ފަރީދު
ދެކުނާއި މެދުތެރޭ އޭޝިއާގެ ހުރަސްމަގުގައި އޮންނަ ޑޫރަންޑް ލައިނަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި ބޯޑަރުގައި އާންމުކޮށް ހިނގާ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި ޑިޕްލޮމެޓިކް މުޒާހަރާތައް ބާއްވާ ތަނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ސްޓްރެޓެޖިކް ވާދަވެރިކަމުގެ އާ މަރުހަލާއަކަށް ވަދެ، ފާއިތުވި ދުވަސްތަކުގައި ބައްޓަންކުރި ގިނަ ލަފާތަކެއް ފުނޑުފުނޑުކޮށްލާފައިވާ މަރުހަލާއެކެވެ.
ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އައިއީއޭ އިން ޑިފެންސިވް ޕޯސްޗާއެއް ދަމަހައްޓާފައިވެ އެވެ. އިސްރާއީލުގެ އިސްތިއުމާރީ ބާރުތަކުގެ އުސޫލުތަކާ ވައްތަރުވަމުން ދިޔަ ޕާކިސްތާނުގެ ސިފައިން ތަކުރާރުކޮށް އަސްކަރީ ވަދެގަތުމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުން، ކެތްތެރިކަމާއި ހިފެހެއްޓުމާއި ހަމަޖެހުމަށް ބަރޯސާވި އެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އެ ކުންފުނިން ވަނީ ޑޫރަންޑް ލައިންގެ އަނެއް ފަރާތުން އިންޒާރުތަކަށް އިންތިޒާރު ކުރުމުގައި މިހާރު ބިނާވެފައި ނުވާ އަސްކަރީ އަދި ޖާސޫސީ ސްޓްރެޓެޖީއެއް ގެންގުޅެފަ އެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ އަފްޣާނިސްތާނަށް ފޯރުމުގެ ކުރިން އެ ނުރައްކާތަކުގެ މަސްދަރުތައް ދެނެގަނެ ނައްތާލުމެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ އެހެން ޖަވާބެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކާބުލުން ސަލާމަތީ ގޮތުން އާ އުސޫލެއް އުފެދުމެވެ. މީގެ ކުރިން ޑޫރަންޑް ލައިނާ ހިލާފުވުންތަކާއި، ބޯޑަރު ހާދިސާތަކާއި، ނުވަތަ ވައިގެ ސަރަހައްދު ފަޅާލުން ފަދަ ކަންކަން ހިނގާއިރު، ކާބުލްގެ ޖަވާބު އާންމުކޮށް ނިސްބަތްވަނީ ޑިޕްލޮމެޓިކް މުޒާހަރާތަކަށް ނުވަތަ މިންކުރެވޭ ދެފަރާތުގެ އަމަލުތަކަށެވެ.
ނަމަވެސް 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ފަހުކޮޅު ހިނގި ކަންތައްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އައިއީއޭގެ ސިޔާސަތަށް މާނަހުރި ގޮތެއްގައި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައިވެ އެވެ. މިހާރު ފޯކަސް ކުރެވެނީ އިންތިޒާރު ކުރުމާއި ބަލާކަށް ނޫނެވެ. މިހާރު އޮތީ ޕްރީއެމްޕްޓިވް ޑިފެންސްގަ އެވެ. ކާބުލްގެ މެސެޖަކީ ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ފިޔަވަޅުތައް އަޅާނީ ހަމައެކަނި ހަމަލާއެއްގެ ބަދަލު ހިފުމަށް ނުވަތަ ބަދަލު ހިފުމުގެ އާދައިގެ ދައުރުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން ކަމެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަލާމަތާއި މިނިވަންކަމަށް ނުރައްކާވާ ކޮންމެ އެއްޗަކީ، އަސްކަރީ ޕްރެޝަރެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ހަތިޔާރު އެޅި ނެޓްވޯކްތަކެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ނުވަތަ އެހެން ސަލާމަތީ ނުރައްކަލެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ އެއްޗަކަށް ގެއްލުން ދިނުމުގެ ކުރިން ސީދާ ފިޔަވަޅު އަޅަން ޖެހޭނެ އެވެ.
އެ ސަބަބަށްޓަކައި ޑޫރަންޑް ލައިންގެ ދެފަރާތުގައި ހިނގަމުންދާ ކަންތައްތަކަކީ އާދައިގެ ބޯޑަރު މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ދެން ނުދެކޭނެ އެވެ. އެއީ މި ސަރަހައްދުގެ ސިޔާސީ އަދި ސަލާމަތީ މުސްތަގުބަލަށް ދިގުދެމިގެންދާ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެ ޖާސޫސީ ގާބިލްކަމާއި ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ސްޓްރެޓެޖިކް ޕްލޭނިންގެ ކޮމްޕްލެކްސް ކޮންޓެސްޓަކަށް ވެއްޖެ އެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގެ ދޮރުމައްޗަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ޑޫރަންޑް ލައިން ހުރަސްކޮށް އެމީހުންގެ ރައްކާތެރި ސަރަޙައްދުތަކުގައި ހުރި ނުރައްކާތައް ނައްތާލުމުގެ ގާބިލްކަމާއި އަޒުމް ވެސް ކާބުލްގައި ހުރިކަން އަމަލީ ގޮތުން މިހާރު ދައްކަމުންދެއެވެ.
މި އާ އަސްކަރީ އުސޫލުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކަމަކީ ވައިގެ އަދި ޖާސޫސީ ޤާބިލުކަމުގައި އައިއީއޭގެ ކުރިއެރުން ކަމަށާއި، މިއީ އަސްކަރީ އަދި ސަލާމަތީ ގޮތުން ގިނަ ބަޔަކު ހައިރާންވެފައިވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ. ބަލޫޗިސްތާނުގެ ދުރު ހިސާބުތަކުގައިވާ ޗަގައި އާއި ޤިލާ އަބްދުالله އިން ފެށިގެން އޮރަކްޒައި އާއި އެހެން ގަބީލާތަކުގެ ޑިސްޓްރިކްޓްތަކާ ހަމައަށް ފުން އެތެރޭގެ ސަރަހައްދުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ދާއީޝްގެ އަގުބޮޑު އަމާޒުތައް އަމާޒުކުރުމަކީ އައިއީއޭގެ އާ ހަނގުރާމައިގެ މުހިންމު މިސާލެކެވެ.
އަދި މިއަށްވުރެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ މި އޮޕަރޭޝަންތައް ހިންގީ ޕާކިސްތާނުގެ ޒަމާނީ ރާޑަރ ސިސްޓަމްތަކާއި، އެއާ ޑިފެންސް ނެޓްވޯކާއި، ފުޅާދާއިރާއެއްގައި އިލެކްޓްރޯނިކް ސަރވޭލަންސް ތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް ކަމެވެ. އަގުހެޔޮ މޮޑިފައިޑް ޑްރޯންތަކާއި އެހެނިހެން ޒަމާނީ ސާމާނުތައް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރުމަކީ އެސިމެޓްރިކް ހަނގުރާމައިގައި ޓެކްނޮލޮޖީގެ މުހިންމުކަން އިތުރުވަމުންދާކަން އަނެއްކާވެސް ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
މިކަމުން ދޭހަވަނީ އައިއީއޭ އިން ސަލާމަތީ މަގުސަދުތައް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހާސިލްކުރެވޭ ގޮތަށް ގްރައުންޑް އިންޓެލިޖެންސް ނެޓްވޯކްތަކާ އެކު ނިސްބަތުން އަގުހެޔޮ ނަމަވެސް ޞައްޙަ ޓެކްނޮލޮޖީ ކާމިޔާބުކަމާއެކު އިންޓަގްރޭޓްކޮށްފައިވާކަމެވެ. މި ކަންކަމުގެ ސަބަބުން މި ސަރަހައްދުގެ ސިޔާސީ އަދި ސަލާމަތީ މާހައުލަށް އާ ސުވާލުތަކާއި ގޮންޖެހުންތަކެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް މަސައްކަތް ކުރަނީ ޤަބޫލުކުރެވޭ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލަ މަޤާމެއް ހުށަހަޅައި، އަމިއްލަ މަސްލަހަތަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގޮތަށް ކަންތައްތައް ބަޔާންކޮށްދިނުމަށެވެ.
ޖާސޫސީ އިދާރާތަކާއި މީޑިއާތަކުން އެކި އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ފޮޓޯތަކާއި ވީޑިއޯތައް ޝާއިއުކުރާއިރު، އެއީ އިންފޮމޭޝަން ހަނގުރާމައިގެ ބަޔަކަށް ވެގެންދާއިރު، ވާދަވެރި ވާހަކަތައް ގާތްގަނޑަކަށް އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކާ އެއްވަރަށް މުހިންމު ހަނގުރާމައެކެވެ. އެ ސަބަބަށްޓަކައި ޑޫރަންޑް ލައިންގެ ހާލަތަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި އަވަށްޓެރި ދެ ގައުމެއްގެ މެދުގައި އޮންނަ ސަގާފީ ފިނި ވާދަވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޖާސޫސީ ހިދުމަތްތަކާއި، މީޑިއާ ކެމްޕޭންތަކާއި، ޑްރޯން ޓެކްނޮލޮޖީއާއި، ސްޓްރެޓެޖިކް ހިސާބުތައް ގުޅިފައިވާ މުއްސަނދި މައިދާނަކަށް ވެފައި، މި ސަރަހައްދުގެ ސަލާމަތާއި އިގްތިސާދާއި މުސްތަގުބަލުގެ ސިޔާސީ ބެލެންސް ބައްޓަން ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން ހުރި މައިދާނަކަށެވެ. އާޚިރުގައި މި ސަރަޙައްދުގެ މުސްތަޤްބަލް ބޮޑުތަނުން ބިނާވެފައި އޮންނާނީ ޕާޓީތަކުން ކުރިމަތިލުން ދެމިއޮތުމާއި، ޕްރޮކްސީ ވާދަވެރިކަމާއި، ސަލާމަތީ ޕްރެޝަރު އިޚްތިޔާރުކުރާތޯ ނުވަތަ ސިޔާސީ ވިސްނުމާއި، ދެފަރާތުގެ އިޙްތިރާމާއި، ސަރަޙައްދީ އެއްބާރުލުން ބިނާކުރެވޭނެތޯއެވެ.
އައިއީއޭ އިން ދެކެނީ ސަރަހައްދީ ސުލްހައާއި ހަމަޖެހުން ދެމެހެއްޓުމުގައި އަދާކުރެވޭނެ ދައުރަށް ބައިނަލްއަގްވާމީ މުޖުތަމައުގެ ސަމާލުކަން، ޚާއްސަކޮށް އުތުރު، މެދުތެރޭ، އަދި ދެކުނު އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުގެ ސަމާލުކަން ދަމައިގަނެވޭނެ ހާލަތެއްގަ އެވެ. އެހެންކަމުން އެމެރިކާއާއެކު އިއްތިހާދުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ފަޚުރުވެރިވާ ޕާކިސްތާނުގެ ކޮރަޕްޝަން ގިނަ އަސްކަރިއްޔާއަށް ސަރަހައްދީ ސުލްހައަށް ބުރޫއަރާ، މުޅި ސަރަހައްދުގެ ވިޔަފާރިއަށް ބުރޫއެރުމުގެ ފުރުސަތު ދެން ނުދެވޭނެކަން ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ސާފުވަމުންދެއެވެ.
އެ ސަބަބަށްޓަކައި ޑޫރަންޑް ލައިންގެ ދެފަރާތުގެ ހާލަތަކީ އަވަށްޓެރި ސްޓޭޓްތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ އާދައިގެ ފިނި ވާދަވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެން ބަލަން ނުޖެހެ އެވެ. އެއީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ގައުމީ ސަލާމަތް ރައްކާތެރި ކުރުމަށް އައިއީއޭ އިން ގަސްތުކުރާ އާ، ދިގު މުއްދަތުގެ އަސްކަރީ މަރުހަލާއެއްގެ ފެށުމެވެ. މި އުސޫލުގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނުގެ ކޮރަޕްޝަން ގިނަ އަސްކަރިއްޔާތަކާއި ދާޢިޝް ހިމެނޭ ގޮތަށް އެގައުމުގެ ޕްރޮކްސީ ގްރޫޕްތަކުގެ ރައްކާތެރި ތަންތަނަށް އަމާޒުކޮށް، އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އައިއީއޭއާ ދެކޮޅަށް ރޭވުންތަކާއި ރޭވުންތައް ތައްޔާރުކުރި ތަންތަނެވެ.
