ޣައްޒާ އަލިފާނުގައި | 4 ވަނަ ބައި

އަހުމަދު ޔަހްޔާ

އިންސާނީ ކާރިސާއެއްގެ ފޮޓޯއެކެވެ

މިއަދުގެ ޣައްޒާއަކީ މުޅި މުސީބާތެއްގެ ސާފު ލޯގަނޑެއް، ދުނިޔޭގެ ހިތްހަމަޖެހޭ އަދި ހަމަހިމޭންކަމުގެ ހިޔަނިގަނޑުގެ ދަށުން ދުނިޔޭގެ ކަނެއް އަނދިރީގައި ވަށާލާފައިވާ ހާދިސާއެކެވެ.  މިއީ ހަމައެކަނި ބިމާ ގުޅޭ ކޯޅުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، މުޅި ރައްޔިތެއް މަޑުމަޑުން ފޮހެލައި ނައްތާލުމުގެ މަޤްޞަދު ކަމުގައިވާ ހަނގުރާމައެކެވެ.

ފަލަސްތީނު ސަރުކާރުގެ މީޑިއާ އޮފީހުން ފުރިހަމަ ރިޕޯޓެއްގައި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި މީގެ ކުރިން ނުފެންނަ މި މުސީބާތުގެ މިންވަރު އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ޖަމިއްޔާތަކުން މިއަހަރަކީ 1967 ވަނަ އަހަރަށް ފަހު ފަލަސްތީނަށް އެންމެ މަރުވި އަހަރެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކޮށްފައިވާ ވަރަށް ބިރުވެރި ޑިމޭންޝަންތަކެއްގައި ދައްކުވައިދީފައިވެ އެވެ.

2025 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ޣައްޒާގައި ޝަހީދުވެ ގެއްލުނު މީހުންގެ އަދަދު 29،117 އަށް އަރާފައިވާއިރު އޭގެ ތެރޭގައި 5،437 ކުޑަކުދިންނާއި 2،475 އަންހެނުން ހިމެނެއެވެ.  މި އަދަދުތަކުގެ ބިރުވެރިކަން އިތުރަށް ބޮޑުވަނީ ޒަޚަމްވި މީހުންގެ އަދަދު 62،853 އަށް އަރާފައިވާކަން އެނގި، ގާތްގަނޑަކަށް 3،400 މީހުން ކޮތަޅުތަކުގެ ދަށުގައި ވަޅުލާފައި، ގެއްލިގެން، އެމީހުންގެ ނަސީބު ނޭނގުމުންނެވެ.

މިއީ ވޭތުވެދިޔަ ދެ އަހަރުގެ ލޭ އޮހޮރުވުމުގެ އެންމެ ބާބެވެ.  2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުން ފެށިގެން ޝަހީދުވި މީހުންގެ އަދަދު 72،000 އަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 98 އިންސައްތަ މީހުންނަކީ ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުން ކަމަށާއި، މި ސަރަހައްދުގެ އާބާދީގެ ދިހަ އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވެ ނުވަތަ ޒަޚަމްވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

މި ޕްރޮސެސްގެ ހިތާމަވެރި ނަތީޖާއަކީ މީގެ ކުރިން ނުފެންނަ ވަރުގެ އާބާދީ ދަށްވުމެވެ.  ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޣައްޒާގެ އާބާދީ 10.6 ޕަސެންޓް ދަށްވެ، ގާތްގަނޑަކަށް 2.38 މިލިއަނުން 2.13 މިލިއަނަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، މާނައަކީ އެވްރެޖްކޮށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ގާތްގަނޑަކަށް 310 މީހުން މަދުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

މި ދަށްވުމަކީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމައިގެ ސީދާ ނަތީޖާއެއް ނޫން ކަމަށާއި، މަރާލުމާއި، ގެއްލުވާލުމާއި، މަޖުބޫރުކޮށްގެން ގެދޮރު ދޫކޮށްލުމާއި، ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި، ނަފްސާނީ ޕްރެޝަރާއި، އަމާންކަން ނެތުމުގެ ސަބަބުން އުފަންވާ މީހުންގެ އަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.

މަރާލުމާއެކު ނިޒާމީ ބްލޮކޭޑް ކުރުމާއި އިންޖިނިއަރިން ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ސިޔާސަތު ވެސް ވަނީ އެއަށްވުރެ ވެސް މަރުވާ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފަ އެވެ.  މި ސިޔާސަތު ތަންފީޒު ކުރެވިފައިވަނީ އެހާ ހަރުކަށިކޮށް ކަމުން 2025 ވަނަ އަހަރަކީ ޣައްޒާގެ ތާރީހުގައި ވެސް ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ އެންމެ މަރުވި އަހަރުގެ ގޮތުގައި ރެކޯޑް ކުރެވިފައިވާ އަހަރެކެވެ.

މިއަހަރުގެ ތެރޭގައި ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ސަބަބުން 650،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ކުދިން މަރުވުމުގެ ނުރައްކާ އޮތްއިރު، ކާބޯތަކެތި ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން 40،000 ތުއްތު ކުދިންނަށް ބޮޑެތި ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވި އެވެ.  ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގައި ތިބި ކުދިން ހުސް ތަށި ހިފައިގެން ތިބި ތަސްވީރުތައް ވެގެން ދިޔައީ މި މުސީބާތުގެ ދުނިޔޭގެ ރަމްޒަކަށެވެ.

ރޫޓްތައް ބަންދުކުރުމުގެ ސަބަބުން ޒަޔަނިސްޓް ވެރިކަމުން 2025 ވަނަ އަހަރުގެ 220 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 132،000 އެހީ ޓްރަކް އެތެރެވުން މުޅިން ހުއްޓުވައި، ވަގުތީ ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުގެ ތެރޭގައި ވެސް ހުރަސްތައް އެޅުން ހުއްޓާލާފައެއް ނުވެ އެވެ.  މި ބްލޮކޭޑް ވަރުގަދަ ކަމުން އދ.

ޣައްޒާގެ ހެލްތު މިނިސްޓްރީން ބުނާ ގޮތުގައި ހަމަ އެ އަހަރު ހަމައެކަނި ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި ކާނާ ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން 475 މީހުން މަރުވެފައިވާއިރު އޭގެ ތެރެއިން 165 މީހުންނަކީ ކުޑަކުދިންނެވެ.

ޣައްޒާގައި ހިނގަމުންދާ ހަލާކުގެ މިންވަރަކީ ފުރިހަމަ އަދި މީގެ ކުރިން ނުފެންނަ މިންވަރެކެވެ.  2025 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އާބަން އިންފްރާސްޓްރަކްޗާގެ 90 ޕަސެންޓް ހަލާކުވެ، ހަމަ އެ އަހަރު އެކަނި ވެސް 106،400 ހައުސިން ޔުނިޓް މުޅިން ފޮހެވިފައިވެ އެވެ.

ޣައްޒާގެ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 90 ޕަސެންޓް މީހުން ގެދޮރު ދޫކޮށް ގޮސްފައިވާއިރު، 213،000 އާއިލާ، ގާތްގަނޑަކަށް ދެ މިލިއަން މީހުން ވަނީ އެތައް ފަހަރަކު ގެދޮރާއި މުޖުތަމައު ދޫކޮށްލަން މަޖުބޫރުވެފަ އެވެ.  2025 ވަނަ އަހަރު އެކަނިވެސް ސީދާ އިގްތިސާދީ ގެއްލުން 33 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ.

ނަމަވެސް އެ ފަނާވުން އޮތީ ހަމައެކަނި ގެދޮރުތަކަށް އެކަންޏެއް ނޫނެވެ.  ނުވަދިހަ ފަސް ޕަސެންޓް ސްކޫލްތަކަށް ގެއްލުންވެ، 34 މިސްކިތް މުޅިން ހަލާކުވެ، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބިންތަކުގެ 80 ޕަސެންޓް ފޮހެލައި، ފެނާއި ނަރުދަމާގެ ނެޓްވޯކްތަކަށް ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި އަމާޒުކޮށްފައިވެ އެވެ.

މި ހަލާކުގެ ތެރޭގައި ސިއްހީ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ދިރިހުރުމަށް ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވެއެވެ.  2025 ވަނަ އަހަރު އެކަނިވެސް 22 ހޮސްޕިޓަލެއްގެ ހިދުމަތް ކެނޑިފައިވާއިރު، ޖުމްލަކޮށް ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ތަންތަނުގެ 94 ޕަސެންޓް ވަނީ ހަލާކުވެ ނުވަތަ ހަލާކުވެފަ އެވެ.  މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ކެންސަރު ބަލި ޖެހިފައިވާ 12،500 މީހުން މަރުވުމުގެ ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެފައިވާއިރު، މާބަނޑު އަދި ގާތުން ކިރުދޭ 47،000 އަންހެނުންނަށް ސިއްހީ ގޮތުން ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކެއް ކުރިމަތިވެ އެވެ.  ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުގައި އާބާދީގެ 90 އިންސައްތައަށް ވުރެ ގިނަ މީހުންނަށް އަސާސީ ތަކެތި ގަނެވޭ ގޮތެއް ނުވެ، ފެނާއި ސާފުތާހިރުކަމުގެ ނިޒާމުތައް ހަލާކުވުމުގެ ސަބަބުން ބަލިޖެހޭ ބަލިތައް ފެތުރުމަކީ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ނުރައްކަލަކަށް ވެއްޖެ އެވެ.

މިހުރިހާ ކަމެއްގެ ނަތީޖާއަކީ ފުރިހަމަ އިންސާނީ ކާރިސާއެއްގެ މަންޒަރެވެ.  އެހެނަސް މި އަނިޔާވެރިކަމުގެ ކުރިމަތީގައި ދުނިޔެއިން ވަނީ މާނަހުރި ހިތްދަތި ހިމޭންކަމެއް އިޚްތިޔާރުކޮށްފައެވެ.  ޣައްޒާ އަނދަމުންދާ އަލިފާނަކީ ހަމައެކަނި ބިމާއި ހިލައާއި އިންސާނުންގެ ފުރާނަ އަޅިގަނޑަކަށް ބަދަލުކުރަމުންދާ އަލިފާންގަނޑެއް ނޫނެވެ؛  އަދި އިންސާނިއްޔަތުގެ ޟަމީރާއި މިޒަމާނުގެ ޙަޟާރަތުގެ އަޚްލާޤީ އަސާސްތައް އަޅިއަށް ކުޑަކުރަމުންދާ ކަމެކެވެ.  މި ދުނިޔޭގެ ހިމޭންކަމަކީ ޚުދު މި ކާރިސާގެ ވަކިނުކުރެވޭ ބައެކެވެ.