އަޖްމަލް
ގާތްގަނޑަކަށް ގަރުނެއްހާ ދުވަހުގެ ވަރުބަލިކަމެއް ނެތި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ މި ޤަދީމީ ބިން އަފްޣާނިސްތާނުން އިސްތިޢުމާރީ ވެރިކަމުގެ ޗޭނުތައް ފަޅާލައި، މިނިވަން ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ މެޕްގައި ޖާގަ ހޯދިތާ ސަތޭކަ ހަތް އަހަރު ވެއްޖެއެވެ.
އައްސަދު މަހުގެ 28 ވަނަ ދުވަހަކީ، 1298 އެޗް.އެސް.، މި ޤައުމުގެ ކަލަންޑަރުގައި ތާރީޚީ ތާރީޚަކަށްވުރެ މާ ބޮޑު ދުވަހެކެވެ. އެއީ ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް މިދުވަސް އެނބުރި އަންނަ ވަރަކަށް އާވަމުންދާ، ރައްޔިތުންގެ ނާރުތަކުގެ ތެރެއިން ދުއްވާ މިނިވަންކަމުގެ ހަނދާން ގެންގުޅޭ ތަނެކެވެ. ޤައުމެއްގެ ޝަރަފާއި ކަރާމާތް އެއްވެސް އަގެއްގައި ނުގަނެވޭނެކަން ހަނދާންކޮށްދެއެވެ. އަދި މިނިވަންކަމުގެ އަގެއް އޮތްނަމަ މި ބިމުގެ ރައްޔިތުން އެ އަގެއް ދައްކާފައިވަނީ ޤުރުބާނީއާއި އަމިއްލަ އެދުން ކުޑަކަމުންނެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ތާރީޚަކީ ދުވަހަކުވެސް ހަމަހިމޭން ތާރީޚެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ޖިއޮގްރަފިކަލް މަޤާމުން ތަކުރާރުކޮށް ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ ސަމާލުކަމުގެ މަރުކަޒުގައި ބެހެއްޓިއިރު، ބިމުގެ ހަރުކަށި އަދި ފުރައްސާރަވެރި ޠަބީޢަތާއި، ރައްޔިތުންގެ ހިތްވަރާއި މިނިވަންކަމުގެ ލޯތްބާއި އެކު، ބޭރުގެ ވެރިކަން ނުވަތަ ނިކަމެތިކަމުގެ ކުރިމަތީގައި ބޯނުލަނބާފައިވެއެވެ. ލޭއޮހޮރުވާލާ ހަނގުރާމަތަކާއި ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް ދޫކޮށްލާފައި އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު މިގައުމަށް ބޮޑެތި ލަޝްކަރުތައް ވަދެއްޖެއެވެ. ނަމަވެސް ކޮންމެ އަރައިގަތުމަކާ ދެކޮޅަށް، އޭގެ ހިތްވަރުގަދަ ދަރިން ފަރުބަދަތަކެއް ފަދައިން ސާބިތުވެ، ވަޒަންވެރިން ފަހަތަށް ޖެހެން މަޖުބޫރުކޮށް، ތަޅާފޮޅާ، އުއްމީދު ގެއްލިފައިވެއެވެ.
އައްސަދުގެ 28 ވަނަ ދުވަސް އައީ އެ ދިގު މަސައްކަތާއި ތާރީޚީ ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއީ އެ ނިންމާ ހަނގުރާމަތަކުގެ ހަނދާންކޮށްދޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި، އެއިން ކޮންމެ ހަނގުރާމައަކުން ވެސް ދުނިޔެއަށް ބޮޑު ފިލާވަޅެއް ދަސްކޮށްދިން ކަމެކެވެ: އަފްޣާނިސްތާނަކީ ދުވަހަކުވެސް ފަސޭހައިން ބޭރުގެ ވެރިކަމެއްގެ ދަށަށް ގެނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުން އިނގިރޭސިންނާއެކު ފުރަތަމަ ސީދާ ހަނގުރާމަ ފެށުނީ 1839 ވަނަ އަހަރު ކަމަށްވާއިރު، އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރީން އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބިމާ ދިމާއަށް ބަލާފައިވަނީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ޒަމާނީ އަސްކަރީ ސާމާނުން ފަސޭހަކަމާއެކު މި ބިން ފަތަޙަކުރެވޭނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކޮށްގެންނެވެ. އެކަމަކު އަފްޣާނިސްތާނުން އެމީހުންނަށް ފެނުނު އެއްޗަކީ ގަވާއިދުން ދުއްވާ ލަޝްކަރެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޅި ރައްޔިތެއްގެ ތޫފާނެއް، ކޮންމެ ފިރިހެނަކުވެސް އޭނާގެ ވަޒަނުގެ ދިފާޢުގައި ވަޅުގަނޑަކަށް ބަދަލުވެފައިވާ ޤައުމެކެވެ.
މި ބޮޑު ގަތުލުއާންމުގެ އެންމެ އިސް ވެރިކަމުގައި ހުންނެވީ އާމިރު ދޯސްތު މުޙައްމަދު ޚާނެވެ. ހިތްވަރާއި މަކަރުވެރިކަމާއެކު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ހަރުކަށި އަދި ގާތްގަނޑަކަށް ފާއިތު ނުވެވޭ ފަރުބަދަތަކުގެ ތެރޭގައި އިނގިރޭސި ސިފައިން ތާށިކޮށް، އެ ފަރުބަދަތަކާ ދެކޮޅަށް ބޮޑެތި ހަމަލާތައް ދިނުމަށް އޭނާއަށް ކާމިޔާބު ކުރެވުނެވެ. ހަނގުރާމައަށްފަހު އިނގިރޭސިވިލާތް ހައިރާންވި ކަމަކީ ހަމައެކަނި ޚުދު ހަނގުރާމައެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެ ހަނގުރާމައިގެ ފަހަތުގައިވާ ރޫޙު، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުޑަކުދިންނާއި ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހަމަހަމަ ގޮތެއްގައި ދިރިހުރި ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ރޫޙެއް، ކޮންމެ ބާރަކާ ދެކޮޅަށް ތެދުވުމުގެ ބާރެވެ.
ދެވަނަ ހަނގުރާމަ އައީ 1878 އާއި 1880 އާ ދެމެދުގެ ދުވަސްވަރެއްގައެވެ.ފުރަތަމަ ހަނގުރާމައިގައި އިނގިރޭސިން ލިބުނު ބަލިތަކުގެ ހަނދާނެއް ނުނެތޭނެއެވެ. މިފަހަރު އެމީހުން އަފްޣާނިސްތާނަށް ވަދެފައިވަނީ އިތުރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ޕްލޭންތަކަކާއެކު އަދި އެތެރޭގެ ބައިބައިވުންތައް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. އެކަމަކު އެމީހުންނަށް އަނެއްކާވެސް މުހިންމު އެއް ހަގީގަތެއް ވިސްނޭގޮތް ނުވި: މި ބިމުގައި، އެތެރޭގެ ހުރިހާ ތަފާތުތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، އަދިވެސް ބޭރު މީހުންނާ ދެކޮޅަށް ސަފުތައް ބަންދުވެފައި އޮތެވެ. އާމިރު އަބްދުއްރަހްމާން ޚާން ވަނީ ގަބީލާތައް އެއްތަނަކަށް ގެނެސް ގައުމީ އިހުސާސާއި އާންމުންގެ ހިތްވަރުން ނަގާފައެވެ. އަނެއްކާވެސް އިސްތިޢުމާރީންގެ ރޭވުންތައް އެއްވެސް ކަމެއް ނުވެ، އިނގިރޭސިންނަށް ފަހަތަށް ޖެހުން ނޫން ގޮތެއް ނެތެވެ.
ތިންވަނަ އަދި އެންމެ މުހިންމު ސީދާ ހަނގުރާމަ ފެށިގެން އައީ 1919 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހު އަފްޣާނިސްތާނުން މިނިވަންކަމަށް ކުރި މަސައްކަތުގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ދިޔަ ދުވަސްވަރުގައެވެ. ރަސްގެފާނު އަމާނުالله ޚާން ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ އީމާންތެރިކަމާއި ޢަޒުމްފުޅުން ބާރު ހޯއްދަވައި ޖިހާދުގެ ދިދަ އުފުއްލަވައިފައެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ހަނގުރާމަވެރިން އިނގިރޭސި ކެނަންތަކާއި މެޝިންގަންތަކުގެ ކުރިމަތީގައި އީމާންތެރިކަމާއި ހިތްވަރާއެކު ތިބެ، އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ ބާރުތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދީ، އިނގިރޭސި ސިފައިންގެ 2000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވިއިރު، އިނގިރޭސިވިލާތަށް މާލީ ގެއްލުން ގާތްގަނޑަކަށް 16 މިލިއަން ޕައުންޑަށް އަރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެ އެވެ.
ދެން ހަމަ އެ އަހަރުގެ އަސަދު މަހުގެ 28 ވަނަ ދުވަހު އަފްޣާނިސްތާނުގެ އުޑުމަތި މިނިވަންކަމުގެ ގޮވާލުމާއެކު ގުގުމާލައި، ރަސްގެފާނު އަމާނުالله ޚާން ވަނީ އެގައުމުގެ ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން އިއުލާން ކުރައްވާފައެވެ. އެމީހުން މުޢާމަލާތް ކުރަނީ ކޮންކަހަލަ ޤައުމަކާކަން އޭރު ފުރިހަމައަށް އެނގިފައި ތިބި އިނގިރޭސިންނަށް، ރަވަލްޕިންޑީގެ މުޢާހަދާގެ ދަށުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ މިނިވަންކަން ބަލައިގަންނަން މަޖުބޫރުވިއެވެ.
އެކަމަކު މިނިވަންކަމުގެ މާނައަކީ ދަތިތައް ނިމިގެން ދިޔައީކީ ނޫނެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތަކީ އެހާ ފަސޭހައިން އެ ސަރަހައްދުގައި އޮތް މަސްލަހަތު ދޫކޮށްލަން ތައްޔާރެއް ނޫނެވެ. އެކަމުގެ ރައްދުދީ އަފްޣާނިސްތާނަށް އިގްތިސާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ޕްރެޝަރުތަކެއް ގެނެސް އެގައުމު ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއަށް ވައްދާލި އެވެ.
އަނެއްކާވެސް އެ ދަތިކަން އުފުލަން ޖެހުނީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންނެވެ. އެމީހުން ހަނގުރާމަކުރި މިނިވަންކަން ދޫކޮށްލުމަށްވުރެ ބޮޑަށް ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި ގުނާ ނުލެވޭ ދަތިތަކަށް ތަހައްމަލުކޮށް، އަގުހުރި ވާރުތަވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި އެމީހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ މިނިވަންކަން ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި އެމީހުންގެ ސަރުކާރުގެ ކައިރީގައި ފަޚުރުވެރިކަމާއެކު ތިބެވުނެވެ. މި ރޫޙުން އެނގުނީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ ދިރިހުރުމާއި އެމީހުންގެ ޝަރަފުގެ ކޮންމެ އަގެއް ދައްކާނެ ކަމުގައި ވިޔަސް ދުވަހަކުވެސް އެމީހުންގެ މިނިވަންކަން ދޫކޮށްނުލާނެ ކަމެވެ.
މިއަދު މި ބޮޑު ތާރީޚީ ކާމިޔާބީއަށް 107 އަހަރު ފުރުން ފާހަގަ ކުރަމުންދާއިރު، މިނިވަންކަމުގެ މާނައަށް ބަލަން ޖެހޭނީ މިއަށްވުރެ ފުން އަދި ޒިންމާދާރު ލޮލަކުންނެވެ.
މިނިވަންކަމަކީ ހަމައެކަނި ތާރީޚީ އައިޑެންޓިޓީއެއް ނޫނެވެ. އެއީ މިއަދުގެ ޖީލުގެ ކޮނޑުގައި ބުރަ ޒިންމާއެއް އުފުލާ ދެމިއޮންނަ މިޝަނެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މި އަގުހުރި ވާރުތަވެރިކަން އަޅުގަނޑުމެންނާ ހަވާލުކުރި ޝަހީދުންގެ ލޭއާއި ޤުރުބާނީގެ ވާރިސުން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވާޖިބަކީ، ޤައުމީ އެއްބައިވަންތަކަން ހަރުދަނާކޮށް، މި ޤައުމުގައި ހަލާކުވެފައިވާ ކަންކަން އަލުން ބިނާކޮށް، އިޤްތިޞާދީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ބަރޯސާވުން ޙާޞިލުކޮށް، އިޖުތިމާޢީ ކުރިއެރުމަށް މަސައްކަތްކޮށްގެން، މި އިތުބާރު ރައްކާތެރިކުރުން.
އެހެންކަމުން މިނިވަންކަމަކީ ހަމައެކަނި އަހަރަކު އެއްފަހަރު ހަނދާންކުރާ ދުވަހެއް ނޫނެވެ. މިނިވަންކަމަކީ ދެމިއޮންނަ ޒިންމާއެކެވެ. އެއީ ޤުރުބާނީގެ ތެރެއިން ކާމިޔާބުކޮށް، އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ތެރެއިން ރައްކާތެރިކޮށް، އަލުން ބިނާކުރުމާއި، ކުރިއެރުމާއި، ޤައުމީ ޝަރަފުގެ ތެރެއިން އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
