ޑރ ހުމާމް ސުލްތާނީ
އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންގެ ހައްގުތަކާއި، ކައިވެންޏާއި ވާރުތަވެރިކަމާއި، ކައިވެނީގެ އާދަކާދައާއި، ޖަނާޒާއާއި ތައުޒިޔާގެ އާދަކާދައާއި، ޙައްޖާއި ޢުމްރާއާއި، އިޖުތިމާޢީ ދިރިއުޅުމުގެ އެހެނިހެން ކަންކަމުގެ އިލްމީ އަދި ޝަރީޢަތުގެ ވަޒަންކުރުން
ތަޢާރަފު
އިސްލާމްދީނަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ފުރިހަމަ ނިޒާމެކެވެ. އޭގެ އިރުޝާދުގައި މީހެއްގެ ފަރުދީ ދިރިއުޅުމާއި އަޅުކަމާއި އަޚްލާޤު ހިމެނޭއިރު، އާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢާއި އިޤްތިޞާދާއި ތަޢުލީމާއި އަޚްލާޤީ ތަރުބިއްޔަތާއި އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާއި އިޖުތިމާޢީ ޒިންމާތަކާއި ދައުލަތުގެ ނިޒާމުގެ ކޮންމެ ބައެއްވެސް ހިމެނެއެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ދީނާއި، ފުރާނައާއި، ބުއްދިއާއި، ނަސްލާއި، މުދާ ރައްކާތެރިކޮށް، އިޖުތިމާޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކޮށް، الله ގެ އަޅުންގެ ޙައްޤުތައް ފުއްދައި، އަނިޔާވެރިކަމާއި އަނިޔާވެރިކަން ނައްތާލުމެވެ.
މުޖުތަމަޢެއްގެ ހަގީގީ އިސްލާހު ކުރެވޭނީ ވާރުތަވެފައިވާ އާދަކާދަތަކާއި ޤަބީލާތަކުގެ ޢަމަލުތަކާއި އަމިއްލަ އެދުންތަކުގެ ބަދަލުގައި އިންސާފާއި ހެޔޮއެދުންތަކާއި ޝަރީޢަތުގެ އުސޫލުތަކާއި އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ މައްޗަށް އިޖުތިމާޢީ ކަންކަން އިންތިޒާމުކޮށްގެންނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޢާއިލީ ނިޒާމުގައި އަންހެނުންނާއި، ކުޑަކުދިންނާއި، ޔަތީމު ކުދިންނާއި، ޚަވާރިޖުންނާއި، ބަލިކަށި މީހުންނާއި، އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމް މުޖުތަމަޢެއްގެ އަސާސީ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިޖުތިމާއީ އޮނިގަނޑަށް ވެސް މި ދާއިރާއިން ވަކިން ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހެ އެވެ. އެކި ސަރަޙައްދުތަކުގައި ޖީލުން ޖީލަކަށް ފާއިތުވަމުންދާ އާދަކާދަތައް، ވަގުތު ފާއިތުވަމުން ގޮސް، އިޖުތިމާޢީ ޟަރޫރަތާއި، ޤަބީލާގެ ޝަރަފާއި، ދަރަޖައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަން ފެށިއެވެ. މަޖުބޫރުކޮށްގެން ކައިވެނިކުރުމާއި، އަންހެނުންނަށް ވާރުތަވެރިކަން މަޙްރޫމްކުރުމާއި، މަޙްރު ފައިސާ އަތުލުމާއި، ވަލްވާރު (އަނބިމީހާގެ އަގު) އަދި އެހެނިހެން އިތުރު މާލީ ޑިމާންޑްތަކާއި، ކައިވެނި ޕާޓީތަކުގައި އިސްރާފުކޮށް ޚަރަދުކުރުމާއި، މަރުވެފައިވާ އާއިލާއަށް ހޯސްޓްކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލުމާއި، ޙައްޖާއި ޢުމްރާއިން އެނބުރި އައުމަށްފަހު ދައްކާ ޙަފްލާތަކަކީ ސާފު މިސާލުތަކެކެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމިކް އެމިރޭޓްގެ އަމީރު އަލް މުއުމިނީން ޝެއިޚް އަލް ޤުރުއާން ވަލްޙަދީޘް މައުލާވީ ހިބަތުالله އަޚުންޒާދާ (އެޗްއޭ) ވަނީ މި އިޖުތިމާޢީ ގިނަ ކަންކަމުގައި އިރުޝާދު ދެއްވައި އެކި ވަގުތުތަކުގައި އަމުރުތައް ނެރެފައެވެ. މި އަމުރުތައް މުހިންމުވަނީ، މީހުންގެ ދުވަހުގެ ދިރިއުޅުމާއި، އާއިލީ ހަމަޖެހުމާއި، މާލީ ހައްގުތަކާއި، އިޖުތިމާއީ އަޚްލާޤާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ އިޖުތިމާޢީ މައްސަލަތައް އިސްލާހުކުރުމަށް ދައުލަތުގެ ފެންވަރުގެ އިރުޝާދު ދޭތީއެވެ.
އެކަމަކު ދިރާސާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އިލްމީ ވަޒަންކުރުމެއްގައި، ތިން ކަމެއް އެކަކު އަނެކަކާ ވަކިން ބަލަން ޖެހެ އެވެ.
ފުރަތަމަ: އަމުރުގައި އަމުރުކުރަނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ ދެވަނަ: އެ ޙުކުމްގެ ޝަރީޢަތުގެ އަސާސަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ތިންވަނަ: އެ ޙުކުމް ތަންފީޒު ކުރުމުން މުޖުތަމަޢަށް އައިސްފައިވަނީ ކޮން ޢަމަލީ ބަދަލެއް ހެއްޔެވެ؟
މި މާއްދާގައި މި އަމުރުތަކުގެ މައުޟޫޢުތައް ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ސާރވޭކޮށް، އެ ޤަރާރުތަކުގެ ޝަރީޢަތުގެ ހެކިތަކާއި، އިޖުތިމާޢީ މުހިންމުކަމާއި، އިޞްލާޙީ މަޤްޞަދުތަކާއި، އަމަލީ ގޮތުން ތަންފީޒުކުރުމުގެ ބޭނުންތައް ބަލާފައިވެއެވެ.
ފުރަތަމަ ބައި: އަންހެނުންގެ ހައްގުތަކާއި އާއިލީ ދިރިއުޅުން ރައްކާތެރިކުރުން
1\. އަންހެނުންގެ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ގަރާރު ނަންބަރު 83/ ޖަލްސާ 1
ގަރާރުގެ ބިންގާ
އަންހެނުންގެ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ނެރުނު އަމީރުލް މުއުމިނީން، ޝެއިޚް އަލް ޤުރުއާން ވަލްޙަދީޘް މައުލާވީ ހިބަތުالله އަޚުންޒާދާގެ އަމުރަކީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ އާއިލީ އަދި އިޖުތިމާޢީ އިޞްލާޙުތަކުގައި ޚާއްޞަ ބަރުދަނެކެވެ.
ޑިކްރީ ނަންބަރު: 83/ވޮލް 1، ސިރިއަލް ނަންބަރު 1432
މި ގަރާރުގައި އަންހެނުންގެ އަސާސީ ހަ ހައްގެއް ކަނޑައަޅާފައިވެ އެވެ.
ފުރަތަމަ: ކައިވެެނީގައި އަންހެނެއްގެ ރުހުން
ބޮޑެތި އަންހެނަކު އޭނާގެ ރުހުމެއް ނެތި މަޖުބޫރުކޮށްގެން ކައިވެންޏެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ކައިވެނީގެ މައްސަލައިގައި އަންހެންމީހާގެ ޚިޔާލާއި ރުހުމަށް ބަރުދަން ދިނުމަކީ ބައްޕައާއި ބޭބެއާއި އާއިލާގެ އެހެން ބެލެނިވެރިންގެ ޒިންމާއެކެވެ.
الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
“لَا تُنْكَحُ الْأَيِّمُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ، وَلَا تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ”
“ހުވަފަތް ނުވަތަ ވަރިވެފައިވާ އަންހެނަކު އޭނާގެ މަޝްވަރާ ނުހޯދައި ކައިވެނިކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ، އަދި ކަނބަލެއްގެ ހުއްދަ ހޯދައިގެން ނޫނީ ކައިވެނިކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.” [ޞަޙީޙްލްބުޚާރީ، ކައިވެނީގެ ފޮތް، ޙަދީޘް 5136؛ ޞަޙީޙް މުސްލިމް، ކައިވެނީގެ ފޮތް، ޙަދީޘް 1419]
މި ޙުކުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ނިކައަކީ ހަމައެކަނި އާއިލީ ނުވަތަ ޤަބީލާގެ ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލުމާއި، އެއީ އަންހެންމީހާގެ ރުހުން ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޝަރީޢަތުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމެވެ.
ދެވަނަ: އާއިލީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމުގެ ގޮތުން އަންހެނުން ދިނުމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ
މި ގަރާރުގައި އިރުޝާދު ދީފައި ވަނީ ބައެއް ގަބީލާ ސަރަހައްދުތަކުގައި އަންހެން ކުއްޖަކު އެހެން އާއިލާއަކާ ހަވާލުކޮށްގެން މަރުގެ މައްސަލަ، ހަނގުރާމަ ނުވަތަ އާއިލީ މައްސަލަތައް ހައްލު ކުރުމަށް އާދައެއް އިސްލާހުކުރުމަށެވެ. މިއަމަލަކީ އަންހެނެއްގެ ކަރާމާތާއި މިނިވަންކަމާއި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤުތަކާ ފުށުއަރާ އަމަލެކެވެ. މައުސޫމް އަންހެނަކު އެހެން މީހެއްގެ ކުށެއްގެ ނަތީޖާ ނުވަތަ އާއިލާތަކުގެ މެދުގައި އުފެދޭ މައްސަލަތަކުގެ ނަތީޖާ އުފުލަންޖެހޭ ގޮތަށް ހަދައިގެން ނުވާނެއެވެ.
الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ﴾ (الأنعام 164)
“އަދި އެއްވެސް ބުރަ އުފުލާ މީހަކު އަނެކެއްގެ ބުރަ އުފުލާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.”
ތިންވަނަ: ހުވަފަތް އަންހެނެއްގެ ޙައްޤެއް ނިކާއަށް
ފިރިމީހާ މަރުވުމަށްފަހު ނުވަތަ ވަރިވުމަށްފަހު އަންހެނަކު އޭނާގެ ރުހުމާ ނުލައި އެހެން މީހަކާއެކު މަޖުބޫރުކޮށްގެން ނިކަހަކަށް ނުހެދޭނެއެވެ. ޝަރީޢަތުގެ ޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައި، ކައިވެނި ކުރަންވީ ކަމާއި، ކާކާއި ކައިވެނި ކުރަން ނިންމުމުގެ ޙައްޤު އޭނާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ﴾ (އަލްބަޤަރާ 232)
“އެމީހުންގެ މެދުގައި ޤަބޫލުކުރެވޭ އުސޫލެއްގެ މައްޗަށް އެއްބަސްވެއްޖެނަމަ އެމީހުންގެ [ކުރިން] ފިރިމީހާއާ އަލުން ކައިވެނި ކުރުން ހުއްޓުވާކަށް ނުޖެހޭށެވެ.”
އަމިއްލަ މާނައެއްގައި މި އާޔަތުގައި ވާހަކަ ދައްކަނީ ވަރިވެފައިވާ އަންހެނަކު އޭނާގެ ކުރީގެ ފިރިމީހާއާ އަލުން ކައިވެނި ކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް، އަންހެނަކަށް ނިކަތް ކުރުމުގެ ހައްގަށް ގޯސްކޮށް ހުރަސް އެޅުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއްކަން ވެސް އެއިން ދައްކައެވެ.
ހަތަރުވަނަ: މަހްރަކީ އަންހެންމީހާގެ އަމިއްލަ މުދަލެވެ
އަންހެނެއްގެ މަޙްރަކީ ޝަރީޢަތުގެ ދަށުން އޭނާގެ އަމިއްލަ ޙައްޤެއްކަން އެޤަރާރުގައި ސާފުވެއެވެ. އޭނާގެ ބައްޕަ، ބޭބެ، ބައްޕަގެ ދޮންބައްޕަ ނުވަތަ އެހެން ގާތްތިމާގެ މީހަކަށް އޭނާގެ ރުހުމާ ނުލައި މި މުދާ ހިފެހެއްޓޭކަށް ނެތެވެ.
الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً﴾ (އަންނިސާ 4)
“އަދި އަންހެނުންނަށް [ކައިވެނި ކުރުމުން] އެމީހުންގެ [ކައިވެނީގެ] ހަދިޔާތައް އޯގާތެރިކަމާއެކު ދެއްވާށެވެ.”
މި ހުކުމަކީ އަންހެންމީހާގެ ނަމުގައި ބަރު މަހްރެއް ޖަހާފައި އޮތް ނަމަވެސް އާއިލާގެ މެމްބަރުން އެ ފައިސާ އަމިއްލަ އަތަށް ނަގާ އިޖުތިމާއީ އުސޫލުތައް އިސްލާހު ކުރުމަށް ވަކި ބަރުދަނެއް އުފުލާ ހުކުމެކެވެ.
ފަސްވަނަ: އަންހެނަކަށް ވާރުތަވެރިކަމުގެ ހައްގު
އެ ގަރާރުގައި އަންގާފައި ވަނީ އަންހެނުން ވާރުތަވެރިކަމުން މަހުރޫމްކޮށްގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ. އަންހެން ދަރިންނާއި އަންހެން ކޮއްކޮއާއި މައިންނާއި ޚަވާރިޖުންނަށް ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އެމީހުންގެ ޝަރީޢަތުގެ ގުޅުމާއި އެހެން ވާރިސުން ތިބި މިންވަރަށް ބަލާފައި އެމީހެއްގެ ހިއްސާގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ.
الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿لِلِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ﴾ (އަންނިސާ 7)
“ފިރިހެނުންނަށް މައިންބަފައިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުން ދޫކޮށްލާ އެއްޗެއްގެ ހިއްސާއެއް، އަދި އަންހެނުންނަށް މައިންބަފައިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުން ދޫކޮށްލާ އެއްޗެއްގެ ހިއްސާއެއް، މަދު ނަމަވެސް ނުވަތަ ގިނައިން ވިޔަސް – ވާޖިބު ހިއްސާއެއް.”
މި އާޔަތުގައި އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންނަށް ވާރުތަވެރިކަމުގެ ހިއްސާއެއް ކަނޑައަޅައެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، ހަމައެކަނި ކައިވެންޏަށްފަހު އެހެން އާއިލާއަކަށް ދިއުމުން، ނުވަތަ އޭނާގެ ހިއްސާ އަޚުންގެ އަތުގައި ދޫކޮށްލުމުން، ވާރުތަވެރިކަމުން މަޙްރޫމް ކުރުމަކީ، ޝަރީޢަތުގެ ދަށުން ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ.
ހަވަނަ: އެތައް އަނބިންގެ މެދުގައި އިންސާފު
ގިނަ އަނބިން ހެދުމުގެ ހާލަތުގައި، އަނބިމީހާގެ ހައްގުތައް ފުރިހަމަކޮށް، އިންސާފު ބެލެހެއްޓުމަށް އެ ގަރާރުގައި ލަފާދީފައިވެ އެވެ.
الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.
﴿فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً﴾ (އަންނިސާ 3)
މި ހުކުމުގެ މަޤްޞަދަކީ، އެތައް އަންހެނުންނާ ކައިވެނި ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމަކީ، އެއްވެސް އަނބިމީހާގެ ހައްޤުތަކުން މަޙްރޫމްކޮށް، ނުވަތަ އެމީހަކާމެދު ކުރެވޭ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ވަސީލަތަކަށް ނުވުމެވެ.
މި ގަރާރުގެ ހެޔޮ ނަތީޖާތަކާއި އިޖުތިމާޢީ އަސަރު
މި ޤަރާރަކީ އަންހެނުންގެ ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤުތައް ނިކަހާއި، ކަރާމާތާއި، މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަމާއި، ވާރުތަވެރިކަމާއި، ކައިވެނީގެ ދިރިއުޅުމުގައި ހިމާޔަތްކުރުމަށް އެޅޭނެ ފައިދާހުރި ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައެވެ. އެކަން ތަންފީޒު ކުރުމުން އަންހެނުންނަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެން ކައިވެނި ކުރުމާއި، ވާރުތަވެރިކަމުގެ ހައްގުތައް ގެއްލުމާއި، ނިކަމެތި ކަންކަމުގައި ނުހައްގުން ތަދައްޚުލުވުން ހުއްޓުވުމަށް މަގުފަހިވެއްޖެ އެވެ. އަދި އާއިލާގެ ބިންގާ ހަރުދަނާކޮށް، އަންހެނުންގެ ޝަރީއަތުގެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކޮށް، މުޖުތަމައުގައި އިންސާފާއި އިންސާފުވެރިކަން ފެތުރުމަށް ވެސް މި ގަރާރުގެ އަގު ބޮޑުވެ އެވެ.














































