އަސްލަމް
ޕަޚްތުންޚްވާގައި އަމާންކަން ނެތުމުގެ ވާހަކަ ދައްކާއިރު، މީހުންގެ ލޯ ޣައިރު ޤާނޫނީ ގޮތުން އަނބުރާލަނީ، ޓެރަރިސްޓް ޖަމާއަތް ދާޢިޝްގެ ރައްކާތެރި ސަލާމަތެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އޮތް ޓިރާގެ ފަރުބަދަތަކާއި ދުރު ވާދީތަކަށެވެ. އެކަމަކު އެންމެ ކަންބޮޑުވާ ކަމަކީ ހަމައެކަނި ދާޢިޝް މި ސަރަޙައްދުތަކުގައި ހުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މި ޙާޟިރީއަށް ތަޙައްމަލުކޮށް، އެތައް ފަހަރަކު އެކަމަށް މަގުފަހިކޮށްދީފައިވާ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުގެ މަރުގެ ހިމޭންކަމާއި ސިއްރު ބައިވެރިވުމެވެ. މިއަދު ޕަޚްތުންޚްވާ ވެފައިވަނީ ނާޤާބިލުކަމުގެ ހިޔަލުގައި، އަދި ފުން ފެންވަރެއްގައި ޕާކިސްތާނު ސިފައިންގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ޑިޒައިންގެ ހިޔަލުގައި ބައްޓަންވި ދާޢިޝް-ޚޯރާސާންގެ ފޮރުވިފައިވާ ސަލާމަތަކަށެވެ.
އެ ހެކިތަކާއި އިއުތިރާފުތަކުން އިންކާރު ކުރުމުގެ ޖާގައެއް ނެތެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް (އައިއީއޭ)ގެ ތަރުޖަމާނު ޒަބީހުالله މުޖާހިދު ސާފުކޮށް ވިދާޅުވެފައި ވަނީ “ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދައުރުތަކުން އަމިއްލަ ލަނޑުދަނޑިތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ދާޢިޝް ބޭނުންކޮށް، އެކަމަށް ފައިސާ ހޯދަމުންދާ” ކަމަށެވެ. އޭނާ އިތުރަށް އިންޒާރެއް ދިނީ “އަހަރެމެން އެތައް ފަހަރަކު ބުނިން ދާއީޝް އަކީ ހަރުފައެއް ފަދަ މީހެއް ކަމަށް. އެ އުފުލާ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އާޚިރުގައި ހަމަ އެ ހަރުފަ ދަތްއެޅޭނެ” ކަމަށެވެ. މި ބަސްތަކަކީ ސިޔާސީ ތުހުމަތެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގިނަ ރިޕޯޓްތަކުން ވެސް ސާބިތުވާ އަދި އިންކާރު ނުކުރެވޭނެ ހަގީގަތެއް ދައްކުވައިދޭ ކަންކަމެވެ.
ގިނަ ރިޕޯޓްތަކުން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ގޮތުގައި ދާޢިޝް-ޚޯރާސާން އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެދުނީ ޚައިބަރު ޕަޚްތުންޚްވާގެ ޓިރާ ސަރަހައްދުން ކަމަށާއި، އެ ޖަމިއްޔާގެ ލީޑަޝިޕް ހަވާލުކޮށްފައިވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ރައްޔިތަކާ ކަމަށެވެ. އަދި “ދާއިޝްގެ މާލީ، ޕްރޮޕެގެންޑާ އަދި އޮޕަރޭޝަނަލް ސެންޓަރުތައް އިންތިޒާމުކޮށް ބެލެހެއްޓިފައިވަނީ ޕާކިސްތާނު ސިފައިން” ކަމަށާއި މި ޖަމާއަތުގެ ހަރަކާތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ “ޕާކިސްތާނުގެ ވެރިކަމުގެ ޖާސޫސީ މައުލޫމާތާއި ލޮޖިސްޓިކަލް ސަޕޯޓާ ނުލައި ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން” ކަމަށް ވެސް އެމީހުން ބުނެފައިވެ އެވެ.
މި ތާއީދު މިހާރު ހިނގަމުންދާ ކަންކަމާއި ބިންމަތީގައި ހުރި ހަގީގަތްތަކުން ވެސް ފެނިގެންދެއެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުން ހައްޔަރުކުރި ދާޢިޝް މެމްބަރަކު އަފްޣާނިސްތާނަށް ފޮނުވުމުގެ ކުރިން ޕާކިސްތާނުގެ ކުއެޓާ ފަރުބަދަތަކުގައި އަސްކަރީ އަދި ފިކުރީ ތަމްރީނުތައް ހޯދާފައިވާ ކަމަށް އިއުތިރާފުގައި ހާމަކޮށްފި އެވެ. އަދި އެހެން ރިޕޯޓްތަކުން ވެސް ދައްކާ ގޮތުގައި އަލަށް ރެކްރޫޓް ކުރާ ދާއީޝް ހަނގުރާމަވެރިން ކަރާޗީ އާއި އިސްލާމްއާބާދު އެއާޕޯޓް މެދުވެރިކޮށް ބަލޫޗިސްތާނާއި ޚައިބަރު ޕަޚްތުންޚްވާގެ ގަބީލާ ސަރަހައްދުތަކުގެ ޓްރެއިނިން ކޭމްޕްތަކަށް ބަދަލު ކުރެ އެވެ. މި ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްފާ އާއި ޓްރެއިނިންގ އަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ އިދާރާތަކާ ކޯޑިނޭޓް ނުކޮށް ޢަމަލީ ގޮތުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
އެކަމަކު މިތަނުގައި އަސާސީ ސުވާލަކީ މިއީ: ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލައަށް ހަމަލާތަކުގެ ޝިކާރައަކަށްވެފައިވާ ޖަމާއަތަކަށް އެފަދަ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރެއް ފޯރުކޮށްދެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު އޮތީ ސްޓްރެޓެޖިކް ޑެޕްތްގެ ލޮޖިކްގައި، ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިން ހަރުކަށި ޖަމާއަތްތަކުގެ އަލިފާނާ ކުޅެން ދިގު ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން ދުއްވާލި ހަމަ އެ ލޮޖިކް އެވެ. މި އިކުއެޝަންގައި ދާޢިޝްއަކީ އެއްވެސް ދުޝްމަނެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކަށް ހާއްސަކޮށް އަފްޣާނިސްތާނަށް ޕްރެޝަރު ކުރުމަށާއި އިސްލާމްއާބާދުގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލުން ބޭރުގައި އޮތް ސަރަހައްދުތަކުގައި އަމާންކަން ނެތްކަން އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކުރާ ވަސީލަތެކެވެ.
އެކަމަކު މި ވަސީލަތަކީ ޚުދު ޕާކިސްތާނަށް ވެސް ފަނާކުރަނިވި ވަސީލަތަކަށް ވެފައި، އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކަށް ވެސް ނުރައްކާތެރި ވަސީލަތެކެވެ. އިސްލާމްއާބާދުގެ ޝިޔައީ މިސްކިތަކަށް 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ދިން ޖާނުން ފިދާވުމުގެ ހަމަލާގައި މަދުވެގެން 32 މީހުން މަރުވެފައިވާއިރު، އެ ހަރުފަ ނިމުމުގައި ގެންގުޅުނު ހަރުފަ އޭގެ އަމިއްލަ ވެރިމީހާއަށް ވެސް ދަތްއަޅާކަން އެނގުނެވެ. އެހެނަސް، މި ފަނާކުރަނިވި ސިޔާސަތުގެ ޒިންމާ ބަލައިގަތުމުގެ ބަދަލުގައި، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން އަބަދުވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުން އައީ، އޭގެ ނާކާމިޔާބީތައް އެހެން މީހުންގެ މައްޗަށް ޖައްސައިގެންނެވެ.
އެންމެ ފަހުގެ ބަޔާންތަކުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އޮފިޝަލުން ވަނީ އަފްޣާނިސްތާނަށް “ޓެރަރިސްޓުންނަށް ހިޔާވަހިކަން ދޭ” ކަމަށް އަނެއްކާވެސް ތުހުމަތުކޮށް، ބޯޑަރުތައް މޮނިޓަރ ކުރުމަށް ޔަގީންކުރެވޭ ނިޒާމެއް ގާއިމް ކުރުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. ނަމަވެސް ވަރުގަދަ ހެކިތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕަޚްތުންޚްވާ އާއި ބަލޫޗިސްތާނުގައި ހުންނަ ދާޢިޝްގެ ތަމްރީނު މަރުކަޒުތައް ހިންގަނީ ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ސަލާމަތީ އިދާރާތަކުގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ. ޒިންމާއިން ސަލާމަތްވުމަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ސިޔާސަތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލަކަށް ވެއްޖެ: މިގައުމުގެ ބިމަށް މަރުގެ ހަމަލާތައް ދޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު ތުހުމަތުގެ އިނގިލި ކާބުލަށް އިޝާރާތް ކުރާއިރު، މި ހަމަލާތަކުގެ އަސްލު އޮތީ ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ބިމާއި ޖާސޫސީ ސިޔާސަތުތަކުގަ އެވެ.
މި ހާލަތުގެ ނުރައްކަލަކީ ހަމައެކަނި ޕާކިސްތާނަށް ނިސްބަތްވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޕަޚްތުންޚްވާގައި ދާޢިޝްގެ ޙާޟިރީއަކީ އަފްޣާނިސްތާނާއި އެ ސަރަޙައްދުގެ ސަލާމަތަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކަމަށާއި، އެކަން ނިއުޓްރަލައިޒް ނުކޮށްފިނަމަ އިއާދަނުކުރެވޭ ފަދަ ފަނާވުމެއް ކަމަށެވެ. ތަޖުރިބާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި އެއް ސަރަހައްދެއްގައި ޓެރަރިސްޓް ޖަމާއަތްތައް ވަރުގަދަވުމުން ލަސްނުކޮށް ބޯޑަރުތައް ހުރަސްކޮށް އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކަށް ފަތުރާލަ އެވެ.
އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޓެރަރިޒަމްގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައިވާ އަފްޣާނިސްތާނަކީ އެހެން ގައުމުތަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް މި ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ގައުމެކެވެ. މެދުތެރޭ އޭޝިއާގައި ވެސް ބޯޑަރު ސަރަހައްދުތަކުގައި ދާޢިޝްގެ އެކި ގޮފިތައް ހުރުމަށް ބަލާއިރު، އަމާންކަން ނެތްކަން ފެތުރިގެން ދިއުމުގެ ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅިފައިވެ އެވެ. މި ޑަބަލް ގޭމް ކުރިއަށް ގެންދިއުމުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ވަނީ އަމިއްލަ ގައުމީ ސަލާމަތް ގުރުބާންކޮށް މުޅި ސަރަހައްދުގެ ހަމަޖެހުން ރަހީނުކޮށްފަ އެވެ.
މިއަދު ޕަޚްތުންޚްވާ އަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ސިޔާސަތުގެ ހަގީގީ މޫނު ދައްކުވައިދޭ ލޯގަނޑެކެވެ: ނާގާބިލްކަމާއި ނުބައި ނިޔަތް ގުޅިފައިވާ މޫނެކެވެ. މި ސިޔާސަތު ބަދަލުވެ، ދާޢިޝް ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގައި ޕާކިސްތާނުން އަދާކުރާ ދައުރުގެ ޒިންމާ ޕާކިސްތާނުން ގަބޫލު ނުކުރާހާ ހިނދަކު އަފްޣާނިސްތާނަށް ދެމިއޮންނަ ސަލާމަތެއް ނުފެންނާނެ ކަމަށާއި އެ ސަރަހައްދަށް ސުލްހައެއް ނޭނގޭނެ ކަމަށެވެ. ޕަޚްތުންޚްވާގައި ހުންނަ ދާޢިޝް އަކީ ޚުދު އިސްލާމްއާބާދުން ވެސް ޓައިމަރު ޖަހާފައިވާ ޓައިމް ބޮމެއް ކަމަށާއި، ގޮވާންދެން އެ ބޮމެއް ގޮވާންދެން އެކަމުގެ ޒިންމާ އެއްވެސް މީހަކު ގަބޫލު ނުކުރާނެ ކަމަށެވެ.
