އަޔާޒް ޒަފަރު
މާޒީގެ އަނިޔާވެރިކަން ކުރިއަށް ގެންގޮސް، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ވަނީ މިއަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހު ހެލްމަންޑްގެ ގާމްސީރާއި ކުނާރުގެ ޝުލްތާން ޑިސްޓްރިކްޓްތަކުގައި އާންމުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދުތަކަށް ވައިގެ ހަމަލާތަކެއް ދީފަ އެވެ. މި ވައިގެ ހަމަލާތަކުގައި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން ހިމެނޭ ގޮތަށް 14 ވަރަކަށް މީހުން މަރުވެ، އެތައް ބަޔަކު ޒަޚަމްވެފައިވެއެވެ. މިއީ ފުރަތަމަ ފަހަރެއް ނޫނެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން 2021 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އަދި ޚާއްސަކޮށް 2025 އާއި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބިމަށް ތަކުރާރުކޮށް ވައިގެ ހަމަލާތަކެއް ދީ، މަދަނީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އަށް އަމާޒުކޮށް، ކުށެއްނެތް ދިހަވަރަކަށް އަފްޣާނިސްތާނުން ޝަހީދުކޮށް ޒަޚަމްކޮށްފައިވެއެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ މަދަނީ އަދި އަސްކަރީ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ މެޝިނަރީގައި ވެރިކަންކުރާ މި ރަހުމުކުޑަ ވެރިކަމަކީ، އަފްޣާނިސްތާނާ ދެކޮޅަށް އަސްކަރީ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ތެރެއިން، އެތައް ހާލަތެއްގައި އަމިއްލަ ނާކާމިޔާބީތައް ފޮރުވައި، އަމިއްލަ ނުބައި ސިޔާސަތުތަކުގެ ނަތީޖާ ލޮލަށް ނުފެންނަ ގޮތަށް ބެހެއްޓުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ވެރިކަމެކެވެ. މިޤައުމުގެ ވެރިކަންކުރާ ވެރިކަމަށް ގޭތެރޭގައި ޕްރެޝަރު ކުރިމަތިވަނީ، އަމިއްލައަށް ގޯސް ސިޔާސަތުތަކުގެ އުފެއްދުމެއް ކަމުގައިވާ، އަދި ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރިއަރަމުން އަންނަ، އަސްކަރީ ދަރަޖައިގެ އަމިއްލަ ވެރިންގެ ދޮރުމައްޗާ ހަމައަށް މުރަކަތައް ފޯރާފައިވާ އެތައް ސިޔާސީ އަދި މަދަނީ ހަރަކާތްތަކެކެވެ.
އަތޮޅުތަކުގެ މެދުގައި ތަފާތުކުރުންތަކާއި، ނަސްލީ ހައްގުތަކަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި، އަމިއްލަ ރައްޔިތުންނާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި، މިސްކިތްތަކާއި މަދަރުސާތަކާއި އެހެނިހެން ދީނީ މަރުކަޒުތައް ނައްތާލުމާއި، މަދަނީ ހަރަކާތްތައް ފިއްތުމާއި، މިފަދަ އެހެނިހެން ކަންކަމުގެ ސަބަބުން، މި ޖިއޮގްރަފީ ހުރަސްކޮށް، ވެރިކަންކުރާ ވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް މަދަނީ ހަރަކާތްތަކާއި ނަސްލީ ގަތުލުއާންމުތަކުގެ ދޮރު ހުޅުވިފައިވެއެވެ.
މިކަމުގެ މައްޗަށް، ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަމުގެ މަތީ ދަރަޖައާ އެކު، ޕާކިސްތާނަށް ވެސް ކުރިމަތިވެފައި ވަނީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން ފުން ދަތިކަމެއް ކުރިމަތިވެފަ އެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ފަސް އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤައުމުގެ ފައިސާގެ އަގު ގާތްގަނޑަކަށް ތިންސަތޭކަ ޕަސެންޓް ގެއްލި، އިންފްލޭޝަން ދުވަހުން ދުވަހަށް މައްޗަށް ގޮސް، ޤައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް ދިރިއުޅުމުގެ އަސާސީ ބޭނުންތައް ކަށަވަރުކުރުން ކުރިއަށްވުރެ ދަތިވެ، އިންޓަރެސްޓް ދަރަނިތަކުގައި ސަރުކާރު ކަރާއި ހަމައަށް ޣަރަޤުވަމުންދެއެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ މީޑިއާ ރިޕޯޓްތައް ބުނާގޮތުން، އެންމެ ވޭތުވެދިޔަ މަހެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަނިވެސް މިޤައުމުގައި އަސާސީ މުދަލުގެ އަގު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 12 އިންސައްތަ މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. މިކަމާއި މިފަދަ އެހެން ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ މަދަނީ އަދި އަސްކަރީ ސަރުކާރަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިވެފައެވެ.
ހަމައެފަދައިން، ސައުދީ އަރަބިއްޔާ ދިފާޢުކުރުމުގެ ބެނާގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއެކު ވެފައިވާ ދިފާޢީ އެއްބަސްވުމާއި، މައްކާ ދިފާޢުކުރުމުގެ މުޤައްދަސް ލަޤަބުގެ ދަށުން ތުރުކީއާއި ސައުދީ އަރަބިއްޔާ ހިމެނޭ އެއްބަސްވުމަކީވެސް ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން ލަސްވެފައިވާ ލޯނާއި މާލީ ފައިސާ ހޯދުމުގެ މި ޤައުމުގެ އުންމީދުގެ ބައެކެވެ. މިއީ ޕާކިސްތާނުން ފައިސާ ދައްކަން ޖެހޭ ގައުމުތަކުގެ ލިސްޓުގެ އެންމެ ކުރީގައި ސައުދީ އަރަބިއްޔާ އޮތް ދަނޑިވަޅެއްގަ އެވެ.
ހަމައެއާއެކު މިޤައުމުވެސް އީރާން-އެމެރިކާ-އިސްރާއީލް ހަނގުރާމައިގައި ޖެހި، ޔަމަނުގެ ހޫޘީ މިލިޝިޔާއާއި މިވަގުތު ސީދާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިއްޖެއެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުތުތަކުގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނަށް އެއްފަހަރާ ދެ އެއްބަސްވުމަށް ވަފާތެރިކަން ލާޒިމުވި ނަމަވެސް މިގައުމުން ޖަކަލްގެ ކުޅިވަރެއް ކުޅެނީ، އަފްޣާނިސްތާނާ ދެކޮޅަށް އަސްކަރީ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ސައުދީ ސަރުކާރަށް ނާޖާއިޒު ބަހަނާ ހުށަހަޅައި، މިހާރުވެސް ހިފާފައިވާ ކަމަށް ދައްކަން މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.
މިކަމުގެ މައްޗަށް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމަކީ ކުލީ ސިފައިންނާއި ޕްރޮކްސީ މިލިޝިއާ ބާރެއްގެ ގޮތުގައި ތާރީޚެއް އޮތް ވެރިކަމެއް ކަމަށާއި، އިނގިރޭސިވިލާތާއި އެމެރިކާއާއި ހުޅަނގަށް ފޯރުކޮށްދީފައިވާ ޚިދުމަތާއި ވަފާތެރިކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. މިފަހަރުވެސް އެމެރިކާގެ ތާއީދާއެކު، އަފްޣާނިސްތާނުގައި ގާއިމްވެފައިވާ ހަމަޖެހުމަށް ބުރޫއަރާ، އައިއެސް އިންތިޒާމުކޮށް ތާއީދުކުރުމުގެ މަޝްރޫއު، އަފްޣާން ސަރުކާރުގެ ހަތިޔާރު އެޅި އިދިކޮޅު ޖަމާއަތްތަކާއި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ކުރީގެ އަސްކަރީ މުވައްޒަފުންނާއި އަރުބާކީ ހަނގުރާމަވެރިން ވަނީ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ މެދުތެރެއާއި ދެކުނު އޭޝިއާ ގުޅުވާލާ ހިސާބުގެ ގޮތުގައި އެގައުމުގެ ސްޓްރެޓެޖިކް މަގާމަށް ބަލާއިރު، އަފްޣާނިސްތާނުގެ އަމާންކަން ނެތްކަމުގެ ތެރެއިން މުޅި ސަރަހައްދު ހަމަނުޖެހުން ހިންގަން މަސައްކަތް ކުރަމުން އެބަދެއެވެ.
މިކަންކަމާއި މިފަދަ އެހެން ކަންކަމަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ހުރިހާ ޤާނޫނުތަކާއި އުސޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން އަފްޣާނިސްތާނަށް ލޯމަރާލައިގެން ބޮން ގޮއްވާލުމާއި އަސްކަރީ ތަދައްޚުލުވުމުގެ ސާފު ބިންގަލެއް ކަމަށާއި، މިއީ ތާރީޚުގެ ބަންދު ބާބަކަށް ނުވާނެ ކަމަށެވެ.
