ލިޔުނީ ހާރިތު އުބައިދާ
އުސްމާނީ ސުލްޠާނުން ޝަރީޢަތަށް ވަރަށް ފުންކޮށް ވަޢުދުވެވަޑައިގެންނެވިއިރު، އިންސާފާއި އިންސާފުވެރިކަމަކީ އެމީހުންގެ އަސާސީ އިސްކަންދޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. އެމީހުން މުސްލިމުން ނޫން މީހުންނާ، ޚާއްޞަކޮށް ކްރިސްޓިއަން މައިނޯރިޓީތަކާ މެދު ކަންތައް ކުރީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އިންސާފުވެރިކަމާއެކުގައެވެ. އުސްމާނީ ވެރިން ނަޞާރާއިންނާމެދު ގެންގުޅުނު އަމަލަކީ އަނިޔާވެރިކަމާއި ތަފާތުކުރުންތަކާއި ގަދަކަމުން އެއްކިބާވެފައިވާ އަމަލެކެވެ. ދީނީ ގޮތުން ކްރިސްޓިއަނުންނާ މެދު ގޯސްކޮށް ކަންތައް ކުރުމަކީ އެމީހުންގެ ސިކުނޑިއަށް ދުވަހަކުވެސް ވަދެފައެއް ނުވެއެވެ. އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގައި ކްރިސްޓިއަން ޖަމާއަތްތަކަށް ފުރިހަމަ ދީނީ މިނިވަންކަން ލިބިފައިވެއެވެ. ކޮންމެ ދީނެއްގައި ވެސް އަމިއްލަ ދީނީ އިލްމުވެރިން ތިބިއިރު، އެމީހުން ސުލްތާނާ އެކު ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި މުއާމަލާތް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. ކޮންމެ ޢަޤީދާއެއްގައިވެސް އަމިއްލަ ދީނީ ޙަފްލާތަކާއި، ޗާޗުތަކާއި، ޢަޤީދާތަކާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިތައް ހުއްޓެވެ. އުސްމާނީ ދައުލަތުން ދުވަހަކުވެސް އެމީހުންގެ މުދަލާއި، އީމާންތެރިކަމާއި، ބަހާއި، ސަގާފަތުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައެއް ނުވެއެވެ. މިނިވަންކަމާއެކު ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، ކިޔަވައިދިނުމާއި، ސަގާފީ ހަރަކާތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ މިނިވަންކަން ވެސް އެމީހުންނަށް ލިބުނެވެ.
މަޙްމަދު ފަތަޙަވެރިޔާ (ރ.އ) ގެ މި މަތިވެރި ޢަމަލަކީ އިސްލާމްދީނުގެ މުޤައްދަސް އުނގަންނައިދިނުންތަކާއި މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ (ޞޢވ) ގެ ސުންނަތުން އިންސްޕަޔަރ ކުރެވިފައިވާ ޢަމަލެކެވެ. ރައިޓްލީ ގައިޑްޑް ޚިލާފަތުގެ އަދުލުވެރިކަމާއި، ތަޙައްމަލުކުރުމާއި، އަޚްލާޤުގެ ނުފޫޒު އޭނާއަށް ފޯރާފައިވެއެވެ. ދުޝްމަނުންނާ މެދު އޭނާ ކުރާ އިންސާފުވެރި މުއާމަލާތްތަކުން ތާރީޚުގެ ސަފުހާތައް ފުރިގެންދެއެވެ.
ކޮންސްޓަންޓިނޯޕަލްގެ ރޫޙާނީ ފަތަޙަވެރިޔާ: ޝައިޚް އަޤް ޝަމްސް އަލްދީން (ރ.ހ)
ޝައިޚް އަޤް ޝަމްސް އަލް ދީން (ރ.ރ.) އަކީ މަޙްމަދު ފަތަޙަވެރިޔާގެ ރޫޙާނީ މުދައްރިސެއްގެ އިތުރުން ބޮޑު ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ފުރިހަމަ ނަމަކީ މުޙައްމަދު ބިން ޙަމްޒާ އަލްދީމާޝްޤީ އަލް ރޫމީ އެވެ. ބައްޕައާއެކު ރަމްއަށް ދަތުރުކުރައްވައި، އެކިއެކި ސައިންސާއި ފަންނުވެރިކަން ކިޔަވައިދެއްވިއެވެ. އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ދުވަސްވަރު އިސްލާމީ ސަގާފަތާއި ދީނީ އަގުތައް ފެތުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއްވި އެވެ. އަޤް ޝަމްސް އަލް ދީން (ރ.ހ) އަކީ ފަތަޙަވެރިޔާ ސުލްޠާން މަޙްމަދުގެ މުދައްރިސެއް ކަމަށާއި، އޭނާގެ ނަސްލު ފެށެނީ އަބޫބަކުރު އަލް ސިއްދީޤު (ރ.އ.) އިން ފެށިގެން ކަމަށެވެ.
އޭނާ އުފަންވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 792 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން 1389 ވަނަ އަހަރު) ދިމިޝްޤުގައެވެ. އުމުރުން ހަތް އަހަރުގައި ކުރިން ވެސް ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކޮށްފައިވާ އިރު، ފަހުން އަނަޓޯލިއާ އާއި ހަލަބުގައި ޢަރަބި އަދި އިސްލާމީ ޢިލްމު ކިޔަވާފައިވެއެވެ. އެއަށްފަހު އަންކާރާއަށް ބަދަލުވެވަޑައިގެން، މަޝްހޫރު އިލްމުވެރިންގެ ދަށުން ކިޔަވާ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އޭނާ އަވަހާރަވީ މީލާދީން 1459 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
އެކަލޭގެފާނު އަމީރު މަޙްމަދު ފަތަޙަވެރިޔާއަށް އޭނާގެ ޒަމާނުގެ މުހިންމު ޢިލްމުތައް ދަސްކޮށްދެއްވައި، އޭގެ ތެރޭގައި ޤުރުއާނާއި، ޙަދީޘާއި، ފިޤްހާއި، ޢަރަބި، ފާރިސީ، އަދި ތުރުކީ ބަސް ހިމެނެއެވެ. އެއަށްވުރެ މާ ބޮޑަށް ހިސާބާއި ފަލަކީ ޢިލްމާއި ތާރީޚާއި ހަނގުރާމައިގެ ފަންނު ވެސް ދަސްކޮށްދެއްވިއެވެ. އަދި ސުލްޠާނަށް ވެރިކަމާއި، ސިޔާސީ ކަންކަމާއި، ހިންގުމުގެ ކަންކަން އިރުޝާދު ދިނުމަކީ، އޭނާގެ އުމުރުގެ އެންމެ މޮޅު ވެރިއަކަށް ވުމަށްޓަކައި، އެހެން މުދައްރިސުންނާ ވެސް އަޤް ޝަމްސް އަލް ދީން (އާރްއެޗް) ޙަވާލުކުރެއްވިއެވެ.
ނަބީ އުފާވެރި ޚަބަރުތަކާއި ފަތަޙަވެރިޔާގެ ޢަޒުމެވެ
އޭރު ސުލްޠާން މެޙްމަދު ފަތަޙަވެރިޔާ ހުންނެވީ މަނިސާގައި ގަވަރުނަރުގެ މަޤާމުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ މުދައްރިސް އަޤް ޝަމްސް އަލްދީން (ރ.)، ރަސޫލާ މުޙައްމަދު (ޞޢވ) ގެ ބަރަކާތްތެރި ޙަދީޘް ދެއްކެވިއެވެ.
«لتفتحن القسطنطينية، فلنعم الأمير أميرها، ولنعم الجيش ذلك الجيش»
“ހަމަކަށަވަރުން ކޮންސްޓަންޓިނޯޕަލް ފަތަޙަކުރާނެ. އެ ލީޑަރަކީ ކޮންފަދަ އަޖައިބުކުރުވަނިވި ލީޑަރަކަށް ވާނެ، އަދި އެ ލަޝްކަރަކީ ކޮންފަދަ އަޖައިބުކުރުވަނިވި ލަޝްކަރަކަށް ވާނެ!”
މި ޙަދީޘުން ފަތަޙަވެރިޔާ ސުލްޠާން މެޙްމަދުގެ ހިތުގައި އެހާ ފުން އަސަރެއް ކޮށްފައި ވުމުން ކުޑައިރުއްސުރެ މި އުންމީދު އޭނާގެ އަމާޒަކަށް ހަދައިފިއެވެ. ޚިލާފަތުގެ ވެރިކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމުން، އޭނާގެ މުދައްރިސުގެ އަމުރަށް ތަބާވެ، ކޮންސްޓަންޓިނޯޕަލް ފަތަޙަ ކުރުމަށް އޭނާގެ ލަޝްކަރު ތައްޔާރު ކުރެއްވިއެވެ. ހުރިހާ ފަރާތަކުން ސިޓީ ވަށާލައި، ފަންސާސް ހަތަރު ދުވަސް ވަންދެން ވަރުގަދަ އަދި ލޭއޮހޮރުވާލާ ހަނގުރާމަތަކެއް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ.
ވަށާލުން ކުރިއަށް ދިޔައިރު، ބައިޒަންޓައިނުންނަށް ތާޒާ ސާމާނާއި ބާރު ލިބިގަތުމުން، އެމީހުންގެ ކިބައިގައި އާ އުންމީދެއް އުފެދުނެވެ. ޕޯޕް ފޮނުއްވީ ހަތަރު ބޯޓެއް ކަމަށާއި އެ ބޯޓުތައް މާލެއާ ހަމައަށް ވާސިލްވެވުނު ކަމަށެވެ. މި އެހީއަކީ ވަށާލުމުގެ ޕްރެޝަރުގައި ބައިޒަންޓައިނުންނަށް ވަރަށް މުހިންމު އެހީއެއް ކަމުން އެމީހުންގެ ހިތްވަރު އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ވަށައިގެން އުސްމާނީ އަމީރުންނާއި ވަޒީރުން އެއްވެ ސުލްޠާނަށް ވިދާޅުވިއެވެ: “ތިހާ ބޮޑު ލަޝްކަރެއް ކޮންސްޓަންޓިނޯޕަލްއަށް ގެނެސް އެ ސިޓީ ވަށާލެވުނީ ސޫފީއެއްގެ ބަހެއްގެ މައްޗަށް ހެއްޔެވެ؟”
އެކަމަކު ފަތަޙަވެރިޔާ ސުލްޠާން މެޙްމަދު އޭނާގެ މުދައްރިސުގެ ނަސޭހަތް ހަނދާން ނައްތާނުލައެވެ. އީމާންތެރިކަމާއި، އަޒުމާއި، ހިތްވަރާއެކު، މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ (ޞޢވ) ގެ އުފާވެރި ޚަބަރުތައް ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމުގައި ސާބިތުވެ ހުންނެވިއެވެ.
