މުހިބު އަލް ރަޙްމާން މުޚްލީސް
ޝެއިޚް އަބޫ ޢަބްދުﷲ ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.
އައްލާމާ އަބޫ އިސްމާޙް ހައްމާދު ބިން އަބީ ޙަނީފާގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
«لما بلغ الخوارج أن أبا حنيفة لا يُكَفِّرُ أحدًا بذنبٍ أتاه أربعون (في كشف الاثار» (٤٧٩ / ١) و «المناقب للإمام أبي حنيفة» للعلامة الكردري (١٦٣ / ١) «سبعون»)، رجلاً معهم السلاح، حتى دخلوا الكوفة فأتوا أبا حنيفة وهو في جمع كثير.
“އިމާމް އަބޫ ހަނީފާ ރަޙިމަހުﷲ އެއްވެސް މުސްލިމަކު ފާފައެއްގެ ސަބަބުން ކާފަރެއްގެ ގޮތުގައި އިޢުލާން ނުކުރައްވާ ވާހަކަ ޚަވާރިޖުންނަށް އަޑުއިވުމުން، ކައްޝަފް އަލްއަޘަރު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ނުވަތަ މަނާޤިބު އަލް އިމާމް އަބީ ހަނީފާ އަލް ކަރުދާރީ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ހަތްދިހަ މީހުން ކަނޑި ހިފައިގެން އޭނާގެ އަރިހަށް އައެވެ. އެމީހުން ކުފާއަށް ވަދެ އަބޫ ހަނީފާ ކައިރިއަށް ދިޔައީ އޭނާ ބޮޑު މުސްލިމެއްގެ ތެރޭގައި އިށީނދެގެންނެވެ.” މީހުން އެއްކުރުން.”
فقالوا: يا أبا حنيفة قُلْ لهم حتى يقوموا عنك، فإن لنا مسألة، فقاموا فلم يتكلموا حتى اخترطوا سيوفهم، فقالوا له: يا عدو هذه الأمة، يا شيطان هذه الأمة، قتلكَ أحب إلينا من جهاد سبعين سنة، فأجب عن مسائلتين، وإلا فهيء نفسك للقتل.
އެމީހުން ބުންޏެވެ.
“އޭ އަބޫ ހަނީފާ، މިމީހުންނަށް ބުނޭ ފުރައިގެން ދާށޭ. އަހަރެމެން ކަލޭމެންނާ ސުވާލު ކުރަން ޖެހޭ އެއްޗެއް އެބައޮތް.”
އިމާމާ އޭނާގެ ވަށައިގެން ތިބި މީހުންނަށް އިޝާރާތް ކުރުމުން އެ އެންމެން އޭނާ އެކަނި ދޫކޮށްލާފައި ފުރައިގެން ދިޔައެވެ. ޚަވާރިޖުން ކަނޑިތައް ނެރެންދެން ހިމޭނުން ތިއްބެވެ.
ދެން އެމީހުން ގޮވާލިއެވެ.
“މި އުއްމަތުގެ ދުޝްމަނެއް!”
“މި އުއްމަތުގެ ޝައިޠާނާ!”
“ހަތްދިހަ އަހަރުގެ ޖިހާދަށްވުރެ ކަލޭގެފާނުގެ މަރަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް މާ ލޯބިވާ ކަމެއް. ދެ ސުވާލަކަށް ޖަވާބު ދޭށެވެ. އެކަން ނުކޮށްފިނަމަ މަރަށް ތައްޔާރުވާށެވެ.”
فقال أبو حنيفة «رحمه الله تعالى»: أغمدوا سيوفكم، فقالوا: كيف نُعيدُها؟! ونريد أن نُخضِبَها من دمك، قال فتكلموا باسم الله.
އިމާމް އަބޫ ޙަނީފާ ރަޙިމަހުﷲ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ.
“ތިޔަ ކަނޑިތައް އަނބުރާ ކޮތަޅަށް ވައްދާށެވެ.”
އެމީހުން ޖަވާބު ދިނެވެ.
“ކަލޭގެ ލޭން ކުލަ ޖައްސަން ގަސްތުކުރާއިރު އަހަރެމެން އެތަކެތި ޝީޓް ކުރާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟”
އިމާމު ވިދާޅުވިއެވެ.
“ދެން ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. الله ގެ އިސްމުފުޅުން ފެށުން.”
فقالوا: هاتان جنازتان على باب المسجد، أما الأولى: فرجل شرب الخمر فحشرج (الحشرجة: الغرغرة عند الموت)، فمات، وأما الأخرى: فامرأة زنت فلما استيقنت بحبلها شربت دواء فقتلت نفسها، أفهما من المؤمنين؟
އެމީހުން ފެށީ:
“މިސްކިތުގެ ގޭޓުގައި ދެ ކަށުނަމާދު އޮށޯވެގެން އެބަހުރި.”
ފުރަތަމަ މީހަކީ ރަހަ ބޮއެ އުޅުނު މީހެކެވެ. މަރު ކައިރިވަމުން ދިޔަވަރަކަށް އޭނާގެ ނޭވާ ކަރުތެރޭގައި ތެޅިފޮޅެމުން ދިޔައީ އޭނާ މަރުވާންދެންނެވެ.
ދެވަނައަކީ ޒިނޭ ކުރި އަންހެނެކެވެ. ބަނޑުބޮޑުކަން ޔަޤީންވުމުން ވިހަ ބުއިމަށްފަހު އަމިއްލައަށް މަރުވިއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީބަލަ، މި ދެމީހުން މުއުމިނުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހެއްޔެވެ؟”
فقال أبو حنيفة «رحمه الله تعالى»: أفمن اليهود كانوا؟
قالوا: لا،
قال: فمن المجوس كانوا؟
قالوا: لا،
قال: فمن أي ملة كانوا؟
قالوا: مَن يشهد أن لا إله إلا الله وأن محمدًا عبده ورسوله، والإقرار بما جاء من عنده.
قال: فأخبروني إن كلامهم هذا من الإيمان؟
قالوا: نعم
އިމާމް އަބޫ ހަނީފާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
“އެއީ ޔަހޫދީން ހެއްޔެވެ؟”
އެމީހުން ޖަވާބު ދިނެވެ.
“ނޫން.”
އޭނާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
“އެއީ މެޖިއަންސް ހެއްޔެވެ؟”
އެމީހުން ޖަވާބު ދިނެވެ.
“ނޫން.”
އެއަށްފަހު އޭނާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ.
“ދެން އެމީހުން ތަބާވީ ކޮން ދީނެއް ހެއްޔެވެ؟”
އެމީހުން ބުންޏެވެ.
“އެމީހުން ހެކިބަސް ދިނީ الله ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް އިލާހެއް ނެތް ކަމަށާއި، މުޙައްމަދަކީ އެކަލާނގެ އަޅަކާއި ރަސޫލާ ކަމާއި، އެކަލޭގެފާނު ގެނެސްދެއްވި ހުރިހާ ކަމެއް އީމާންވި ކަމަށެވެ.”
އިމާމް ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
“ދެން ބުނެބަލަ، މި ބަސްތައް އެމީހުން ދެއްކީ އީމާންތެރިކަމުގެ ބައެއް ހެއްޔެވެ؟”
އެމީހުން ޖަވާބު ދިނެވެ.
“އާނ.”
قال: فأخبروني: إنه ثلث الإيمان أو ربعه أو نصفه؟
قالوا: لا يكون للإيمان ثلث ولا ربع ولا نصف، بل كل الإيمان،
قال: فما تسألوني عن قوم زعمتم أنهم تكلموا بالإيمان كله؟!
އޭނާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.
“އެއީ އީމާންތެރިކަމުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ހެއްޔެވެ؟ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި؟ އޭގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި؟”
އެމީހުން ޖަވާބު ދިނެވެ.
“އީމާންތެރިކަމަކީ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ނުވަތަ ކުއާޓަރ ނުވަތަ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ބަހާލެވިފައިވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ ފުރިހަމަ އީމާންތެރިކަމެވެ.”
އެއަށްފަހު އިމާމާ ވިދާޅުވިއެވެ.
“ދެން ކީއްވެތަ ތިޔަބައިމީހުން އަމިއްލައަށް ފުރިހަމަ އީމާންތެރިކަމެއް ހުރި ކަމަށް ބުނާ މީހުންގެ ވާހަކަ އަހަރެންނާ ސުވާލު ކުރަނީ؟”
قالوا: أخبرنا أهم جنانيون أم سقريون؟
قال أبو حنيفة «رحمه الله تعالى»: أقول كما قال إبراهيم عليه السلام: ﴿فَمَن تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي ۖ وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴾ [إبراهيم: ٣٦].
« ولا نريد بهذا معصية الکفر؛ لأن الله تعالى لا يغفر للكفار أبدًا»
وأقول كما قال عيسى عليه السلام: ﴿إِن تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ ۖ وَإِن تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ﴾ [المائدة: ١١٨].
ޚަވާރިޖުން ޖަވާބު ދިނެވެ.
“ދެން ބުނެބަލަ. އެމީހުން ތިބީ ސުވަރުގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރޭގައިތޯ ނުވަތަ ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރޭގައި ހެއްޔެވެ؟”
އިމާމް އަބޫ ހަނީފާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ.
“އަޅުގަނޑު މިދަންނަވަނީ އިބްރާހިމް (އ) ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ.
“އަހަރެންގެ ފަހަތުން އަންނަ މީހަކީ ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެންގެ ފަރާތުން، އަދި އަހަންނަށް ނުކިޔަމަންތެރިވާ މީހަކީ، ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނަކީ އެންމެ މާފުވެރި، ރަޙްމަތްތެރިއެވެ.” (އިބްރާހީމް ސޫރަތު 14:36)
މިއީ ކުފުރުގެ ފާފައަކަށް އިޝާރާތްކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ އީމާންތެރިކަމުގައި ދެމިހުރެ ފާފައަށް ވެއްޓޭ މުއުމިނަށެވެ. އޭނާގެ ކަންތައް ދޫކޮށްލަނީ الله ގެ ރަޙްމަތާއި އެކަލާނގެ އިރާދަފުޅަށެވެ.
އަދި އީސާ (އ.އ) ވިދާޅުވި ވާހަކަވެސް އަޅުގަނޑު ދަންނަވަމެވެ.
“އެމީހުންނަށް އަދަބު ދެއްވައިފިނަމަ އެއީ ކަލޭގެފާނުގެ އަޅުންނެވެ. އެކަމަކު އެމީހުންނަށް މާފުކޮށްފިނަމަ ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޙިކުމަތްތެރި ރަސްކަލާނގެއެވެ.” (މާޢިދާ ސޫރަތް 5:118)
އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، އީމާންކަމުގެ މައްޗަށް މަރުވި ނަމަވެސް ފާފަތައް ކޮށްފައިވާ މީހުން ދޫކޮށްލަނީ الله ގެ ޙުކުމަށެވެ.
وأراد من مات على الإيمان وارتكب الذنوب، فلما سمعوا ذلك ألقوا السلاح، وقالوا: نتبرأ إلى الله تعالى من جميع ما كنا فيه، وندين بدينك، فقد جعل الله تعالى عندك حكمة وعلمًا، وعقلًا وفضلًا».
މިޖަވާބު ޚަވާރިޖުންނަށް އަޑުއިވުމުން އެމީހުން ހަތިޔާރު ބިންމައްޗަށް އެއްލާލަމުން ބުންޏެވެ.
“އަހަރެމެން ކުރިން އީމާންވި ހުރިހާ ކަމަކަށް އަހަރެމެން الله އަށް ތައުބާވަމެވެ. އަހަރެމެން މިހާރު ތިޔަބައިމީހުންގެ ދީނާއި ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަޤީދާއަށް ތަބާވަމެވެ. الله ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޙިކުމަތާއި ޢިލްމާއި ވިސްނުމާއި ހެޔޮކަން ދެއްވާފައިވެއެވެ.”
