އާސިފް ތަރީން
ސަރަހައްދީ ސިޔާސަތު ބައެއް ފަހަރު ކިޔަނީ ރަސްމީ އިއުލާންތަކުގައި ނޫން ކަމަށާއި ކަންތައްތައް ހިނގާ ތަރުތީބުންނެވެ. ގޮވުމެއް، ދެން ތުހުމަތުތަކެއް، ދެން ވައިގެ ހަމަލާތަކެއް، ދެން އަނެއް ފަރާތުގެ ސަރަހައްދަށް ހަތިޔާރު އެޅި މީހުން ވަދެގެންދާ ވާހަކަ ދައްކާ ވާހަކަތަކެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ބަލާއިރު މިއީ އާދައިގެ ސަލާމަތީ ހާދިސާތަކެއް ކަމުގައި ހީވިޔަސް، ވަގުތާއި، އަމާޒާއި، އަދި އެއަށްފަހު އަންނަ ސިޔާސީ އަދި ޕްރޮޕެގެންޑާ މާހައުލުން ގުޅިފައި ހުރުމުން، ސަރަހައްދީ ސަލާމަތާއި ސިޔާސީ އިކުއެޓޯގެ ފުޅާ ތަސްވީރެއް ފެނެއެވެ.
ސެޕްޓެމްބަރު 18، 2026 ގައި ކޮހަޓްގެ ސެކިއުރިޓީ އިންސްޓޯލޭޝަންތަކަށް ލޭއޮހޮރުވާލި ހަމަލާއެއްގައި 23 މީހުން މަރުވެފައިވެ އެވެ. އޭގެ ތިން ދުވަސް ފަހުން ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ 21 ވަނަ ދުވަހު ޕާކިސްތާނުގެ ފަޔަރ ޖެޓްތަކުން ވަނީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުނާރާއި ޕަކްޓިކާ އަށް ވައިގެ ހަމަލާތަކެއް ދީފައެވެ. ޕާކިސްތާނުން ހަނގުރާމަވެރިންނަށް އަމާޒުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފަރާތުން އާންމުން މަރުވި ވާހަކަ ދެއްކިއިރު، އދ.އިން ވެސް ވަނީ ކުނާރުގައި އާންމުން މަރުވެފައިވާކަން ކަށަވަރުކޮށްދީފަ އެވެ. ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހު ޑެރާ އިސްމާޢީލް ޚާނަށް އަނެއްކާވެސް ލޭއޮހޮރުވާލި ހަމަލާއެއް ފެނިފައިވާއިރު، އެ ހަމަލާގައި 12 މީހުން މަރުވެ، އެތައް ބަޔަކު ޒަޚަމްވެފައިވެއެވެ.
މިތަނުގައި މުހިންމު ސުވާލަކީ ހަމައެކަނި މި ހަމަލާތައް ދިނީ ކާކު ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެކަންކަން ދިމާވުމުން އެކަންކަމުން ސިޔާސީ އަދި ސްޓްރެޓެޖިކް ފައިދާ ހޯދީ ކޮންބައެއްތޯއާއި، ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ ސަލާމަތީ ހާދިސާތައް އެހާ އަވަހަށް އަފްޣާނިސްތާނާ ދިމާއަށް އަނބުރާލަނީ ކީއްވެގެންތޯއާއި، މި ސަލާމަތީ މާހައުލު ވަކި ސިޔާސީ މަޤްޞަދުތަކަށް ޕްރެޝަރުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރަމުންދާތޯވެސް ބަލަންޖެހެއެވެ. ހަމަގައިމުވެސް މި ސުވާލުތަކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ހަމަލާތައް ފަރުމާކުރީ ކޮންބައެއްކަން ހެއްކެއް ނޫން ނަމަވެސް، ސިޔާސީ ގޮތުން ހާދިސާތައް ހޭނިގެންދާ ގޮތް ބެލުމަށް ސީރިއަސް ބިންގަލެއް ހުޅުވިގެންދެއެވެ.
ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ޕާކިސްތާނުން ވަނީ އެގައުމުގެ ދާޚިލީ ސަލާމަތީ މައްސަލަތަކުގެ ބައެއް އަފްޣާނިސްތާނާ ގުޅުވައިފައެވެ. އިސްލާމްއާބާދުން ޕާކިސްތާނާ ދެކޮޅު ހަނގުރާމަވެރިންނަށް ކާބުލް ހިޔާވަހިކަން ދޭ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރާ ނަމަވެސް އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) އިން ވަނީ މި ވާހަކަތައް ދޮގުކޮށްފަ އެވެ. ކޮހަތު ހަމަލާއަށް ފަހު ވެސް ޕާކިސްތާނުގެ އޮފިޝަލުން ގިނައިން ފޯކަސް ކުރީ އަފްޣާނިސްތާނަށް ކަމަށާއި، އޭގެ ދެތިން ދުވަސް ފަހުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބިމަށް ވައިގެ ހަމަލާތައް ދީފައިވާ ކަމަށެވެ. އެހެންވެ މުހިންމު އެއް ސުވާލަކީ ޕާކިސްތާނަށް އާ ބޮޑު ހަމަލާއެއް އަފްޣާނިސްތާނަށް ސިޔާސީ ޕްރެޝަރު ކުރުމާއި، އަސްކަރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ސިޔާސީ ފްރަންޓެއް ބިނާކުރުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެތޯއެވެ.
މިއީ ޕާކިސްތާނަށް އެތެރޭގެ ސިޔާސީ ޕްރެޝަރާއި، އިގްތިސާދީ މައްސަލަތަކާއި، އަފްޣާނިސްތާނާއެކު ސަލާމަތީ ދަތިކަމެއް ކުރިމަތިވެފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައި އިތުރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މި ހާލަތްތަކުގައި “އެކްސްޓަރނަލް ސަލާމަތީ ނުރައްކަލެއް” ގެނައުމަކީ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ ބަހުސްގެ ފޯކަސް ބަދަލުކޮށް، ސަލާމަތީ ކަންކަން އެޖެންޑާގެ އެންމެ މައްޗަށް ގެންދެވޭނެ ކަމެކެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ މިޒަމާނުގެ ތާރީޚުގައި ސިފައިންނާއި ޖާސޫސީ އޮނިގަނޑުގެ ފުޅާ ދައުރަށް ބަލާއިރު، ފުޅާ ސަލާމަތީ ނިޒާމެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ބޮޑެތި ސަލާމަތީ ހަމަލާތައް ހިނގައި، އޭގެ ފަހުން އަފްޣާނިސްތާނާ ދިމާއަށް އިޝާރާތް ކުރާއިރު، އެ އޮނިގަނޑުގެ ދައުރާއި، މަސްލަހަތާއި، އެ ހަމަލާތައް ސިޔާސީ ގޮތުން ބޭނުން ކުރެވިދާނެ ގޮތާ މެދު ސުވާލު އުފެދުމަކީ ޠަބީޢީ ކަމެކެވެ. އެކަމަކު މި ސުވާލުތައް ސާބިތު ކުރުމަށް ބޭނުންވަނީ މިނިވަން ތަހުގީގާއި ހެކިބަސް ދިނުމެވެ.
އަނެއްކޮޅުން، ޕާކިސްތާނާއި ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއި ތުރުކީއާ ދެމެދު އޮގަސްޓް 7، 2026 ގައި ޖޮއިންޓް ޑިފެންސް އެގްރީމަންޓާއި، އޮގަސްޓް 31 ގައި އެކަން އަމަލީ ގޮތުން ތަންފީޒު ކުރުމަށް ސްޓްރެޓެޖިކް ޕޮލިޓިކަލް އަދި ޑިފެންސް ކޯޕަރޭޝަންގެ އިންތިޒާމުތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށް، ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ހާލަތުގައި ހިނގާ އެއްވެސް ބޮޑު ހާދިސާއެއް މިގައުމުގެ އާ ސަރަހައްދީ ސަލާމަތީ ދައުރުގެ މަޝްވަރާއާ ވަކިން ނިންމޭކަށް ނެތެވެ. ދިފާއީ އެއްބާރުލުމާއި، ޖޮއިންޓް އަސްކަރީ ކެޕޭސިޓީތަކާއި، ޓެކްނޮލޮޖީއާއި، ސަލާމަތީ އިންތިޒާމުތައް ފުޅާވަމުންދާއިރު، ޕާކިސްތާނުގެ ޚާރިޖީ ޑިފެންސް ޕާޓްނަޝިޕްތަކާއި ސަރަހައްދީ ސަލާމަތީ ބޭނުންތަކަށް ކޭސް ހެދުމަށް ސިޔާސީ މުހިންމުކަމެއް ލިބިދާނެއެވެ.
ހަމައެއާއެކު، އަފްޣާނިސްތާނުން އެގައުމުގެ އިގްތިސާދީ ގުޅުންތައް ތަފާތު ކުރުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތުން، އެ ސަރަހައްދުގެ ސްޓްރެޓެޖިކް އިކުއެޝަނަށް އާ ބަދަލެއް އަންނަނީ އުފެދެމުންނެވެ. މައިނިން، ހަކަތަ، ޓްރާންސިޓް، އަދި ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުގައި ސައުދީ އަރަބިއްޔާ، މެދުތެރޭ އޭޝިއާ، ޗައިނާ، އީރާން އަދި އެހެނިހެން ގައުމުތަކާ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ގުޅުން ފުޅާކުރުމަކީ އަފްޣާނިސްތާނަށް އެއް އިގްތިސާދީ މަގަކަށް ބަރޯސާވުމުން ސަލާމަތްވުމުގެ މަގު ހުޅުވިދާނެ ކަމެކެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ތެލާއި ގޭހުގެ ދާއިރާއަށް ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ޑެލްޓާ ކުންފުނިން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުންތަކާއި، ހެރާޓްގެ ކުޝްކް އަދި ތިރްޕޫލްގައި ހިންގާ އެކްސްޕްލޯރޭޝަން މަޝްރޫއުތަކާއި، ހެރަތުން ސްޕިން ބޮލްޑަކް އަށް ގޭސް ހޮޅިއެއް އެޅުމުގެ ފުރުސަތު ވަޒަންކުރުމަކީ ހަމަ މި މާނައިން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ ގުޅުންތައް ފުޅާކޮށް، ބައިނަލްއަގްވާމީ އާ ބައިވެރިން ހޯދުމަކީ، ތިއަރީގައި ޕާކިސްތާނުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ މައްޗަށް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އޮތް އިގްތިސާދީ އަދި ޓްރާންސިޓް ނުފޫޒު ހަނިވެދާނެ ކަމެކެވެ. އެއީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ހާލަތާއި، ނާމާންކަން ފެތުރުމުގެ ތަސްވީރާއި، ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުން ކަންބޮޑުވާން ކުރާ މަސައްކަތްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ނެގެޓިވް ޕްރޮޕެގެންޑާ، އެކަންކަން ގަސްތުގައި ކުރިއަށް ގެންދާނަމަ، އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ ގުޅުން ފުޅާކުރުމާ ދެކޮޅަށް ޕްރެޝަރުގެ ވަސީލަތެއްގެ ބައްޓަމަށް ވެދާނެތީ އެވެ. އެކަމަކު މި ދައުވާ ސާބިތު ކުރުމަށް ވަކި ހެކިތަކެއް ހުށަހަޅަން ޖެހެ އެވެ.
ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ މި ސިލްސިލާ ހާދިސާތަކުގައި މުހިންމު އަނެއް ކަމަކީ އަފްޣާނިސްތާނާއި ޕާކިސްތާނާ ދެމެދު ދެމީހުންގެ މެދުގައި ކުރެވޭ ތުހުމަތުތަކުގެ ޒާތެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޑިފެންސް މިނިސްޓްރީން ބުނީ ޕާކިސްތާނުގެ ސަރަހައްދުން ނޫރިސްތާނުގެ ކަމްދޭޝްއާ ދިމާއަށް ހަތިޔާރު އެޅި ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު ހުރަސްކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި ކުރީގެ ސަރުކާރުގެ ބައެއް ސަލާމަތީ މުވައްޒަފުންގެ ނަން ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. ޕާކިސްތާނުން އަނެއްކާވެސް ބުނަނީ ހަނގުރާމަވެރިން ހަރަކާތްތެރިވަނީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބިމުން ކަމަށެވެ. ދެފަރާތުން ވެސް މި ފުށުއަރާ ވާހަކަތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ސަލާމަތީ ހާދިސާތަކުގެ ފަހަތުގައިވާ ޒިންމާއާއި މަސްދަރާއި މަގުސަދާ ބެހޭ ސުވާލުތައް އަދިވެސް ސީރިއަސް، މިނިވަން ތަހުގީގެއް ކުރަން ޖެހެ އެވެ.
މި މުޅި އިކުއެޓޯގައި އައިއީއޭގެ ސްޓޭންޑަށް ވެސް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހެ އެވެ. ޕާކިސްތާނުން ތަކުރާރުކޮށް ތުހުމަތުތަކާއި، ޑޫރަންޑް ލައިނަށް ކުރި ޕްރެޝަރާއި، ސެޕްޓެމްބަރު 21 ވަނަ ދުވަހު ދިން ވައިގެ ހަމަލާތަކަށް ފަހު، އަފްޣާނިސްތާނުގެ އޮފިޝަލުން ވަނީ އެމީހުންގެ އިސްތިގުލާލާއި ވައިގެ ސަރަހައްދު ދިފާއުކުރުމުގައި އެމީހުންގެ މަގާމު ސާފުކޮށް، ޕާކިސްތާނުގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް މަންދޫބަށް ހާޒިރުކޮށް، މުޒާހަރާއެއް ރަޖިސްޓްރީކޮށްފަ އެވެ. މި ސްޓޭންސް ބަލަންޖެހޭނީ ކުރިއަށް އޮތް ފިޔަވަޅުތަކާ ބެހޭގޮތުން ކުރިން އެއްވެސް ނިންމުމެއް ނިންމުމުގެ އަސާސެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން، ކްރައިސިސް އިތުރަށް ފުޅާވުން ހުއްޓުވުމުގެ ފްރޭމްގެ ތެރެއިންނެވެ.
މުޅިން ބަލާއިރު، ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ހާދިސާތަކުގެ ތަރުތީބުން، ކޮހަތުން ފެށިގެން ކުނާރާއި، ޑެރާ އިސްމާއީލް ޚާނުން ފެށިގެން ނޫރިސްތާނާ ހަމައަށް، މި ސަރަހައްދުގެ ސަލާމަތީ ދަތިތައް ދެމިއޮތީ ހަމައެކަނި ސަލާމަތީ ހާދިސާތަކުގައިތޯ ނުވަތަ ސިޔާސީ ޕްރެޝަރާއި އަސްކަރީ ފިޔަވަޅުތަކާއި ޕްރޮޕެގެންޑާ މާހައުލަކާއި ސަރަހައްދީ ސްޓްރެޓެޖިކް އަމާޒުތަކަށް ވެސް ބޭނުންކުރާ ސީރިއަސް ސުވާލެކެވެ. އަފްޣާނިސްތާނަށް ޕާކިސްތާނުން ސަލާމަތީ ޕްރެޝަރު ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއި، އަފްޣާނިސްތާނުން އަމިއްލަ އިސްތިގުލާލާއި، އިގްތިސާދީ ގުޅުންތަކާއި، ސަރަހައްދީ އެއްބާރުލުން ހިމާޔަތްކުރުމަކީ ކުރިއަށް އޮތް މުއާމަލާތްތަކުގައި މުހިންމު ކަންތައްތަކަކަށް ވާނެއެވެ.
އެއީ، ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ސަލާމަތީ ގޮތުން ބޮޑު ހާދިސާއެއް ހިނގައިފިނަމަ، ޒިންމާ އިއުލާން ކުރުމުގެ ކުރިން މިނިވަންކަމާއެކު އަސާސީ ތިން ކަމެއް ބަލަން ޖެހޭ ސަބަބެވެ. މި ސުވާލުތައް ރަނގަޅަށް ދިރާސާ ނުކޮށް، އެއްވެސް ހާދިސާއެއް ވަގުތުން ސިޔާސީ ގޮތުން މާނަކުރުމަކީ، މި ސަރަހައްދުގެ ދަތިކަމާއި އިތުބާރު ނެތްކަން އިތުރަށް ފުންކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
