ޚައިބަރު ޖަލާލް
6. ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގައި މެދުމިނުގެ ކަންތައްތައް
އިސްލާމްދީނުގައި މެދުމިނާއި ބެލެންސް އަށް ބާރުއަޅާ އަނެއް ދާއިރާއަކީ ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، މީހަކު ވާހަކަ ދައްކާ ގޮތާއި، ބުނަން ރަނގަޅު ނުވަތަ ފައިދާހުރި އެއްޗެއް ނެތްނަމަ ހިމޭންވާންވީ ވަގުތު އެނގުމެވެ. ދުލަކީ الله ގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ނިޢުމަތް ކަމުގައި ވިޔަސް، ހަމަ އެއާއި އެކު އެއީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ބައެވެ. އެއީ އިސްލާމްދީނުގައި މުއުމިނަށް ދަސްކޮށްދެނީ ރަނގަޅު، މިންކުރެވޭ، އަދި ފައިދާހުރި ބަސްތަކެއް ބުނުމަށް، ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި މާބޮޑަށް އިތުރުވުމާއި އިހުމާލުން ވެސް ދުރުހެލިވުމެވެ.
ހިތާމައަކީ މިއަދު ގިނަ މުސްލިމުން އެމީހުން ދައްކާ ވާހަކަތަކަށް މާބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ނުދެއެވެ. އެމީހުންގެ ދުލުން އެމީހުންގެ އަހުލުވެރި މުސްލިމުންގެ ޝަރަފާއި ކަރާމާތާއި އަބުރަށް ގެއްލުން ލިބެއެވެ. އެހެނަސް މާތްالله ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا﴾ (البقرة: 83)
“ރަނގަޅު ގޮތަކަށް މީހުންނާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ.”
(އަލްބަޤަރާ: 83)
އެހެން ތަނެއްގައި الله ތަޢާލާ ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿مَا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ﴾ (ق: 18)
“އިންސާނާ އެއްވެސް ބަހެއް ނުބުނެ، އޭނާއާއެކު [ރެކޯޑް ކުރަން] ތައްޔާރަށް ހުރި އޮބްޒާވަރެއް ހުރިކަން ފިޔަވައި.”
(ޤަފް: 18)
އެހެންކަމުން މުސްލިމަކު އޭނާގެ ދުލުން ރައްކާތެރިވެ، އޭނާ ދައްކާ ކޮންމެ ބަހެއް الله ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުގައި ލިޔެވިގެންދާކަން ހަނދާންކޮށް، ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭނެކަން ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަން ޖެހެއެވެ.
އަދި މުސްލިމުންގެ ދުލުން ރައްކާތެރިވެ، ވާހަކަދެއްކުމުގައި މެދުމިނަށް އަމަލުކުރުމަށް ވެސް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވަނީ ހިތްވަރު ދެއްވާފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ» (بخاري، حدیث: 1618)
“الله އާއި އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވާ މީހަކު ހެޔޮ ވާހަކަ ދައްކަން ޖެހޭނެ ނުވަތަ ހިމޭނުން ހުންނަންވާނެ.”
(ޞަޙީޙްލްބުޚާރީ، ޙަދީޘް 1618)
އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މުސްލިމަކު އޭނާގެ ބަސްތައް ރަނގަޅަށް ބަރުކުރަން ޖެހެއެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުމުން ނުވަތަ ހިމޭނުން ހުރުމުން އެއްވެސް ތަފާތެއް ނުވާނެ ނަމަ، ހިމޭނުން ހުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް، ސަބަބަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުން ނުވާ ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ އެންމެ ފަހުން ޙަރާމް ކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެތީއެވެ.
މި މަތިވެރި އުނގަންނައިދިނުންތަކުގެ އަލީގައި މުސްލިމަކު ދުވަހަކުވެސް އޭނާގެ ދުލުން އިސްލާމީ ނިޒާމު ފުނޑުފުނޑުކޮށް، މީހުންނަށް ފުރައްސާރަކޮށް، ނިކަމެތިކޮށް، މަލާމާތްކޮށް، އަޑު ފެތުރުމާއި، ދޮގު ތުހުމަތުކޮށް، ދޮގު ތުހުމަތުތަކެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ހަޤީޤަތް ބުނަން ނުވަތަ އިޚްލާޞްތެރި ނަސޭހަތް ދޭންޖެހޭ ވަގުތުތަކުގައި ހިމޭނުން ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަގީގީ މެދުމިނަކީ ރަނގަޅު ވަގުތެއްގައި، ރަނގަޅު ގޮތުގައި، އަދި ހަމައެކަނި ހާލަތު ބޭނުންވާ މިންވަރަށް ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ.
އާއިލާތަކުގެ ތެރޭގައި ވިޔަސް، ޖަމާޢަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ވިޔަސް، ނުވަތަ އާންމު ބޮޑެތި ކަންކަމުގައި ވިޔަސް މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ގިނަ މައްސަލަތަކާއި ކޯޅުންތައް ފެށެނީ ފަރުވާކުޑަ ބަސްތަކާއި ހައްދުފަހަނަޅާފައިވާ ބަޔާންތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެއީ އިސްލާމްދީނުގައި އެއަށް ތަބާވާ މީހުންނަށް ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ކުރިން ވިސްނައި، އެމީހުންގެ ބަހުގެ ނަތީޖާއަށް ވިސްނާލުމަށް އަންގަވާ ސަބަބެވެ.
ހަގީގަތުގައި ވާހަކަދެއްކުމުގައި މެދުމިނުން ދައްކުވައިދެނީ މުސްލިމެއްގެ ޙިކުމަތާއި، ރަނގަޅު ޙުކުމްކުރުމާއި، އަޚްލާޤު ފުރިހަމަ ކަމެވެ. މިއަދު ބައެއް މުސްލިމުން ދުލުގެ ގެއްލުންތަކުގެ ތެރެއަށް ޣަރަޤުވެ، އެހެން މުސްލިމުންގެ ޝަރަފާއި، ކަރާމާތާއި، އަބުރާމެދު އެއްވެސް ކަންބޮޑުވުމެއް ނުދައްކައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެމީހުންގެ ބަސްތައް ބޭނުންކޮށްގެން މުޤައްދަސް އިސްލާމީ ނިޒާމާއި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަށް ހަމަލާދީ ފުނޑުފުނޑުކޮށްލައެވެ. އިސްލާމީ ނިޒާމާމެދު ޢަދާވާތްތެރިވުމާއި އެ ނިޒާމަށް ފުރައްސާރަކުރުމަކީ، ޚާއްޞަކޮށް މީހުންގެ ޝަރަފާއި އަބުރަށް ހަމަލާދިނުމުގެ ވަސީލަތްތައް ކުރިއަށްވުރެ ފުޅާވެފައިވާ ޒަމާނެއްގައި، الله އަށް ފާޅުގައި ޢަދާވާތްތެރިވުމެއްކަން އެމީހުންނަށް ވިސްނޭގޮތެއް ނުވެއެވެ.
ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ، ހަގީގަތާއި، ހެޔޮ އަޚްލާޤާއި، މެދުމިނުގެ ޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައި ދުލުގެ ބޭނުން ހިފުމުން، އެއީ އިސްލާހުކުރުމާއި، އެއްބައިވަންތަކަމާއި، ދެފަރާތުގެ ލޯތްބެއްގެ ވަސީލަތަކަށް ވެގެންދެއެވެ. އެކަމަކު އެ ހައްދުތައް ހުރަސްކޮށް އިސްލާމްދީނާއި އިސްލާމީ ނިޒާމާ ދެކޮޅަށް ހަތިޔާރަކަށް ބަދަލުވުމުން އޭގެ ނަތީޖާއަކީ މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ބައިބައިވުމާއި ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި ހިތާމަކުރުމެވެ.
