ހައްމާދު
އަސްކަރީ ވެރިކަމެއްގެ ދަށުން ޕާކިސްތާން ބަދަލުވެފައިވަނީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނު އާ މުސީބާތެއްގެ ޚަބަރު ލިބުމުން ހޭލާ ގައުމަކަށެވެ. ހީވަނީ މި ޤައުމު ވިއްސާރައަކަށް ވެއްޓިއްޖެހެން، އަދި އަމިއްލައަށް ސަލާމަތްވާން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް ފުންކޮށް އަޑިއަށް ދާހެން. އެކަމަކު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި މައްސަލަ ގާތުން ބަލާނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނާނީ މި ކްރައިސިސްތަކަކީ މިހާރު އެކްސިޑެންޓްތަކެއް ނޫން، އެއީ ސްޓްރަކްޗަރަލް، ހިނގަމުންދާ ހާލަތަކަށް ބަދަލުވެފައިވާ ކަމެއް. އިޤްތިޞާދުން ފެށިގެން ސަލާމަތާއި ހަމައަށް، ސިޔާސީ ކަންކަމުން ފެށިގެން އިޖުތިމާޢީ ކަންކަމާ ހަމައަށް، މި ޤައުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއް އެއްކޮށް ގުޅިފައި، އެކަމުން ކުލަޖައްސަނީ، ހަލަބޮލި، ނިކަމެތި ޙާލަތެކެވެ.
އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދު ފައިމައްޗަށް ތެދުވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި ބޭރުގެ އެހީތަކާއި ނިމުމެއް ނެތް، ބެކް ޓު ބެކް ލޯނުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. މިގައުމުން މިހާރު އައިއެމްއެފްއާ އެކު 24 އެއްބަސްވުމެއް ހަދާފައިވާއިރު، ފަންޑުގެ އެންމެ ފަހުގެ ޕްރޮގްރާމަކީ ވެސް ހަމައެކަނި ވަގުތީ ތަދުކެނޑުމެއް، ބަލި ރަނގަޅު ނުކޮށް ތަދު ލުއިކޮށްދޭ ޕްރޮގްރާމެކެވެ. އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުން 3.5 ޕަސެންޓަށް ވުރެ ދަށުގައި އިށީނދެގެން ތިބިއިރު، ވަޒީފާގެ ބާރު ކޮންމެ އަހަރަކު ދެ މިލިއަން މީހުން އިތުރުވެ އެވެ. މާނައަކީ ވަޒީފާ ނެތް މީހުންގެ އަދަދު އަހަރުން އަހަރަށް އިތުރުވަމުންދާ ކަމެވެ.
ޓެކްސް ޓު ޖީޑީޕީ ރޭޝިއޯ ގާތްގަނޑަކަށް 10 ޕަސެންޓުގައި ހުރިއިރު، މި ސަރަހައްދުގެ އެއްވެސް ތަނެއްގައި އެއްވެސް ތަފާތެއް ނެތް ކަމުގެ މާނައަކީ ސަރުކާރަށް އަމިއްލަ އިގްތިސާދުން އާމްދަނީއެއް ވެސް ނުލިބޭނެ އެވެ. އާންމު ދަރަނި ޖީޑީޕީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 66 ޕަސެންޓަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއަހަރު ބޭރުގެ ދަރަނި ދެއްކުމަށް ދައްކަންޖެހޭ އަދަދު ވަނީ 12.8 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާފައެވެ. މާނައަކީ ޕާކިސްތާނަށް މަޖުބޫރުވަނީ، ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް، ހަމައެކަނި ކުރީގެ ދަރަނި އަދާކުރުމަށްޓަކައި، ހަމައެކަނި އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެ ތިބުމަށްޓަކައި، އިތުރު ދަރަނިތަކެއް ނަގަން.
ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ހާލަތު ވަނީ ވެރިރަށް ވެސް މިހާރު އަމާން ނުވާ ހިސާބަށް ގޮސްފަ އެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު މިގައުމުގައި 699 ހަމަލާ ރެކޯޑްކޮށްފައިވާއިރު، މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 34 ޕަސެންޓް އިތުރު އަދަދެކެވެ. އެންމެ ހާދިސާއެއްގައި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު އިސްލާމްއާބާދުގެ ޝިޔައީ މިސްކިތަކަށް (އިމާމްބާރުގާ) ދިން ބޮމުގެ ހަމަލާއެއްގައި މަދުވެގެން 31 މީހުން މަރުވެ، 169 މީހުން ޒަޚަމްވެފައިވެއެވެ. ހަމަ މި އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު އުތުރު ވަޒީރިސްތާނުގެ ސެކިއުރިޓީ ޕޯސްޓެއްގައި ގޮވާތަކެތި އަޅާފައިވާ ވެހިކަލެއް ޖެހި 11 މީހަކު މަރުވެފައިވެ އެވެ. މެއި މަހު ޚައިބަރު-ޕަޚްތުންޚްވާ (ކޭ-ޕީ) ޕްރޮވިންސަށް ދިން ހަމަލާއެއްގައި 15 ފުލުހަކު މަރުވެފައިވެ އެވެ.
ރަސްމީ ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ކެލެންޑަރ އަހަރު ފެށުނު ފަހުން މުޅި ރާއްޖޭގައި މަދުވެގެން 860 ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިންނާއި ފުލުހުން މަރުވެފައިވާއިރު، މިއީ މިދިޔަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 22 ޕަސެންޓް އިތުރު އަދަދެކެވެ. މި އަދަދުތަކުން ބުނަނީ އެންމެ ވާހަކައެއް ކަމަށްވާ ޕާކިސްތާނުގެ ސަރުކާރުގެ އަމިއްލަ ސަލާމަތީ ހާލަތުގެ ކޮންޓްރޯލް ގެއްލިއްޖެ އެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު ވެސް ވަނީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނަކަށް ބަދަލުވެފަ އެވެ. ޖަލުގައި ހުންނަ އިމްރާން ޚާން އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން ޕާކިސްތާން ތަހްރީކް-އެ-އިންސާފް [ޕީޓީއައި] އިން ވަނީ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ހަތަރު ވަނަ ދުވަހު މުޅި ގައުމުގައި މުޒާހަރާ ކުރުމަށް ގޮވާލާފައިވާއިރު، ސަރުކާރުން ވަނީ މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިން އިސްލާމްއާބާދަށް ނުވަދެވޭނެ ކަމަށް ބުނެފަ އެވެ. ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ވަނީ ވެރިރަށް މާލޭގައި ލައްކައެއްހާ މީހުން ހަރަކާތްތެރިވެ، މާލެއަށް ވަންނަ މަގުތައް ބަންދުކޮށްފަ އެވެ. ހަމައެއާއެކު، އިމްރާންގެ ކޮއްކޮއިން ހިފަހައްޓާފައިވާއިރު، އޭނާގެ ޕާޓީގެ ލީޑަރުން ދަނީ އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ރަހީނުކުރަމުންނެވެ. ކޭޕީގެ އަތޮޅު އޮފިޝަލުން ފާޅުގައި ބުނަނީ އެގައުމު މިސްރާބު ޖަހާފައިވަނީ “ދާޚިލީ ހަނގުރާމަ” އާ ދިމާއަށެވެ. މި ސްޓޭންޑަފް އަކީ ހަމައެކަނި އާދައިގެ ސިޔާސީ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށާއި، މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ބާރުގެ އޮނިގަނޑު ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދިއުމުގެ ނިޝާނެކެވެ.
ކޭ-ޕީ އާއި ބަލޫޗިސްތާން ފަދަ ސަރަހައްދުތަކުގައި މަރުކަޒީ ސަރުކާރަށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި އެއްގޮތަކަށްވެސް މާނަހުރި ޙާޟިރީއެއް ނެތެވެ. ބެލްޖިއަމްގެ އެމްބަސީން އަމިއްލަ ޓްރެވަލް އެޑްވައިޒަރީގައި ބުނެފައި ވަނީ މި ސަރަހައްދުތަކަށް ދަތުރުކުރުން “މުޅިން މަނާ” ކަމަށާއި އެތަނަށް ހަމަލާތައް ކޮންމެ ހަފްތާއަކު، ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ދޭ ކަމަށެވެ. މާނައަކީ ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ސަރަޙައްދުގެ ބޮޑު ބައެއް ސަރުކާރާއި އަސްކަރީ ވެރިކަމުގެ ބާރުގެ ދަށުން ފުނޑުފުނޑުވެ، މި ޤައުމުގެ އަމިއްލަ ރައްޔިތުންނަށްވެސް ދަތުރުކުރަން ނުކެރޭ ތަނަކަށް ބަދަލުވެއްޖެއެވެ.
އެކަމަކު އެންމެ ހިތި ކަމަކީ މިއީ: މި ފަނާކުރަނިވި މުސީބާތްތަކާ ދެކޮޅަށް މި އެއްވެސް އެހީތެރިކަމެއް ނެތް އަސްކަރީ ވެރިކަން ބާރެއް ނެތް އިރު، އަމިއްލަ ރައްޔިތުންގެ މައްސަލަތައް ހައްލު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، މޮޔަކަމާއި ފިޓްނާ ހޫނުކުރުމަކަށް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުގައި ވަނީ އައިއެސް ފަދަ ޓެރަރިސްޓް ޖަމާއަތްތަކާއި “ނުބައިކަމާއި ކޮރަޕްޝަންގެ ގްރޫޕްތައް” ބޭނުންކޮށްގެން އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ގޯސްކޮށްލުމަށް ތަކުރާރުކޮށް މަސައްކަތްކޮށްފަ އެވެ. މި ވެރިކަމުގެ މަޤްޞަދު ސާފު: އަމިއްލަ އެތެރޭގެ ދަތިތައް ހައްލު ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެންމެ ކުޑަމިނުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުރިއެރުމާއި ސަލާމަތަށް ހުރަސް އަޅަން ބޭނުންވާތީ، ފަހަރެއްގައި އެގޮތަށް އަމިއްލަ ނާކާމިޔާބީތަކުގެ މައްޗަށް ފަރުދާއެއް ކުރަހާލެވިދާނެއެވެ.
މި ސުލޫކަކީ ހަމައެކަނި ލާއިންސާނީ އަދި ޣައިރު އިސްލާމީ ސުލޫކެއް ނޫން ކަމަށާއި، މިއީ އަމިއްލަ ބާރު ދިރުވައި އާލާކުރުމަށް ކޮންމެ ޖަރީމާއެއް ހިންގާނެ ވެރިކަމެއްގެ ނިޝާނެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އަމިއްލަ ރައުސުލްމާލު ވެސް ރައްކާތެރި ނުކުރެވޭ ވެރިކަމެއް، އެ ސަރަހައްދުގެ ލީޑަޝިޕް ދައުވާ ކުރާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ޤައުމެއްގެ އެތެރެއިން ދިރިހުރެގެން އަމިއްލަ މުސީބާތްތަކުން ކާލާފައިވާ ހިތާމަވެރި މަންޒަރެވެ.
އެކަމަކު އެމީހުންނަށް މި ހަގީގަތް ނޭނގޭ: އަފްޣާނިސްތާނަކީ ކުރިން އޮތް ވެރިއެއް ނެތް، ބާރެއް ނެތް ގައުމެއް ނޫނެވެ. މި ބިމުގައި މިއަދު އޭގެ ހަގީގީ ވެރިން ތިބީ، ދިގު ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން އުނދަގުލާއި މަސައްކަތަށްފަހު، އަމިއްލަ ވެރިކަން އަމިއްލަ އަތަށް ނަގައި، އެއްވެސް ބާރަކުން އެމީހުންގެ ފަސްގަނޑާއި ޝަރަފާއި އަމާންކަމަށް އަރައިގަންނަން ދޫކޮށްނުލާ ބައެކެވެ. ހުޅުވިފައިވާ ލޮލާއި ސްޓޭޑިއަމް ހިތަކުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ބިމުގެ ކޮންމެ އިންޗިއެއް ގާޑް ކުރާއިރު، ކޮންމެ ކަހަލަ އުދުވާނީ ގޮތަކަށް ވެސް އެމީހުން ދޭނީ ފުނޑުފުނޑު ޖަވާބެކެވެ. މި ސަލާމަތާއި ކުރިއެރުން، މި ކަރާމާތާއި ފަޚުރަކީ، މި ބިމުގެ ނުބައި އެދުންތަކާއި ދުޝްމަނުންގެ ލޮލުގައި ވިހައަކަށް ވެގެން ދާށިއެވެ؛ ހަސަދަވެރި މީހުންގެ ލޯ ލޯމަރާލައި، އަނިޔާވެރިންގެ އަތް ކަނޑާލާށެވެ.
