އަކްބަރު ޖަމާލް
ސިޔާސީ ތާރީޚުގެ ހިތި ހަގީގަތަކީ ވެރިކަމުގެ ހޯލްތަކުގެ ތެރޭގައި އަޚްލާޤީ ޖަރީމާތައް ގިނަ ފަހަރަށް ސްޓްރެޓެޖިކް ކާމިޔާބީތަކަށް ބަދަލުވާ ކަމެވެ. ގާނޫނުގެ ދަށުން އޭގެ ބަދަލުގައި އެންމެ ހަރުކަށި އަދަބު ގެންނަން ޖެހޭ އަމަލުތަކަކީ އަސްކަރީ މުއައްސަސާގެ ޗެސްބޯޑުގައި މަތީ ދަރަޖައަކަށް ފިޔަވަޅަކަށް ވެގެންދެއެވެ. ބްލެކް ސެޕްޓެމްބަރުގެ ނަމުން މަޝްހޫރު 1970 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު ޖޯޑަންގައި ހިނގި ލޭއޮހޮރުވާލާފައިވާ ދާޚިލީ ހަނގުރާމައަށް އަނބުރާ ބަލާއިރު، މިއަދު ޕާކިސްތާނުގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ސުލޫކާ އަޅާކިޔާއިރު، ދިގު ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން ދިރިހުރި ލިޔެވިފައި ނުވާ އުސޫލެއް ފެނެއެވެ. “ދައުލަތުގެ ބާރު” އަދި “ނިޒާމު ހިމާޔަތްކުރުން” ގެ ބެނާތަކުގެ ދަށުން ވަކި ފަރުދުންގެ ނިންމުންތައް ބަލަނީ ގާނޫނަށް ވުރެ މަތީގެ ނިންމުންތަކެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި މީގެ ފަންސާސް އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ކުރިން ހިނގި ހާދިސާއެއްގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ވަކި އަސްކަރީ ސަގާފަތެއްގެ ވާހަކަ، މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް ހަމަ އެ މަގުން ކުރިއަށްދާ ވާހަކައެކެވެ.
މި ވާހަކަ ފެށެނީ 1967 ވަނަ އަހަރު ހިނގި އަރަބި އިސްރާއީލުގެ ހަނގުރާމައިގައި މިސްރާއި ސީރިއާ އަދި އުރުދުންގެ ލަޝްކަރުތައް އިސްރާއީލުގެ އަތްދަށުން ބޮޑު ބަލިވުމަކުންނެވެ. އެ ބަލިވުމަކީ އެކްސިޑެންޓެއްގައި ދިމާވި ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަރަބި ވެރިންގެ މެދުގައި ސްޓްރެޓެޖިކް ނާކާމިޔާބީތަކާއި، ޖާސޫސީ އުނިކަންތަކާއި، ދެފަރާތުގެ އިތުބާރު ނެތްކަމާއި، އަސްކަރީ ތައްޔާރީ ދަށްވުމުގެ ޠަބީޢީ ނަތީޖާއެވެ.
އޭގެ ނަތީޖާ ވަރަށް ބޮޑެވެ. ގުދުސް އާއި ހުޅަނގު އައްސޭރި މުސްލިމުންގެ ކޮންޓްރޯލުން ފޭބިއިރު، ފަލަސްތީނުގެ އެތައް މިލިއަން ބަޔަކު ގެދޮރު ދޫކޮށް ރެފިއުޖީ ކޭމްޕްތަކަށް ވަންނަން މަޖުބޫރުވި އެވެ. އެ ތާރީޚީ ނާކާމިޔާބީގެ ސަބަބުން ފަލަސްތީނުގެ ގިނަ ބަޔަކަށް ޤަބޫލުކުރެވުނީ، އަމިއްލައަށް ހަތިޔާރު ނުނަގައިފިނަމަ، އެމީހުންގެ ވަޒަނާއި، އެމީހުންގެ އައިޑެންޓިޓީވެސް އަބަދަށްޓަކައި ގެއްލިދާނެ ކަމެވެ. އެ މާޔޫސްކަމުން އުފެދުނީ އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް އުރުދުން އެންމެ ފަހުގެ ފްރަންޓްލައިންގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި ޔާސިރު އަރަފާތުގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން ފަލަސްތީން ލިބަރޭޝަން އޮގަނައިޒޭޝަން (ޕީއެލްއޯ) އެވެ.
ވަގުތު ފާއިތުވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް އުރުދުންގެ އެތެރޭގައި ފަލަސްތީނުގެ ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތައް ގިނަވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް އުރުދުންގެ ދައުލަތާ އެކު ދައުލަތެއް އުފެދެމުންދާ ކަމުގެ އިހުސާސް އުފެދުނެވެ. އެމީހުންގެ މައްޗަށް ގިނަ ބަޔަކު ތުހުމަތު ކުރަމުން ދިޔައީ އުރުދުންގެ ގާނޫނަށް މާބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ނުދޭ ކަމަށާއި، އެމީހުންގެ ހަރަކާތްތަކަކީ އެގައުމުގެ އިސްތިގުލާލަށް އޮތް ނުރައްކަލެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެން ފެށި ކަމަށެވެ. 1970 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ކުރީކޮޅު ޕޮޕިއުލަރ ފްރަންޓް ފޯ ދަ ލިބަރޭޝަން އޮފް ފަލަސްތީން (ޕީއެފްއެލްޕީ) ގެ މެމްބަރުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފަސިންޖަރު މަތިންދާބޯޓުތައް ހައިޖެކްކޮށް، އުރުދުންގެ ފަޅުތެރެއަށް ޖައްސައި، ފަހުން އެ މަތިންދާބޯޓުތައް ނައްތާލުމަށްފަހު، ހުސެއިން ރަސްގެފާނުގެ ކެތްތެރިކަމަށް ނިމުމެއް އައެވެ.
އެ ހާދިސާއަކީ އޭނާގެ ތަޚުތާއި އޭނާގެ ބާރަށް ސީދާ ގޮންޖެހުމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކި، ފަލަސްތީނާއި ދެކޮޅަށް ބޮޑެތި އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ހިންގުމަށް އަމުރުކުރެއްވި އެވެ. އެ އޮޕަރޭޝަންތަކަށް ފަހުން ބްލެކް ސެޕްޓެމްބަރުގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވި އެވެ.
އެއީ މި ލޭއޮހޮރުވާލާ ބާބުގެ ތެރޭގައި ފަހުން ޕާކިސްތާނުގެ ރައީސް ކަމަށް ވަޑައިގަންނަވާ ބްރިގޭޑިއަރ މުޙައްމަދު ޒިޔައުލްޙަޤް ކަންކަމުގެ މަރުކަޒަށް ނިކުމެވަޑައިގަތެވެ.
1967 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އުރުދުންގެ ސިފައިން ތަމްރީނު ކުރުމަށް ޕާކިސްތާނުގެ ރަސްމީ އަސްކަރީ މިޝަންގެ ތެރެއިން ޒިޔަތު އުރުދުންގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އެ މިޝަންގެ ބޭނުމަކީ 1967 ވަނަ އަހަރުގެ ހަނގުރާމައިގައި ބަލިވުމުން އުރުދުންގެ ހަތިޔާރު އެޅި ސިފައިން އަލުން އިންތިޒާމުކޮށް، ކައުންޓަރ އިންސަރޖެންސީ ތަމްރީނު ދިނުމެވެ. އެކަމަކު އުރުދުންގެ ސިފައިންނާއި ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީންނާ ދެމެދު ހަނގުރާމައެއް ފެށިއިރު، ޒިޔާ ވަނީ އޭނާގެ ރަސްމީ މަސައްކަތުގެ ހައްދުތަކުން މާ ބޮޑަށް ބޭރަށް ގޮސް އުރުދުންގެ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ރޭވުމާއި އިރުޝާދު ދިނުމުގައި ސީދާ ދައުރެއް އަދާކުރި ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ރިޕޯޓް ކުރެ އެވެ.
އޭނާގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީ ކޭމްޕްތަކަށް ބޮޑެތި ބޮން ގޮއްވާލުމާއި އަސްކަރީ ހަމަލާތައް ދިނެވެ. ޔާސިރު އަރަފާތު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ދިހަހާހާއި ފަންސަވީސް ހާހާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ފަލަސްތީނު މީހުން މަރުވެފައިވެ އެވެ.
ހަނގުރާމަ ނިމުމުން ޒިޔަތު ޕާކިސްތާނަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން، އޭރުގެ ސިފައިންގެ ޗީފް އޮފް ސްޓާފް ޖެނެރަލް ގުލް ހަސަން ވަނީ ޕާކިސްތާން ސަރުކާރުގެ ރުހުމާ ނުލައި އެހެން ގައުމެއްގެ އެތެރޭގެ ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި ބައިވެރިވި ކަމަށް ބުނެ ކޯޓު މާޝަލް ކުރުމަށް ލަފާ ދެއްވާފަ އެވެ.
އެކަމަކު އެވަގުތު ތާރީހަށް ދިޔައީ ތަފާތު ބަދަލެކެވެ.
ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޭގެ ބަދަލުގައި އަދަބަކަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު މީހާ ވެގެން ދިޔައީ ރަސްގެފާނު ހުސެއިންގެ އަމިއްލަ ލަފާއާއި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ މުއައްސަސާގެ ސްޓްރެޓެޖިކް މަސްލަހަތުތަކުގެ ސަބަބުން އަގުހުރި ސްޓްރެޓެޖިކް އެސެޓަކަށެވެ. ކޯޓް މާޝަލް މައްސަލަ މަޑުމަޑުން ބަންދުކޮށް، އޭގެ ބަދަލުގައި އަސްކަރީ ޖަރީމާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިލެވޭނެ ކަންތައް ވެގެން ދިޔައީ ޒިޔާގެ ހަލުވި ކުރިއެރުމުގެ ބިންގަލަށެވެ. 1976 ވަނަ އަހަރު ބޮޑުވަޒީރު ޒުލްފިކަރު އަލީ ބުޓޯ ވަނީ ހަތް ސީނިއާ ޖެނެރަލުން ބައިޕާސްކޮށް ޗީފް އޮފް އާމީ ސްޓާފްގެ މަގާމަށް ޒިޔައުލްހަކް އައްޔަން ކުރައްވައި، ފަހުން ބުއްޓޯގެ ކެރިއަރުގެ އެންމެ ބޮޑު ސިޔާސީ ގޯހުގެ ގޮތުގައި ހަނދާން ހުންނާނެ ނިންމުމެކެވެ.
ޒިޔާގެ ކޯޓް މާޝަލް ކެންސަލް ކުރުމުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ތެރޭގައި ލިޔެވިފައި ނުވާ އުސޫލެއްގެ ފުރަތަމަ ހިލަ އެޅިއިރު، އެ އުސޫލަކީ ފަހުން ދެމިއޮންނަ މުއައްސަސާތަކުގެ ސަގާފަތަކަށް ތަރައްގީވި އުސޫލެކެވެ.
އެ ސަގާފަތަށް ބަލާއިރު، އިސް އޮފިސަރަކު އަސްކަރީ ޗޭން އޮފް ކޮމާންޑްގެ ތެރޭގައި ހުރިހާ ހިނދަކު، އޭނާގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ނާކާމިޔާބީތަކާއި، ސިޔާސަތުގެ ފުށުއެރުންތަކާއި، ބޮޑެތި ގޯސްތައް އާންމުކޮށް ބަލާނީ މަދުންނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެމީހުން ވަޅުލެވިފައިވަނީ “ވަގުތުގެ ބޭނުންތެރިކަން” ކަމަށް ސިފަކުރެވޭ އެއްޗެއްގެ ދަށުންނެވެ.
މި މުއައްސަސާތަކުގެ ފުށުއެރުމުގެ ޒަމާނީ މިސާލެއް ރިޓަޔަރޑް ލެފްޓިނެންޓް ޖެނެރަލް ފާއިޒް ހަމީދާއި މިހާރުގެ ސިފައިންގެ ވެރިޔާ ޖެނެރަލް އާސިމް މުނީރު ގެންގުޅުއްވާ ތަފާތު ސަލާމަތީ ސިޔާސަތުތަކުން ފެނިގެންދެއެވެ.
އައިއެސްއައިގެ ޑިރެކްޓަރު ޖެނެރަލްގެ މަގާމާއި ފަހުން ޕެޝަވާ ކޯޕްސްގެ ކޮމާންޑަރުގެ މަގާމުގައި ހުންނެވި އިރު، ކާބުލްގައި ސަރުކާރާ ގުޅިގެން ޓީޓީޕީއާ އެކު މަޝްވަރާތަކާއި ސުލްހަ ގާއިމް ކުރުމަށް ތާއީދު ކުރެއްވި އެވެ. ގައިދީން ދޫކޮށްލުމުން، ބައެއް ހަނގުރާމަވެރިންނަށް ކުރިން ތިބި ސަރަހައްދުތަކަށް އެނބުރި ދިއުމުގެ ހުއްދަ ދިނެވެ.
ނަމަވެސް އަސްކަރީ ލީޑަޝިޕަށް އައި ބަދަލަށް ފަހު ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ހާލަތު ގޯސްވެ ހަނގުރާމަވެރިންގެ އަނިޔާވެރިކަން އިތުރުވުމުގެ އެއް ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ޖެނެރަލް އާސިމް މުނީރުގެ ވެރިކަމުގައި ވެސް ހުށަހެޅީ ހަމަ އެ ސިޔާސަތެވެ.
ބައެއް ތަހުލީލު ކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި އާސިމް މުނީރު މަޝްވަރާތަކަށް ވުރެ އަސްކަރީ ކުރިމަތިލުންތަކަށް އިސްކަން ދިނުމަކީ ސިފައިންގެ ސަގާފީ ހަނގުރާމައިގެ އިގްތިސާދު ދެމެހެއްޓުމާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. އެބޭފުޅުންގެ ނަޒަރުގައި ފާއިޒް ހަމީދާއި އިމްރާން ޚާންއާ ގުޅިފައިވާ ގޮތް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަކީ އެ އޮނިގަނޑު ބަލިކަށިވެދާނެ ކަމެކެވެ.
މި ތަޙުލީލަށް ބަލާއިރު، އަސްކަރީ މުއައްސަސާއިން މަޝްވަރާތައް ދޫކޮށްލައި، ޒީރޯ ޓޮލަރެންސް އާއި އަސްކަރީ ބާރުގެ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުނެވެ. ނަމަވެސް މި ބޮޑެތި ސްޓްރެޓެޖިކް ރިވަރސްތަކާއި ފުށުއެރުންތަކާއެކުވެސް، އަސްކަރީ ލީޑަޝިޕުން ދުވަހަކުވެސް އާންމުންގެ ކުރިމަތީގައި ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭ ކަމަށް ނުދެކެއެވެ.
އެންމެ ފަހުން ފާއިޒް ހަމީދާ ދެކޮޅަށް ޑިސިޕްލިނަރީ ޝަރީއަތްތައް ފެށިއިރު އެއީ ޓީޓީޕީއާ އެކު އޭނާ ކުރި މަޝްވަރާތަކުގެ ސަބަބުން ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ދައުވާތައް ބިނާވެފައި ވަނީ ޓޮޕް ސިޓީގެ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މަޝްރޫއާ ގުޅިގެން ބާރުގެ ބޭނުން ނުހިފުމާއި ރިޓަޔާ ކުރުމަށް ފަހު ސިޔާސީ ހަރަކާތްތަކުގައި އޭނާ ބައިވެރިވި ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މައްސަލަތަކަށެވެ.
މި ފުށުއެރުން ހާމަވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ތެރޭގައި ޖަވާބުދާރީވުން ހިނގާ ގޮތެވެ. އެކަން ފެށެނީ އޮފިސަރަކު މުއައްސަސާގެ އެތެރޭގެ ރޮނގުތައް ހުރަސްކޮށް، އެ މުއައްސަސާގެ މައިގަނޑު މަސްލަހަތުތަކަށް ނުރައްކާވެ، ނުވަތަ އެ މުއައްސަސާގެ ލީޑަޝިޕުން ކަނޑައަޅާ މިސްރާބަށް ގޮންޖަހާ ވަގުތުތަކުގަ އެވެ.
އޮފިސަރަކު ސިފައިންގެ ސިޔާސީ ނުފޫޒާއި، ހަނގުރާމައިގެ އިގްތިސާދާއި، މަޖިލީހުގެ މައްޗަށް ބާރުވެރިކަމާއި، ސްޓްރެޓެޖިކް މަސްލަހަތުތަކުގެ ފުޅާ އޮނިގަނޑުގެ ތެރޭގައި ހުރިހާ ހިނދަކު، އޭނާގެ އެންމެ ބޮޑެތި ގޯސްތައް ވެސް ގިނަ ފަހަރަށް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި މިފަދަ އަމަލުތަކަށް ގާނޫނީ ނުވަތަ އަމަލީ އިމްތިޔާޒު ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ލިބެއެވެ.
1970 ވަނަ އަހަރުގެ ބްލެކް ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ހާދިސާތަކުން ފެށިގެން މިއަދު ޕާކިސްތާނުގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ނިންމުންތަކާ ހަމައަށް ތާރީޚުން ވެސް ކިޔަވައިދެނީ ހަމަ މި ފިލާވަޅެވެ. ދައުލަތްތަކާއި ބާރުގަދަ މުއައްސަސާތަކުން އާންމު ޖަވާބުދާރީވުމާއި ހާމަކަން ބޮޑުކަމުގެ ބަދަލުގައި މުއައްސަސާތަކުގެ އިމްތިޔާޒު ގެންގުޅުމުން، ރަނގަޅާއި ނުބައިގެ ރޮނގު މަޑުމަޑުން ނެތިގެން ދާން ފަށައެވެ.
އާދައިގެ ރައްޔިތަކު ނުވަތަ ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީއަކު ދިރިހުރުމާއި ކަރާމާތާއި އަސާސީ ހައްގުތަކަށް ކުރާ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ އެއްޗެއް އެސްޓިމޭޝަންގެ ރަސްމީ ވާހަކައިގައި އަލުން މާނަކޮށްފައި ވަނީ “ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ބަޣާވާތް” ނުވަތަ “އެތެރޭގެ ފިތުނާ” ގެ ގޮތުގަ އެވެ.
ބޭނުން ވަގުތެއްގައި ކޯޓާ ގުޅިފައިވާ ދީނީ އިލްމުވެރިން ވެސް ކުރިއަށް ގެނެސް ދީނީ ޙައްޤު ހޯދައިދީ، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް ޚަވާރިޖުގެ ނަން ލިޔެ ފަތުވާތައް ނެރެވިދާނެއެވެ. ފަހަރެއްގައި އެ ވަކި ޚިޔާލު އަދި ޒިޔައުލްޙަޤީގެ ހިތަށް ނާރާ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ ފަލަސްތީނު މީހުން އުރުދުންގެ ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ބާޣީންގެ ގޮތުގައި އިއުލާން ކުރުމެއް ނޫން، ޚަވާރިޖުގެ ނަމުން ވެސް ބްރޭންޑް ކުރެވިދާނެ އެވެ.
މި ވެރިކަމުގެ ސިޔާސަތަކީ ސަރުކާރުތަކާއި މުއައްސަސާތައް ދުވަސްކޮޅަކަށް ހިމާޔަތް ކޮށްފާނެ ކަމެކެވެ. އެކަމަކު ތާރީޚުގެ ކޯޓުގައި އަބަދުވެސް އޮންނަނީ އެއް ސުވާލެކެވެ.
އާންމު ރައްޔިތުންގެ ލޭ، ގެދޮރު ދޫކޮށް، ތަކުލީފުން ސްޓްރެޓެޖިކް ކަމަށް ބުނާ ކާމިޔާބީތައް ގަނެގެން ¹ދާނީ ކިހާ ދުވަހަކު ހެއްޔެވެ؟
