އަކްބަރު ޖަމާލް
މިހާރު ދުވަސްކޮޅެއް ވެއްޖެ އެއް ސުވާލެއް އަންނަނީއެވެ. ސާދާ ބަހުން ބުނާނަމަ މިއީ މިގޮތަށް: އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) އިން ޤާތިލުންނާ ދެކޮޅަށް ޤިސާސް ހިންގާއިރު، ބަނގުރާ ބޯ މީހުންނާއި ކައިވެނި ނުކުރާ ޒިނޭކުރާ މީހުންނަށް ތަޅައިގަތުމުގެ ހައްދު އަދަބު ތަންފީޒު ކުރެއެވެ. އެހެނަސް ވަގެއްގެ އަތް ކަނޑާލާފައިވާ ކަމުގެ ނުވަތަ ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭ ޒިނޭކުރާ މީހަކު ގަލުން ޖަހައި މަރާލި ކަމުގެ އެއްވެސް ރިޕޯޓެއް ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ. އެއީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
ޚުދު އެ ސުވާލުން ވެސް ދައްކުވައިދެނީ ހަމައެކަނި އަދަބުގެ ލޭންސް އިން ޝަރީއަތް ދެކިގެން އުފަންވި އޮޅުން ބޮޅުން އެކެވެ.
ޚުދު އެ ސުވާލުން ވެސް ދައްކުވައިދެނީ ހަމައެކަނި އަދަބުގެ ލެންސް އިން ޝަރީއަތަށް ބަލާލުމުން އުފެދޭ އޮޅުން ބޮޅުން އެކެވެ. އިސްލާމީ ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމަކީ ހަމައެކަނި އަދަބުތައް ތަންފީޒު ކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިންސާފު ދަމަހައްޓައި، މީހުންގެ ފުރާނައާއި މުދަލާއި ޝަރަފު ހިމާޔަތްކޮށް، މުޖުތަމައުގެ ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިންސާފުވެރި އަދި ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބެލެންސް ކުރެވިފައިވާ ނިޒާމެކެވެ. ބައެއް ފާޑުކިޔުންތެރިން، ނުވަތަ ހަމައެކަނި މޫނުމަތިން މައްސަލަ ބަލާ މީހުން ސުވާލުކުރަނީ: “އިސްލާމީ ސަރުކާރެއް ވެރިކަމުގައި އޮތްނަމަ، ވައްކަމުގެ ކުށުގައި އަތް ކަނޑާލުމުގެ އަދަބު ނުވަތަ ކައިވެނިކޮށްގެން ޒިނޭކުރާ މީހުންނަށް ގަލުން ޖަހާ އަދަބު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މަދުން ނަމަވެސް ފެންނަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟” ހަގީގަތުގައި އެ އިއުތިރާޒު އަންނަނީ ޝަރީޢަތުގެ ޠަބީޢަތާއި، އިސްލާމީ ޝަރުޢީ ސިޔާސަތުގެ ފަހަތުގައިވާ ޙިކުމަތާއި، އެއްވެސް ހައްދު އަދަބެއް ތަންފީޒު ކުރުމުގެ ކުރިން ލާޒިމުވާ ހަރުކަށި ޝަރުޠުތައް ނުވިސްނުމުންނެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ ރަނގަޅު ވިސްނުމެއް ހޯދަން ބޭނުންވާ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ފުރަތަމަ ދެނެގަންނަން ޖެހޭނީ މުހިންމު އެއް ޙަޤީޤަތެކެވެ. އިސްލާމްދީނަކީ ކުށްތައް ޤާއިމުކުރުމަށް ކެތްމަދުވެފައިވާ ބައެއް ނޫނެވެ. ހައްދު އަދަބެއް ނުދިނުމަށް ޖާގަ އޮތްހާ ހިނދަކު އެކަން ކުރެއެވެ. އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި އެއްބަސްވެވޭ އެއް އުސޫލަކީ ކުށެއްގެ ދަލީލާމެދު ޞައްޙަ ޝައްކެއްވެސް އުފެދިއްޖެނަމަ ހައްދު އަދަބު ވެއްޓިގެން ދިއުމެވެ.
ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު (ރ.އ) އާއި އެހެނިހެން ޞަޙާބީންގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ނަބީ ރިވާޔަތެއްގައި ބަޔާންވެގެންވެއެވެ.
«ادْرَءُوا الْحُدُودَ عَنِ الْمُسْلِمِينَ مَا اسْتَطَعْتُمْ، فَإِنْ كَانَ لَهُ مَخْرَجٌ فَخَلُّوا سَبِيلَهُ، فَإِنَّ الإِمَامَ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعَفْوِ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعُقُوبَةِ.» (سنن الترمذي، کتاب الحدود، باب: ما جاء في درء الحدود، حدیث: 1424)
“މުސްލިމުންނަށް ގާނޫނީ އަދަބުތައް ދިނުމުން ދުރުހެލިވާށެވެ.
މި އުސޫލަކީ، “އަދަބު ދިނުމަށްވުރެ މާފުކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރު ގޯސްވުން ރަނގަޅު” މި އުސޫލަކީ އިސްލާމީ ފިޤުހުގެ އެންމެ ރީތި އުޞޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އުޞޫލެކެވެ. މިޒަމާނުގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމުތަކުންވެސް އެއީ ވިސްނުމާއި ތަޢުރީފު ކުރަން ޖެހޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެފައިވެއެވެ. އޭގެ މާނަ ސާފު. ހަގީގަތުގައި ކުށްވެރިވާ މީހަކު މިނިވަންވެއްޖެ ނަމަ އެއީ ޝައްކެއްވެސްނެތްގޮތުގައި ޝަރުއީ ގޯހެއް ނަމަވެސް އޭގެ ގެއްލުން ކުޑައެވެ. ނަމަވެސް ކުށެއްނެތް މީހަކަށް އަދަބު ލިބިއްޖެނަމަ އެ އަނިޔާ މާ ބޮޑެވެ. އެއީ މުޅި އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމުގެ އިތުބާރަށް ގެއްލުންދީ، ދައުލަތުގެ ޚުދު ޝަރުއީ ކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ. ކުށެއްނެތް މީހަކު ޖަލަށް ލުމާއި ނުވަތަ ގޯސްކޮށް ލޭ އޮހޮރުވުމާ އަޅާބަލާއިރު ކުށްވެރިއަކު އަދަބުން ސަލާމަތްވުމުން މުޖުތަމައަށް ލިބޭ ގެއްލުން މާ ކުޑައެވެ.
އެ ނުރައްކާ އިތުރަށް ބޮޑުވަނީ ކަށިކެނޑުން ނުވަތަ ޤިސާސްގެ ދަށުން މަރުގެ އަދަބު ދިނުން ފަދަ ބައެއް ޙުދޫދު އަދަބުތައް ފަހަތަށް ނުޖެހޭތީއެވެ. ކުށެއްނެތް މީހެއްގެ އަތް ކަނޑާލައި، ނުވަތަ ގަލުން ޖަހައި ނުވަތަ މަރުގެ އަދަބުދީ، ފަހުން ކޯޓުގެ ހުކުމް އޮޅިފައިވާކަން އެނގިއްޖެނަމަ، އެއްވެސް ކޯޓަކަށް އެ އަތް އަނބުރާ ގެނެސް ނުވަތަ އެ ދިރިއުޅުން އަނބުރާ ގެނެސްދެވޭކަށް ނެތެވެ. އެސަބަބަށްޓަކައި ޝަރީޢަތުން ޝައްކު އުފެދޭ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި ޝައްކުގެ ފައިދާ ދައުވާ ލިބޭ މީހާއަށް ދިނުމަށް ފަނޑިޔާރުން ލާޒިމުކުރެއެވެ. އިސްލާމީ ސަރުކާރެއް ދުއްވާލަނީ އަދަބު ދިނުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަމެއް ނޫންކަން މި އުސޫލުން ސާފުވެގެންދެއެވެ. އޭގެ އަސާސީ މަޤްޞަދަކީ މީހުންގެ ފުރާނައާއި މުދަލާއި ޝަރަފު ރައްކާތެރިކުރުމެވެ. ޖަޒުބާތާއި، އާންމުންގެ ޕްރެޝަރާއި، ނުވަތަ ޔަގީންކަން ކުޑަ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކޯޓުތަކުން ހުކުމްތައް ނެރެން ފެށުމުން، އުމަރުލް ފާރޫގު (ރ.އ) މިސާލު ދައްކަވާފައިވާ އިންސާފު ދައްކުވައިދިނުން ހުއްޓާލައި، އޭގެ ބަދަލުގައި އަނިޔާވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތަކަށް ވެގެންދެއެވެ. އެއްވެސް ކުށެއްނެތް މީހަކު އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމުގެ ޝިކާރައަކަށް ނުވެވޭ ގޮތަށް، އަދަބު ދިނުމުގައި ގޯހެއް ހެދުމަށް ވުރެ މާފުކުރުމުގެ ގޯހެއް އިސްކަންދޭ ކަމަށް ޝަރީއަތުން ދެކޭ ސަބަބަކީ ހަމަ އެއީ އެވެ.
މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ (ޞޢވ) މި އުޞޫލު ޢަމަލީ ގޮތުން ދައްކަވައިދެއްވިއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ސުލޫކުން އެނގުނު ގޮތުގައި އިސްލާމްދީނުގައި ދައުވާ ލިބޭ މީހާއަށް އިއުތިރާފެއް އަނބުރާ ގެންގޮސް ތައުބާއަށް އެނބުރި ދިއުމުގެ ހުރިހާ ފުރުސަތެއް ދެނީ އަދަބަށް އަވަސްވެގަތުމަށެވެ. މުޙައްމަދު ރަސޫލާ (ޞޢވ) ގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި، މާޢީޒް ބިން މާލިކް އަލް އަސްލާމީ (ރ.އ) ކުރިއަށް ވަޑައިގެން ވަކިވަކިން ހަތަރު ފަހަރު ޒިނޭއަށް އިޢުތިރާފުވެވަޑައިގަތުމުން، ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް ރަސޫލާ (ޞޢވ) މޫނު އަނބުރާލެއްވިއެވެ. އަދި “ތި މޮޔަވީތަ؟” އަދި ފަހަރެއްގައި ބޮސްދިނުން ނުވަތަ ބައްދާލުން ނޫން ކަމެއް ހިނގާފައި ނުވާ ކަމަށް ލަފާ ދިނެވެ. މުޅި ހާދިސާއިން ދައްކުވައިދެނީ ޝަރީޢަތުގެ ރަޙްމަތްތެރި ޙިކުމަތްތެރި ރޫޙެވެ. ކުށެއް ފުރިހަމަ ޔަޤީންކަމާއެކު، އިރު ފަދައިން ސާފުކޮށް، ކޮންމެ ޝައްކެއްގެ ތެރެއިން އެއްކިބާވެއްޖެނަމަ، ހައްދު އަދަބެއް ކުރިއަށް ނުގެންދެއެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މި އަދަބުތަކަކީ ސީދާ އަދަބުތަކެއް ނަމަވެސް އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި ވައްކަމުގެ ހައްދުގައި އެހާ ތަފްސީލީ އަދި ޑިމާންޑް ބޮޑު ޝަރުތުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެއިން ކޮންމެ އަދަބެއް އެއްފަހަރާ ބައްދަލުވުމަކީ އިންތިހާއަށް މަދުން ދިމާވާ ކަމެކެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ ޤަވާޢިދުގައިވާ ގޮތުން ވަގަށް ނަގާ މުދާ ކަނޑައެޅިފައިވާ ޤާނޫނީ ދަރަޖަ (ނިސާބު) އަށް ވާސިލްވާން ޖެހެއެވެ. އެއީ ތަޅުލާފައި ހުންނަ ކޮޓަރިއެއް، ގެއެއް، ކެބިނެޓެއް، ނުވަތަ އެފަދަ ތަންތަނުން ފަދަ ރައްކާތެރި ތަނެއްގައި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ރައްކާތެރި ތަނަކުން ނަގާފައިވާ އެއްޗަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. ވަގަށް ނަގާ މީހާގެ މުދަލުގައި އެއްވެސް ހިއްސާއެއް، މިލްކުވެރިކަމުގެ ދައުވާއެއް، އަދި މިލްކުވެރިކަމާ ގުޅޭ ގާނޫނީ އޮޅުން ބޮޅުން ކަމެއް ވެސް ނެތިގެން ނުވާނެއެވެ.
މުހިއްމު އެހެން ޝަރުތެއް އެބައޮތެވެ. ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ސަބަބުން، އިންތިހާއަށް ބޭނުންޖެހިގެން، ނުވަތަ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ބޮޑު ދަތިކަމެއްގެ ސަބަބުން މީހަކު ވައްކަންކޮށްފިނަމަ، ހައްދު އަދަބު އުވާލަނީ ފިޤުހުވެރިންގެ އެއްބަސްވުމަކުންނެވެ. ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ އަހަރުގައި އަތް ކަނޑާލުމުގެ އަދަބު އުމަރު ބިން އަލްޚައްޠާބު (ރ.އ) ސަސްޕެންޑް ކުރެއްވީ މި ސަބަބާހުރެއެވެ. އައިއީއޭގެ ކޯޓުތަކުން މަދުން ނަމަވެސް އަތް ކަނޑާލުމާ ގުޅޭ ހުކުމްތައް ނެރޭނަމަ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ފަނޑިޔާރުން ޝަރީއަތުން ލާޒިމުކުރާ ކޮންމެ ޝަރުތެއް އެންމެ ބޮޑަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބެލުން. އަދި މިއަދުގެ އިގްތިސާދީ ހަގީގަތްތަކާއި، އަސްލު ދަތިކަމާއި، އުފެދިދާނެ ގާނޫނީ އޮޅުންބޮޅުންތަކަށް ވެސް ރިއާޔަތް ކުރެ އެވެ. ހައްދު އަދަބެއްގެ ޝަރުތުތައް ފުރިހަމައަށް ފުރިހަމަ ނުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ކޯޓުތަކުން އިސްކަންދެނީ އިޚްތިޔާރީ އަދަބުތަކަށް (ތަޢުޒީރު) އޭގެ ބަދަލުގައި އެވެ.
ހައްދާއި ތަޢުޒީރުގެ މި ތަފާތު ކުރުމަކީ އިސްލާމީ ފަނޑިޔާރުންނަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ފުޅާ އިޚްތިޔާރު ލިބިގެންވާ ކަމެކެވެ. އެކަށީގެންވާ ހެކި ނުލިބިގެން ނުވަތަ ގާނޫނީ ޝަރުތެއް ނެތުމުން ހައްދު އަދަބަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަރުކަށި މިންގަނޑަށް ކުށެއް ނުފެތޭނަމަ، އަދިވެސް ދައުވާ ލިބޭ މީހާ ކުށެއް ކުރިކަން ކަށަވަރުވެއްޖެނަމަ، ގާޒީއަށް ތައުޒީރު އަދަބެއް ދީފާނެއެވެ. ކުށުގެ ބާވަތާއި، ކުށްވެރިޔާގެ ސިފައާއި ހާލަތާއި، ވަށައިގެންވާ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މީގެ ތެރޭގައި ޖަލަށްލުން، ޖޫރިމަނާ، ޖިސްމާނީ އަދަބު ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ އެހެން އަދަބެއް ހިމެނިދާނެއެވެ.
އެހެންކަމުން އަތް ކަނޑާލުމުގެ ރިޕޯޓްތައް މަދުން ނަމަވެސް އޭގެ މާނައަކީ ވަގުން ހަމައެކަނި ދޫކޮށްލާ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މާނައަކީ އައިއީއޭގެ ފަނޑިޔާރުން، ހުދުދުއާ ގުޅޭ ގާނޫނީ އޮޅުންބޮޅުންތަކާއި ޝަރުތުތަކުގެ ސަބަބުން، ގިނަ ފަހަރަށް ކުށްކުރުން ހުއްޓުވުމާއި، ސަލާމަތީ ކަންކަން ހިމާޔަތްކުރުމާއި، އާންމު ތަރުތީބު ހިމާޔަތްކުރުމުގައި ފައިދާހުރިކަން ސާބިތުވެފައިވާ ހަރުކަށި ތައުޒީރު އަދަބުތައް ދިނުމެވެ. ހަމައެއާއެކު، ދާޚިލީ ހަޤީޤަތްތަކާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޙާލަތްތަކާއި، އާންމު މަސްލަހަތު ވަޒަންކުރުމަކީވެސް އިސްލާމީ ދައުލަތެއްގައި ބާރު ހަވާލުކުރެވިފައިވާ މީހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. އައިއީއޭއަށް ވާރުތަވީ ދިގު ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ފަނާވެފައިވާ ގައުމެއް ކަމަށާއި، ފިކުރީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުންނާއި އިގްތިސާދީ ގޮތުން މުޖުތަމައު އަލުން ބިނާކުރުމުގެ ވަރަށް ބޮޑު ޒިންމާއެއް އުފުލާފައިވާ ގައުމެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދެމެހެއްޓެނިވި ޕްރެޝަރާއި، އިޤްތިޞާދީ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި، ޢަދާވާތްތެރި ޕްރޮޕެގެންޑާތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ.
މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި އިސްލާމީ ސަރުކާރަކަށް އަދަބުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ގޮތުގައި ފިތުނަ ހިފެހެއްޓި، އިސްލާމްދީނުގެ ހަގީގީ، ބެލެންސްޑް، އަދި އިންސާފުވެރި މޫނު ދުނިޔެއަށް ހުށަހަޅައިދޭ ބުއްދިވެރި ގޮތެއް ގެންގުޅުމަށް ޝަރީއަތް ހުއްދަކުރެއެވެ. މިއީ އާންމު މައިދާންތަކުގެ ބަދަލުގައި ކޯޓު ކޮމްޕައުންޑްތަކުގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ވަކި ހަރުކަށި އަދަބުތަކެއް ދޭ ސަބަބެވެ. އެ އުސޫލަކީ ޚުދު އިސްލާމީ ޙިކުމަތް ދައްކުވައިދޭ އަދި ދަޢުވާގެ މަސްލަހަތަށް ޚިދުމަތްކުރާ އުސޫލެކެވެ. އެއީ ޢަދާވާތްތެރި މީޑިއާތަކަށް ޝަރީޢަތުގެ އިންސާފު އޮޅުވާލުމަށް ލިބޭ ފުރުޞަތުތައް މަދުވެ، އާންމުންގެ ހަރުކަށި މަންޒަރުތަކަށް މެދުނުކެނޑި ހުށަހެޅުމުގެ ތެރެއިން މުޖުތަމަޢު ނާޒުކުވުމުން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
މިއަދުގެ ޚަވާރިޖުން، އެއީ ދާޢިޝްގެ ސުލޫކަށް ބަލާނަމަ، އެމީހުން ނާކާމިޔާބުވެ، ހަލާކުވުމުގެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބަކީ ހަމަ މި ހަރުކަށި ވިސްނުމެވެ. އެމީހުން ހުދުދޫގައި ވެރިކަންކުރާ ހަރުކަށި ގާނޫނީ ޝަރުތުތައް އެއްފަރާތްކޮށް ޝައްކުގެ އުސޫލަށް އަޅާނުލާ ތިއްބެވެ. މީހުން މަރާ، ބޯ ކަނޑައި، އަތް ކަނޑާލީ ހަމައެކަނި ޝައްކާއި ހީކުރުމަކަށް ބަލައިގެންނެވެ.
ނަތީޖާއަކަށްވީ އިސްލާމްދީނަކީ އަދަބުގެ ދީނެއް ނޫން އެހެން އެއްޗެއް ނޫން ފަދައިން ދުނިޔެއަށް އިސްލާމްދީން ހުށަހެޅުމެވެ. އެ ހަރުކަށި ފިކުރު ޝަރީޢަތުގެ ހިތުގައިވާ ރަޙްމަތާއި، ޢަދުލުވެރިކަމާއި، ޙިކުމަތާ ސީދާ ފުށުއަރާ ކަމަށާއި، އެއީ الله އެމީހުންގެ ބާރު ފޭރިގަނެ، އެމީހުންގެ ވެއްޓުން ގެނެސްދިން އެއް ސަބަބެވެ.
މިއާ ޚިލާފަށް އައިއީއޭއިން ޤިސާސްތަކާއި، ތަޅާލުން ހިމެނޭ ގޮތަށް ޝަރީޢަތުގެ އެހެން އަދަބުތައް ތަންފީޒުކުރުމަކީ، ޚުދު އެއީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ތަންފީޒުކުރުމަށް ވަޢުދުވެފައިވާ ކަމުގެ ފުދޭ ހެއްކެކެވެ. އެކަމަކު އައިއީއޭ އިން ޕަބްލިސިޓީއެއް ނުވަތަ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ޕްރޮޕެގެންޑާއެއް ހޯދަނީ ހުދުދު އާންމު ލޮލުގެ ކަޅިއަކަށް ބަދަލުކޮށްގެން ނޫނެވެ. އެއީ އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމުގެ ކަރާމާތާއި، ޝަރީޢަތުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަރުކަށި ޝަރުޠުތަކާއި، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުން ޤަބޫލުކުރާ ފުޅާ މަސްލަހަތުތަކަށް އިސްކަންދޭ ކަމެކެވެ. މި ހަގީގަތް ރަނގަޅަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. އިސްލާމީ ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އަގު ވަޒަން ކުރެވެނީ ކިތައް އަދަބު ކުރިއަށް ގެންގޮސް ނުވަތަ އާންމުކޮށް ދައްކާ ކިހާ އަދަބެއްތޯއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ހަގީގީ މިންގަނޑަކީ އިންސާފު ދެމެހެއްޓޭތޯއާއި، މީހުންގެ ފުރާނައާއި މުދަލާއި ޝަރަފު ހިމާޔަތްކުރެވޭތޯއާއި، ކުށްކުރުން ހުއްޓުވޭތޯއެވެ.
އެއީ އަތް ކަނޑާލުމާއި ނުވަތަ ގަލުން ޖެހުމާ ބެހޭ ގޮތުން ގިނައިން ރިޕޯޓް ނުކުރެވުމަކީ އައިއީއޭގެ ފަރާތުން ބަލިކަށިކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ޝަރީއަތް އެއްފަރާތްކޮށްފައިވާ ކަމަށް ވެސް ނުފެނެ އެވެ. އެއީ ސަމާލުކަމާއި، ޝަރުޢީ ގޮތުން ފުރިހަމައަށް ބެލުމާއި، ޙިކުމަތްތެރި ޙުކުމް ކުރުމާއި، މިހުރިހާ ކަމެއް މުޅިން ވެސް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ރޫޙާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.
އެހެންކަމުން މުސްލިމުން މަސައްކަތް ކުރަންޖެހޭނީ އެމީހުންގެ ދީނާ މެދު ފުންކޮށް ބެލެންސްކޮށް ދެނެގަތުމަށެވެ. ޖަޒުބާތީ ގޮތުން ރިއެކްޓް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ނުވަތަ ހަމައެކަނި ބޭރުފުށުގެ ސިފަތަކަށް ފޯކަސް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ޝަރީޢަތުގެ މަތީ މަޤްޞަދުތަކާއި ޙިކުމަތާއި އިންސާފުވެރި އުސޫލުތަކަށް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހެއެވެ. އިސްލާމްދީނަކީ ހަމައެކަނި އަދަބުތަކުގެ ދީނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރަޙްމަތާއި، ޢަދުލުވެރިކަމާއި، ޙިކުމަތާއި، އިންސާނީ ކަރާމާތް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ދީނެކެވެ. ޝަރީޢަތުގައިވާ ކޮންމެ ޙުކުމެއް ޤާނޫނު ކުރެވިފައިވަނީ އެ ބޮޑެތި މަޤްޞަދުތަކަށް ޚިދުމަތް ކުރުމަށެވެ.
