އެވެ.
ދާދި ފަހުން އދ.
މި އިކުއެޝަންގެ ދެވަނަ ޑިމޭންޝަނަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ދައުލަތާއި އަސްކަރީ އޮނިގަނޑުތަކުގެ ތެރޭގައި މުހިންމު މަގާމުތަކުގައި ނުފޫޒުގަދަ ޝިޔައީ ޖަމާއަތެއް ހުރުމާއި، އެގައުމުގެ އެތެރޭގެ މަޒުހަބީ ބެލެންސް ދެމެހެއްޓުމަކީ އިސްލާމްއާބާދުގެ އަމިއްލަ އިސްކަންދޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެއް ކަމަށް ފެނެއެވެ. އެއީ ޕާކިސްތާނުން، ފަރުދާގެ ފަހަތުގައި، ޖާސޫސީ މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރުމާއި ސައުދީ ވައިގެ ސަރަހައްދު މޮނިޓަރ ކުރުމަށް އެއްބާރުލުން ދީފާނެތީ، އެކަމަކު ހޫތީންނާ ދެކޮޅަށް ސީދާ އަސްކަރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމުން ދުރުހެލިވާނެތީ އެވެ.
އެކަމަކު މި ސްޓްރެޓެޖިކް ސަމާލުކަމުގެ އެންމެ މުހިންމު އަދި ނިންމާ ޑިމޭންޝަނަކީ ހަމައެކަނި އިގްތިސާދީ ޑިމޭންޝަނެކެވެ. ޕާކިސްތާން މިވަގުތު އޮތީ އިގްތިސާދީ ދަތިކަމުގެ ތެރޭގައި ތަޅުލާފައި ކަމުން، މި ހާލަތުގައި، އެހެން ގައުމެއްގެ ފަރާތުން “މިނިވަން ހަނގުރާމައެއް” ނުކުރެވޭނެ އެވެ. ޖުލައި 2026 ގައި ޕާކިސްތާނުން ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން އެދުނީ 6.7 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އިސްތިސްނާ ތެޔޮ ފެސިލިޓީއެއް ދިނުމަށެވެ.
އަމިއްލަ އިގްތިސާދު ހަނގުރާމަތަކުން ދުރުކޮށް، ވިޝަން 2030 ގެ ދަށުން ހަމަޖެހުން ދޭން ބޭނުންވާ ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ވަނީ ޕާކިސްތާނަށް ދޭ މި ދިގު މުއްދަތުގެ އިގްތިސާދީ ލޯނުގައި ސޮއިކުރުމުން ފަސްކޮށްފަ އެވެ. ހޫޘީންގެ ވަދެގަތް ނަމަވެސް، މައްކާ އެއްބަސްވުން އަމަލީ ގޮތުން ތަންފީޒުކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ޕާކިސްތާނުން ދާދިފަހުން ހިމޭންވުމަކީ ޚުދު ރިޔާދަށް ޕްރެޝަރު ކުރުމުގެ ސްޓްރެޓެޖީއެއް ކަމަށް ފެނެއެވެ.
މި ޑިޕްލޮމެޓިކް ޗެސްބޯޑުގައި ހާލަތު އިތުރަށް ހިތިވެގެން ދިޔައީ، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު، ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ބޮޑު ހަކަތަ ކުންފުނި ޑެލްޓާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެނާޖީން ޕާކިސްތާނުގެ ހުރިހާ އެދުންތަކަށާއި ސްޕެޝަލް އިންވެސްޓްމަންޓް ފެސިލިޓޭޝަން ކައުންސިލް (އެސްއައިއެފްސީ) ގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް އަޅާނުލައި، އޭގެ ބަދަލުގައި އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) އާއެކު ހެރަތާއި އެހެން ޕްރޮވިންސްތަކުގައި ތެލާއި ގޭސް ހޯދުމަށް ފުރަތަމަ 200 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރުމުންނެވެ.
އަމިއްލައަށް އުފައްދާ ޓީޓީޕީ ކަމަށް ބުނާ މައްސަލައާ ގުޅިގެން މިހާރު ކާބުލްއާއެކު ސަލާމަތީ ގޮތުން ބޮޑު ދަތިކަމެއް އުފައްދަމުންދާ ޕާކިސްތާނަށް ސައުދީން ކާބުލަށް އިގްތިސާދީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީ ޕާކިސްތާނުގައި އިންވެސްޓްކުރުން ހުއްޓުވުމަކީ ޑިޕްލޮމެޓިކް ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. މީގެ ކުރިން، އީރާން ހިފެހެއްޓުމުގައި ޕާކިސްތާން ދަށްވެފައިވާކަން ސައުދީ އަރަބިއްޔާއަށް ސާފުވުމުން، ޕާކިސްތާނަށް ލިބުނު މަޑުމައިތިރި މެސެޖެއްގެ ގޮތުގައި، ޕާކިސްތާނަށް ބަދަލެއް ހޯދުމަށްޓަކައި، ތުރުކީ ފަދަ ބޮޑު، އިތުބާރު ހުރި ބާރެއް މައްކާ ޕެކްޓަށް ގެނެސްދިނެވެ. އެކަމަކު ޕާކިސްތާނުން، އެގައުމުގެ ޙާޟިރީ މިހާރު އެހާ މުހިންމު ކަމަކަށް ނުފެނުނު ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުން ވަކިވުމުގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް ގެއްލުން ސަލާމަތް ކުރުމަށްޓަކައި، އެއްބަސްވުމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި މަޑުކުރަން އިޚްތިޔާރު ކުރިއިރު، ބެލެވޭ ގޮތުގައި ގަސްތުގައި އަމިއްލަ އަސްކަރީ ކޮންޓްރިބިއުޝަންތަކުގެ ދުވެލި ލަސްކުރި އެވެ.
މި ހާލަތުން ފެންނަ ގޮތުގައި މައްކާ ޕެކްޓްގެ ދަށުން މާތް ދެ މިސްކިތް ހިމާޔަތްކުރުމަކީ މުސްލިމް އުއްމަތަށް ކިތަންމެ ޖަޒުބާތީ ގޮތުން މުހިންމު ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް މަރުހަލާގައި ޕާކިސްތާނަށް “ސަލާމަތުގެ ބަދަލުގައި އިގްތިސާދީ އެހީތެރިކަން” ގެ މުއްސަނދި ކުޅިވަރަކަށް ބަދަލުވެއްޖެ އެވެ.
15 އަހަރުގެ ލޯނެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޕާކިސްތާނުން ތެލަށް އެދުމާއި ޕާކިސްތާނުގައި ޑޮމެސްޓިކް އިންވެސްޓްމަންޓަށް ކުރާ ވައުދުތަކަށް ސައުދީން އަލުން ނުބަލާނަމަ، މައްކާ އެއްބަސްވުމުގައި ތުރުކީގެ ފަހަތުގައި ޕާކިސްތާނުން ސެޓްލްވާނީ ހަމައެކަނި ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ރަމްޒީ ދައުރެކެވެ.
ދިގު މުއްދަތުގައި މި ފިނިހޫނުމިނުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާން މެދުއިރުމަތީގެ ސަގާފީ ބްލޮކުން ދުރަށް ޖެހި، ޗައިނާގެ ނުފޫޒާއި ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި އޮންނަ ޝިޔައީ ލޮބީގެ ސަބަބުން އީރާނާއެކު ބަދަލު ސްޓްރެޓެޖިކް އިއްތިހާދަކަށް ގެންދެވިދާނެ އެވެ. މި ބަދަލަކީ މި ސަރަހައްދުގެ ބާރުގެ ބެލެންސްއަށް މުޅިން ނުވަތަ ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ބަދަލެއް ނާންނަ ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނާއި އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ ސުންނީ ބްލޮކާއި ދެމެދު ދުރުމިން ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބަކަށް ވެދާނެ އެވެ.
