އައްޔޫބް
ދަނޑުވެރިކަން: ޑިޕެންޑެންސް އިން ފެށިގެން އަމިއްލައަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ގޮތާއި ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަމަށް
ދަނޑުވެރިކަމަކީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިގްތިސާދުގެ ބިންގާ އަޅާ ތަނބެއް ކަމަށާއި، އެއީ އެގައުމުގެ އާބާދީގެ ބޮޑު ބަޔަކަށް އާމްދަނީ އާއި ވަޒީފާގެ ބޮޑު މަސްދަރެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާ ކަމަށެވެ. އެތައް މިލިއަން އާއިލާތަކެއްގެ ދިރިއުޅުން، ޚާއްސަކޮށް ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ ދިރިއުޅުން ގުޅިފައިވަނީ ބިމާއި ފެނާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތަކާއެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި ދަނޑުވެރިންނަށް އެހީތެރިވުމާއި، ގޭތެރޭގެ އުފެއްދުންތައް އިތުރުކުރުމާއި، ފެނުގެ މަސްދަރުތައް ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓުމަކީ އިޤްތިޞާދީ ކަންކަމަށްވުރެ މާ ބޮޑު ކަމެއް؛ އެމީހުން ސީދާ ގުޅިފައިވަނީ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަމާއި މުޖުތަމައުގެ އާންމު ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަމާއެވެ.
ކުރީގެ ވެރިކަމުގައި ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބައެއް ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގި ނަމަވެސް މި ދާއިރާއަށް ބޮޑެތި އެތައް މައްސަލަތަކެއް ކުރިމަތިވި އެވެ. ކާބޯތަކެތި އެތެރެކުރުމަށް ބަރޯސާވުމާއި، އެކަށީގެންވާ ފެންހިންދުމުގެ ދަތިކަމާއި، ރަނގަޅު އޮށާއި ފެންވަރު ރަނގަޅު ފަރުދާގެ ދަތިކަމާއި، ފެނުގެ މަސްދަރުތައް ބެލެހެއްޓުން ބަލިކަށިވުމާއި، ތަކުރާރުކޮށް ހިއްކާ ތަންތަނަކީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތަކަށް ގެއްލުން ލިބުނު ކަންކަމެވެ. ގިނަ ދާއިރާތަކުން ދަނޑުވެރިންނަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތަކާއި ފަންނީ ލަފާ ނުލިބި، އެމީހުންނަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އެހީގެ ބައެއް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ނުލިބުނީ މެނޭޖްމަންޓް ބަލިކަށިވުމާއި އިދާރީ ކޮރަޕްޝަންގެ ސަބަބުންނެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަފްޣާނިސްތާނުން ކާބޯތަކެތީގެ ބޭނުންތަކުގެ ބައެއް ފުއްދުމަށް އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވެ، ބޭރުގެ ބާޒާރުގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ހުށަހެޅި އެވެ.
އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) ވެރިކަމަށް އައިއިރު، އެތެރޭގެ އުފެއްދުންތައް އިތުރުކުރުމާއި، ކާބޯތަކެތީގެ ދާއިރާއިން އަމިއްލައަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ގޮތް ކުރިއެރުވުމަކީ އެގައުމުގެ އިގްތިސާދީ ގޮތުން އިސްކަންދޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް ކަމެކެވެ. މިކަމަށްޓަކައި މިނިސްޓްރީ އޮފް އެގްރިކަލްޗަރ، އިރިގޭޝަން އެންޑް ލައިވްސްޓޮކް (މެއިލް) އިން ވަނީ ދަނޑުވެރިންނަށް އެހީތެރިވުމާއި، ހަނޑުލުގެ ދަނޑުވެރިކަން ފުޅާކުރުމާއި، ރަނގަޅު އޮށް ބެހުމާއި، އުފެއްދުމުގެ އުސޫލުތައް ރަނގަޅުކުރުމުގެ ސިލްސިލާ ޕްރޮގްރާމްތަކެއް ފަށާފައެވެ. މި މިނިސްޓްރީގެ ރަސްމީ ރިޕޯޓުގައިވާ ގޮތުން އަފްޣާނިސްތާނުގައި 1404 ވަނަ އަހަރު އެސްއެޗްގައި ހަނޑުލުގެ އުފެއްދުން ގާތްގަނޑަކަށް 4.54 މިލިއަން މެޓްރިކް ޓަނަށް އަރާފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 4.13 މިލިއަން ޓަނަށް ވުރެ ގިނަ ޓަނަކީ ފެންހިންދާ ހަނޑުލާއި ގާތްގަނޑަކަށް 404،000 ޓަނަކީ ވާރޭ ހަނޑުލެވެ. މި ފެންވަރަށް އުފެއްދުންތެރިކަން އާދެވުނީ ހިއްކާ ވިއްސާރައިގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމަށް އަނިޔާވި ނަމަވެސް އުފެއްދުންތެރިކަން އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވި ނަމަވެސް އެވެ. އެހެނަސް، ފެންހިންދުން ހަނޑުލުގެ އުފެއްދުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ކާބޯތަކެތީގެ ސަޕްލައިއަށް ކުރާ ޕްރެޝަރު ކުޑަކުރުމުގައި ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ ކަމެކެވެ.
އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ އިތުރުން ދަނޑުވެރިންގެ ހާލަތަށް ސަމާލުކަން ދިނުން ވެސް ވަކިން މުހިންމެވެ. ރަނގަޅު އޮށްތައް ބެހުމާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ އާ އުސޫލުތައް ތައާރަފްކުރުމަށް ޑެމޮންސްޓްރޭޝަން ޕްލޮޓްތައް ގާއިމްކުރުމާއި، ފަންނީ ލަފާ ދިނުމާއި، މޭވާގެ ބަގީޗާތައް ފުޅާކުރުމަށް އެހީތެރިވުމަކީ މި ދާއިރާއިން ހިންގާ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބިންތަކުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން މަތިކުރުމާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމާއި، ލިބެންހުރި ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުން ރަނގަޅަށް ހިފުމަށް އެހީތެރިވެދެވޭނެއެވެ. ދަނޑުވެރިންނަށް ދޭ އެއްބާރުލުން ދިގުދެމިގެންދާ ނަތީޖާތަކެއް ގެނެސްދެވޭނީ ރަނގަޅު އޮށާއި، ފަރުދާއާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ މެޝިނަރީއާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބާވަތްތަކުގެ މާކެޓްތަކާއި، ލަފާދިނުމުގެ ހިދުމަތްތައް ވެސް ހަރުދަނާވުމުންނެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ދަނޑުވެރިކަން ތަރައްގީކުރުމުގައި ފެނުގެ ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމަކީ ވެސް އަސާސީ އެއް މައްސަލަ ކަމުގައި ވާއިރު، އެގައުމުގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބިންތަކުގެ ބޮޑު ބައެއް ބަރޯސާވެފައިވަނީ ވާރޭފެނަށް ކަމަށާއި، ހިއްކާތީ ދަނޑުވެރިންގެ އުފެއްދުންތަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަމަށެވެ. މި ދާއިރާއިން އެކި އަތޮޅުތަކުގައި ޗެކް ޑޭމްތަކާއި ކުދި ފެން ރައްކާކުރާ ޑޭމްތައް ހެދުމާއި ބިމުގެ މަތީގެ ފެން ރެގިއުލޭޓްކުރުމާއި ބިމުގެ ފެނުގެ ރިޒާވް ހަރުދަނާކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް އެބަދެއެވެ. ޤޯޝް ޓެޕާ ނެރު މަޝްރޫޢަކީ ވެސް ރާއްޖޭގެ ބޮޑެތި އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ މަޝްރޫޢުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މަޝްރޫޢެއް ކަމަށާއި، އުތުރުގެ އަތޮޅުތަކުގައި ދަނޑުވެރިކަން ފުޅާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑު ފުރުޞަތުތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ކަމަށެވެ. އެކަން ނިމުމުން ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބިންތަކުގެ ބޮޑު ބައެއް ފެންހިންދުމުގެ ދަށަށް އަންނާނެ ކަމަށާއި، އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުވުމާއި، އާ ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތަކާއި، ދަނޑުވެރިންގެ އާއިލާތަކުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު ރަނގަޅު ކުރުމަށް ބިންގާ އަޅާނެ ކަމަށެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، ފަގީރުކަމާއި ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ނެތުމާ ބެހޭ ގޮތުން ބައިނަލްއަގްވާމީ ޖަމިއްޔާތަކުން ލިޔެފައިވާ ރިޕޯޓްތަކާ ހަވާލާދީ އިދިކޮޅު ގިނަ އަދަދެއްގެ މީޑިއާތަކާއި ޖަމާއަތްތަކުން މަސައްކަތް ކުރަނީ އެ ނިޒާމަކީ މީހުންގެ ކާބޯތަކެތީގެ ބޭނުންތައް ފުއްދައި ނުދެވުނު ނިޒާމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރުމަށެވެ. އެކަމަކު މިފަދަ ތަހުލީލުތަކުން ގިނަ ފަހަރަށް އަސާސީ ހަގީގަތަކަށް ފަރުވާކުޑަކޮށްފައި ވެއެވެ: އަފްޣާނިސްތާނުގައި ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ނެތުމުގެ މައްސަލައިގެ ބޮޑު ބަޔަކީ އެ ނިޒާމުގެ އަމަލުތަކުގެ ނަތީޖާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަނިޔާވެރި ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި، ބޭރުގެ ބޭންކުތަކުގައި އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެސެޓްތައް ފްރީޒްކުރުމާއި، އިންސާނީ އެހީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވުމުގެ ސީދާ ނަތީޖާއެވެ. ފްރޯޒެން އެސެޓްތަކާއި ބައިނަލްއަގްވާމީ އިގްތިސާދީ ޕްރެޝަރާ އެކު ރެސްލިން ކުޅެމުން އައި އައިއީއޭ އިން ވަނީ އެތެރޭގެ ހަނޑުލުގެ އުފެއްދުން ގައުމުގެ ބޭނުންތަކުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ފުއްދައިދޭ ފެންވަރެއްގައި ބެހެއްޓުމަށް ކާމިޔާބު ހޯދާފަ އެވެ. މި ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލައި، ހުރަހެއް ނެތި ނިޒާމުގެ މާލީ ވަސީލަތްތަކަށް ވާސިލްވެވޭނަމަ، އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުކޮށް، ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ރަނގަޅު ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން އެތައް ގުނައެއް ބޮޑުވާނެ އެވެ.
ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު ދަނޑުވެރިކަން ތަރައްގީކުރުމާއި ދަނޑުވެރިންނަށް އެހީތެރިވުމަކީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެންމެ އަސާސީ ބޭނުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. ހަނޑުލުގެ އުފެއްދުން އިތުރުކުރުމާއި، ރަނގަޅު އޮށް ބެހުމާއި، މޭވާގެ ބަގީޗާތައް ފުޅާކުރުމާއި، ފެން ޑޭމްތައް ހެދުމާއި، ޤޯޝް ޓެޕާ މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ މި ދާއިރާއިން ކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ މަދު މިސާލުތަކެކެވެ.
