އަބްދުއްރަޒީގު މުޒާމިލް
އަފްޣާނިސްތާނަކީ އޭޝިއާގެ ހިތުގައި އޮންނަ ރަށެކެވެ. ސްޓްރެޓެޖިކް ލޮކޭޝަނާއި، މިނިވަންކަމަށް ލޯބިކުރާ މީހުންނާއި، މުއްސަނދި ތާރީޚީ ތަރިކައެއްގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ތާރީޚުގައި ޚާއްޞަ ޖާގައެއް ލިބިފައިވާ ތަނެކެވެ. މި ބިމުގެ ތާރީޚަކީ ހަމައެކަނި ރަސްރަސްކަލުންނާއި ހަނގުރާމަތަކުގެ ތާރީޚެއް ނޫނެވެ. އަދި މިނިވަންކަމާއި، ދެކޮޅުވެރިކަމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، ޤައުމީ އައިޑެންޓިޓީގެ ތާރީޚެވެ. މުޅި ޤަރުނުތަކުގެ ތެރޭގައި ބާރުގަދަ ސަރަޙައްދުތަކުން އަފްޣާނިސްތާން އެމީހުންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށަށް ގެނައުމަށް މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންގެ އަޒުމުގެ ސަބަބުން އެމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ކާމިޔާބީއެއް ނުލިބުނެވެ. އެ ހަގީގަތަކީ ތާރީޚުގެ ސަފުހާތަކުގެ ތެރެއިން ލިޔެވިފައިވާ ހަގީގަތެކެވެ.
ޤަދީމީ ތާރީޚުން އެނގޭ ގޮތުގައި އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ ލަޝްކަރަށްވެސް މި ބިމުގައި ވަރުގަދަ ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. އޭނާއަށްފަހު އެކި ވެރިންގެ ދަށުން ހަނގުރާމަތައް ކުރިއަށް ދިޔަ ނަމަވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފަރުބަދަތަކާއި ވާދީތަކާއި މީހުން މިނިވަންކަމާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ އަޒުމް ދުވަހަކުވެސް ދޫކޮށްލާފައެއް ނުވެއެވެ. ނުވަދިހަ ވަނަ ޤަރުނުގައި އަފްޣާނިސްތާނުން ވަނީ އިނގިރޭސި ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް މިނިވަންކަން ދިފާޢުކުރުމަށްޓަކައި ބޮޑެތި ގުރުބާނީތަކެއް ވެފައެވެ. އާޚިރުގައި އަފްޣާނިސްތާނުން ވަނީ އެގައުމުގެ މިނިވަންކަން ދަމަހައްޓައި، މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އެގައުމުގެ ޖާގަ ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.
ވިހިވަނަ ގަރުނުގައި ސޯވިއެޓް އަރައިގަތުމުން ވެސް އަފްޣާނިސްތާން ދިގު ހިތި ހަނގުރާމައެއްގެ މަންޒަރަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ. އެންމެ ފަހުން ބޭރުގެ ސިފައިން ވަކިވުމުގެ ކުރިން ދެ ފަރާތުން ވެސް ބޮޑު އަގެއް ދެއްކި އެވެ. ފަހުން އެމެރިކާއާއި ނޭޓޯ ބައިވެރިވި ވިހި އަހަރުގެ ހަނގުރާމަ އައީ، ވަރުގަދަ ހަނގުރާމަތަކާއި އިންސާނީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބުނު އަނެއް ދުވަސްވަރެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުން އަބަދުވެސް އެމީހުންގެ ޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި ޤައުމީ ކަރާމާތް ދިފާޢުކުރި ނަމަވެސް، އެމީހުން ހޯދީ ސުލްޙައާއި، އަވަށްޓެރިންނާ ރަނގަޅު ގުޅުމެއް ބާއްވައި، އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙްތިރާމްކުރުމަށެވެ. ތާރީޚުން އެނގޭ ގޮތުގައި އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންގެ އިޚްތިޔާރަށް އަޅާނުލާ ކޮންމެ ބާރެއް ވެސް އެންމެ ފަހުން ތާށިވެފައި އޮތީ ދިގު އަދި އުނދަގޫ މަސައްކަތެއްގައެވެ. އަފްޣާނިސްތާނާ ގުޅޭގޮތުން ނިންމުންތައް ނިންމާ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ފުރަތަމަ ވިސްނަންޖެހޭނީ މިގައުމުގެ ތާރީޚުން ލިބޭ ފިލާވަޅުތަކެވެ. މާޒީގެ ތަޖުރިބާއިން އެއްކަމެއް ސާފުވެއެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙްތިރާމްކުރުމާއި، ސިޔާސީ ވިސްނުމާއި، ސުލްޙަވެރި ހައްލުތަކުން ނިމުމެއް ނެތް ކޯޅުންތަކަށްވުރެ މާ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ހާސިލްވެއެވެ.
ތާރީޚަކީ ފިލާވަޅުތަކުގެ ފޮތެކެވެ. އެއިން ދަސްކުރާ މީހުން ކުރީގެ ގޯސްތައް ތަކުރާރުކުރުމުން ދުރުހެލިވާއިރު، އެކަމަށް އަޅާނުލާ މީހުންނަށް ގިނަ ފަހަރަށް ފެންނަނީ ހަމަ އެ ނާކާމިޔާބީތައް އަލުން ދިރިއުޅެވޭ ގޮތަށެވެ. އެ ހަގީގަތުގެ ދިރިހުރި ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި އަފްޣާނިސްތާން ކޮޅަށް ހުރެއެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ދިގު ތާރީޚުގައިވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުން ވަނީ އަރައިގަންނަ ސަރަޙައްދުތަކާއި، ހިފާފައިވާ ލަޝްކަރުތަކާއި، ބާރުގަދަ ޢުދުވާނުންނާ ދެކޮޅު ހަދާފައެވެ. އެމީހުންގެ ޝަރަފާއި، މިނިވަންކަމާއި، ޤައުމީ އައިޑެންޓިޓީ ދިފާޢުކުރުމަށް ބޮޑެތި ގުރުބާނީތަކެއް ވެފައިވެއެވެ.
އެ ތަޖުރިބާތަކުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް ދަސްވެފައިވަނީ ހަނގުރާމަތަކާއި ޕްރެޝަރާއި ދަތިތަކަކީ އަބަދަށްޓަކައި ދެމިގެންދާ ކަންތައްތަކެއް ނޫންކަމެވެ. ދެމިއޮތް އެއްޗަކީ އީމާންތެރިކަމާއި، ގައުމީ އަޒުމާއި، އަސްކަރީ ކޮންމެ ނުރައްކަލަކާ ކުރިމަތިލާއިރު ސާބިތުކަމާއެކު ދެމިތިބުމުގެ އަޒުމެވެ.
ފާއިތުވި މަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ވަނީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެތެރޭގައި އަނިޔާވެރި ވައިގެ ހަމަލާތައް ދީގެން އަމިއްލަ ސަލާމަތީ މައްސަލަތައް ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް ބަދަލުކުރަން މަސައްކަތްކޮށްފަ އެވެ. އެ ސިޔާސަތުގެ މައްސަލަތަކަށް ހައްލެއް ނުލިބެ އެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ދެގައުމުގެ ގުޅުން އިތުރަށް ފުން ދަތިކަމަކަށް ވައްދައި، ސަރަހައްދީ ހަމަޖެހުމަށް ނުރައްކާވެ، ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ނާކާމިޔާބީތައް އިތުރަށް ސާފުކޮށް ހާމަކޮށްފައިވެ އެވެ.
ޖޫން 28، 2026 ގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ވަނީ ޕަކްޓިއާ، ޕަކްޓިކާ، އަދި ކުނާރު ޕްރޮވިންސްތަކަށް ވައިގެ ހަމަލާތަކެއް ދީ، މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދުތަކަށް ބޮން ގޮއްވާލާފައެވެ. އައިއީއޭގެ ތަރުޖަމާނު މައުލާވީ ޒަބީހުالله މުޖާހިދު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން ހިމެނޭ ގޮތަށް ތިރީސް ހަ އާންމުން ޝަހީދުވެފައިވާއިރު އިތުރު 163 މީހުން ޒަހަމްވެފައިވެ އެވެ.
މިއީ އެކަހެރި ހާދިސާއެއް ނޫނެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހުގެ 16 ވަނަ ދުވަހު ކާބުލްގެ ޑްރަގް ރިހެބިލިޓޭޝަން ސެންޓަރަކަށް ދިން ހަމަލާއެއްގައި 400 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ފުރާނަ ވަނީ މަރުވެފަ އެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ޑޫރަންޑް ލައިން ކައިރީގައި ތަފާތު ނުކޮށް ބޮން ގޮއްވާލުމުން އިތުރު ދިހަވަރަކަށް އާންމުން މަރުވި އެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ފަސް މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަނި ވެސް ޕާކިސްތާނުގެ ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން އާންމުންގެ 750 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވެފައިވާ ކަމަށް ޔުނާމާއިން ވަނީ ރެކޯޑްކޮށްފަ އެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމަކީ ބޮމާއި މިސައިލާއި މައުސޫމް އާންމުން މަރާލުމަކީ އަފްޣާން މުޖާހިދު ގައުމުގެ އިހުތިޔާރު މުގުރާލެވޭނެ ކަމެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރާނަމަ އަނެއްކާވެސް ތާރީޚު ކިޔަން ޖެހެ އެވެ. ބާރާއި، އަނިޔާވެރިކަމާއި، މައުސޫމް މީހުން މަރާލުމަކީ ދުވަހަކުވެސް ޤައުމެއްގެ ޤަބޫލުކުރުންތަކަށް ނުވަތަ އަޒުމަކަށް ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުން ސުލްހަ ހޯދަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް ސުލްހަ ގެ މާނައަކީ ހަވާލުވުމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ޤައުމަކަށްވެސް އެޤައުމެއްގެ ޤައުމާއި، އެޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި، އެޤައުމުގެ ބިން ދިފާޢުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ. އަފްޣާނިސްތާން ގަދަކަމުން އިމްތިޙާނު ކުރަން އިޚްތިޔާރުކުރާ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ފުރަތަމަ ދަސްކުރަންވީ ތާރީޚުގެ ފިލާވަޅުތައް، ސަބަބަކީ މިއީ ހިސާރުކުރުމާއި، އުދުވާނީ ޢަމަލުތަކާއި، އަނިޔާވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ދެކޮޅުހެދުމުގެ ދިގު ރެކޯޑެއް އޮތް ބިމެކެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަން ހަގީގަތުގައި ބޭނުންވަނީ އަމިއްލަ ގައުމަށް ރައްކާތެރިކަން ނަމަ، އަފްޣާނިސްތާނާ ދެކޮޅަށް ބާރުގެ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުމުގެ ބަދަލުގައި އަމިއްލަ ބޯޑަރުތަކުގެ ތެރެއިން ހައްލުތައް ހޯދަން ޖެހެ އެވެ. އެހެން ޤައުމެއްގެ ސަރަޙައްދަށް ހަމަލާދިނުމަކީ މައްސަލަތަކަށް ހައްލެއް ލިބޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަމެއް އުފެދި، އާޚިރުގައި އަލިފާންގަނޑު އަފްޣާނިސްތާނަށް ވުރެ ބޮޑަށް ޕާކިސްތާނަށް އަނދާ ކަމެކެވެ.
ޤައުމުތަކުގެ މެދުގައި ޢަދާވާތްތެރިކަން އުފެއްދުމާއި، ހަނގުރާމައަށް ތެޔޮ ޖައްސައި، މައުސޫމް އާންމުން ޤުރުބާން ކުރުމަކީ ސަރަޙައްދީ ހަމަޖެހުމަށް ގެއްލުން ލިބޭ ކަމެއް ނޫންކަން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމަށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. ބާރުގެ ސިޔާސަތު ދުވަސްކޮޅަކަށް ދެމިއޮވެދާނެ ކަމަށާއި ނަމަވެސް ގައުމުތަކުގެ ހަނދާން މާ ގިނަ ދުވަހު ދެމިއޮންނާނެ ކަމަށެވެ. އަނިޔާވެރިކަމުގެ ކޮންމެ އަމަލަކީ ތާރީޚުން ހަނދާން ކުރާ ކަމެކެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ގެތަކަށް ބޮން ގޮއްވައި، އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން މަރާލުމާއި، ޑޫރަންޑް ލައިންގެ ސަރަހައްދުތައް ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނަކަށް ބަދަލުކުރުމަކީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް ބޯލަނބަން މަޖުބޫރުވާނެ ކަމެއް ކަމަށް އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ތަސައްވަރު ކުރާނަމަ އެއީ ވަހުމެއްގެ ތެރޭގައި އުޅޭ ކަމެކެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުން މުޅި ތާރީޚުގައިވެސް މިއަށްވުރެ މާ ބޮޑެތި އިމްތިޙާނުތަކަށް ތަޙައްމަލުކޮށްފައިވާއިރު، ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް އެމީހުން ނިކުމެފައިވަނީ އެމީހުންގެ އެއްބައިވަންތަކަމާއި އަޒުމް އެއްގޮތަކަށްވެސް ނެތިގެންނެވެ.
އަދި ކުށެއްނެތް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ލޭ އޮހޮރުވައި، އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ގެދޮރު ހަލާކުކޮށް، އާންމު ޖަމާއަތްތަކަށް ބޮން ގޮއްވައިގެން އެއްވެސް މަޤްޞަދެއް ޙާޞިލު ނުކުރެވޭނެކަން ވެސް އެ ވެރިކަމަށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ރުހުން ހޯދާ ބޭރުގެ ވެރިންނަށްވެސް ހިތްހަމަޖެހުމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ހަމައެކަނި އެހެން މީހުން ރުއްސުމަށްޓަކައި އަނިޔާވެރިކަމާއި ލޭއޮހޮރުވުމުގެ މައްޗަށް ސިޔާސަތުތައް ބިނާކުރާ މީހުން ދަނީ އަމިއްލަ ސިޔާސީ ހަލާކުގެ ބިންގާ އަޅަމުންނެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންނާ ދެކޮޅަށް ކުރާ ކޮންމެ އުދުވާނީ އަމަލަކުން އެމީހުންގެ އަޒުމް ވަރުގަދަވެ، މުޅި ސަރަހައްދާއި ފުޅާ ދުނިޔޭގައި އެ ވެރިކަމުގެ އިތުބާރަށް އިތުރަށް ގެއްލުން ލިބެ އެވެ.
ބޭރުގެ ބާރުތައް ހިތްހަމަޖައްސައިދިނުމަށްޓަކައި އަފްޣާނިސްތާނުންނާ ދެކޮޅަށް ބާރު ބޭނުންކުރުމަކީ ކާމިޔާބީއެއްވެސް އަދި ކާމިޔާބީއެއްވެސް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ބުއްދިވެރި ސިޔާސަތެއް ނޫންކަން ޔަގީނެވެ. އެއީ ބަރޯސާވުމުގެ ނިޝާނެއް އަދި އެހެން މީހެއްގެ އެޖެންޑާއަށް ތަބާވުމުގެ ނިޝާނެކެވެ. އާޚިރުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމަށް ވިސްނޭނީ އައިއީއޭ އަކީ ޕާކިސްތާނުން ތަކުރާރުކޮށް ކުރާ އުދުވާނީ އަމަލުތަކަށް އަޅާނުލާ މާޒީގެ ބަލިކަށި ސަރުކާރުތަކެއް ފަދައިން ނޫންކަމެވެ. އައިއީއޭ އިން ވަނީ އެ ޕާޓީގެ މަގާމު ސާފުކޮށްދީފަ އެވެ. ސުލްހައާއި މަޝްވަރާއަށް އިސްކަންދޭއިރު، އެގައުމުގެ އިސްތިގުލާލު ދިފާއުކޮށް، ހުރިހާ ބާރަކުން ރައްޔިތުން ރައްކާތެރިކޮށް، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަރަހައްދަށް ހަމަލާދޭ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ފުނޑުފުނޑު ޖަވާބެއް ދޭނެ އެވެ.
