ނައުމާން ސައީދު
ޕާކިސްތާން އުފެދުނުތާ ނުވަ މަސް ފަހުން، 1948 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ މެޕުން މިފަދަ އެހެން ގައުމެއް އުފެދުނެވެ.
މިގައުމަކީ ދުނިޔޭގެ ހަމައެކަނި ޔަހޫދީ ދައުލަތް އިސްރާއީލެވެ. ދެ ޤައުމުވެސް އުފެދިފައިވަނީ ދީނުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި، މިދެޤައުމުގެ އުފަންވުން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި އިނގިރޭސިވިލާތުން ވަނީ އިންތިހާއަށް ގުރުބާނީތަކެއް ވެފައެވެ. މި ދެގައުމު އުފެދުނު ދުވަސްވަރު އެތައް މިލިއަން ބައެއްގެ ލޭގެ އުދައެރުމެއް އޮހޮރިގެން ދިޔައެވެ.
1947 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިވިލާތުން އިންޑިއާގެ މައްޗަށް އޮތް ކޮންޓްރޯލް ނިންމާލިއެވެ؛ އެކަމަކު ވަކި ދެ ދައުލަތެއް ކަމަށްވާ އިންޑިއާ އާއި ޕާކިސްތާން އުފެއްދީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ހިންދޫންނާއި މުސްލިމުންގެ މެދުގައި އުފެދުނު ކޯޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ގިނަ އަދަދަކަށް ހިޖުރަކުރުން ހިނގަމުން ދިޔައެވެ. އދ.ގެ ހައިކޮމިޝަނަރ ފޯ ރެފިއުޖީން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މި ބައިބައިވުމުގެ ސަބަބުން އެތައް މިލިއަން ބަޔަކު ގެދޮރު ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ.
ހިންދޫންނާއި ސިކުން އިންޑިޔާއަށް ބަދަލުވެ، މުސްލިމުން ޕާކިސްތާނަށް ބަދަލުވިއެވެ. މި ބައިބައިވުމުގެ ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި ގާތްގަނޑަކަށް އެއް މިލިއަން މީހުން ކަތިލާފައިވާ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. ޓްރާންސްޖޯޑަން އާއި ފަލަސްތީން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ޒިންމާ އިނގިރޭސިވިލާތަށް ހަވާލުކުރީ ލީގް އޮފް ނޭޝަންސް އިންނެވެ.
ދެން 1948 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްތީނާއި ޓްރާންސްޖޯޑަންގެ ޖިއޮގްރަފިކަލް ބައިބައިވުން ހިނގައި، އިސްރާއީލު ވުޖޫދަށް ގެނައެވެ. އިސްރާއީލު އުފެއްދުމުގެ ސަބަބުން ފަލަސްތީން ވަނީ ދެބަޔަކަށް ފަޅައިގެން ގޮސްފައެވެ. އިސްރާއީލުގައި ތިބި ޔަހޫދީންގެ ބޮޑު ބަޔަކީ ޔޫރަޕްގެ ގެދޮރު ދޫކޮށް ދިޔަ ޔަހޫދީން ކަމަށާއި، ފަހުން އިތުރު 800،000 ޔަހޫދީން އެތަނަށް ބަދަލުކޮށްފައިވާއިރު، އެކި ޢަރަބި ޤައުމުތަކުގެ ރައްޔިތުން ގަދަކަމުން ގެދޮރުން ފޮނުވާލި ކަމަށެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ޖެނެރަލް ޒިޔައުލްހަކް ވިދާޅުވަނީ، ‘ޕާކިސްތާނަކީ ހަމަ އިސްރާއީލު ފަދައިން ފިކުރީ ދައުލަތެއް؛ އިސްރާއީލުން ޔަހޫދީ ދީން ނައްތާލައިފިނަމަ، ކާޑުގެ ގެއެއް ފަދައިން މި ދައުލަތް ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދާނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން، ޕާކިސްތާނުން އިސްލާމްދީން ނަގައި، ސެކިއުލަރ ވެއްޖެނަމަ، އެ އިސްލާމްދީންވެސް ވަރަށް އަވަހަށް ނައްތާލެވޭނެއެވެ.
މި ފިކުރުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޒިޔައުލްހަޤް ވަނީ ޕާކިސްތާން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ބައެއް އަސާސީ، ރަމްޒީ، އަދި ވަގުތީ އިސްލާމީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅިއެވެ. މިހެން މިހެން ދިމާވީ ދެޤައުމުގައިވެސް އެއް ދީނީ ފަލްސަފާއެއް އޮންނައިރު، ދީނަކީ ދެޤައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ ފަރުދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ޙަޔާތުގައި ވަރަށް ފުންކޮށް ބިންވަޅު ނެގިފައިވާ އެއްޗަކަށް ވާތީއެވެ. އިސްރާއީލަކީ ސެކިއުލަރ ޤައުމަކަށް ވިޔަސް، ޔަހޫދީ ދީނާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދައްކާއިރު، މުޅި ޤައުމު ވެގެންދަނީ އެއް އަތްތިލައަކަށެވެ. މިގޮތަށް އިސްލާމްދީނާއި މުސްލިމުންގެ ދީނީ އަދި ފިކުރީ ޝުޢޫރުތަކުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން ޕާކިސްތާން ފުނޑުފުނޑުވުމުން ޒިޔާއުލްހަޤް ސަލާމަތް ކުރެއްވިއެވެ.
އަނެއް އެއްގޮތް ކަމަކީ މި ދެ ގައުމަކީ ވެސް ނިއުކްލިއާ ބާރުތަކެއް ނަމަވެސް ޝައުގުވެރިވާ ކަމަކީ ދުވަހަކުވެސް އެކަކު އަނެކަކު ނައްތާލުމުގެ އެއްވެސް ނިޔަތެއް ގެންގުޅެފައި ނުވާ ކަމެވެ. އަޒްރިއެލް ބާނެޓް ނަމަކަށް ކިޔާ މީޑިއާއަކުން ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެއްގައި ބުނެފައިވަނީ ޕާކިސްތާނަކީ ދުވަހަކުވެސް އިސްރާއީލު ނައްތާލުމަށް ގަސްތު ނުކުރާ ފުރަތަމަ މުސްލިމް ނިއުކްލިއާ ބާރެވެ.
އަދި ޕާކިސްތާނާއި އިންޑިއާއާ ދެމެދު ހަމަނުޖެހުން އުފެދޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު ޕާކިސްތާނުން އިސްރާއީލުގެ އެހީތެރިކަން ހޯދާ ކަމަށް ވެސް ރިޕޯޓްތައް ބުނެ އެވެ. ބަދަލުގައި ޕާކިސްތާނުން ވަނީ އަރަބި އިސްރާއީލުގެ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ތެރެއަށް ދުވަހަކުވެސް ނުވަދެވޭނެ ކަމާއި އިސްރާއީލަށް ތާއީދު ވެސް ކުރާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން އިސްރާއީލަށް ދީފަ އެވެ.
1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި ފަލަސްތީނާއި އިސްރާއީލާ ދެމެދު ހިނގި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އެމެރިކާއަށް ތާއީދުކުރާ އުރުދުންގެ ރަސްގެފާނު ހުސެއިންގެ ބިރު ބޮޑުވީ ފަލަސްތީނުގެ މިނިވަންކަމުގެ ހަނގުރާމައިގެ ބަޠަލުން އޭނާގެ ވެރިކަމަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެތީ އެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އުރުދުން ވަނީ އެމީހުންނާ ދެކޮޅަށް ސެޕްޓެމްބަރު މަހު އޮޕަރޭޝަންތައް ފަށާފައެވެ. މި އޮޕަރޭޝަންތަކަކީ އަނިޔާވެރި އަދި މަރުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ކަމުން ތާރީޚުގައި ވެސް މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔައީ ‘ބްލެކް ސެޕްޓެމްބަރު’ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ގޮތުގަ އެވެ.
މި މުޅި އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ތެރޭގައި އިސްރާއީލުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާތަކުގެ ޖާސޫސުން އުރުދުނަށް ފުރިހަމަ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިންއިރު، އޮޕަރޭޝަންތައް މޮނިޓަރކުރުމާއި ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ލީޑަޝިޕް ބެލެހެއްޓީ ޕާކިސްތާނުން ފޮނުވި އަސްކަރީ ކޮންޓިންޖެންޓެއް ކަމަށްވާ ބްރިގޭޑިއަރ ޒިޔާއުލްހަޤް އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެންނެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ މުވައްޒަފުންގެ ލީޑަޝިޕްގައި އިސްރާއީލާއި އުރުދުންގެ ގުޅިގެން ހިންގި މި އަނިޔާވެރި، ޤަތުލުވެރި، އަދި ފަނާކުރަނިވި އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ، ސާފު ވަގުވެރިކަމާއި ބިރުވެރިކަމުގެ އަމަލެއްގައި ތިރީސް ފަސްހާސް (35،000) އަށް ވުރެ ގިނަ އަނިޔާވެރި ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީން ޝަހީދުކޮށްލުމެވެ.
އަފްޣާނިސްތާން ރަޝިޔާގެ އަރައިގަތުމުގެ ދަށަށް އައިއިރު، ޖެނެރަލް ޒިޔާ އެމެރިކާއަށް ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. ޕާކިސްތާނަށް ވަރުގަދަ ސަޕޯޓަރެއް ކަމަށްވާ ކޮންގްރެސް މެންބަރު ޗާލީ ވިލްސަން ވަނީ ޖެނެރަލް ޒިޔާއަށް އިސްރާއީލާ ގުޅުން ގާއިމް ކުރުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވެވަޑައިގެންފަ އެވެ. މި ހުށަހެޅުމަކީ ޖެނެރަލް ޒިޔާގެ ޝަރަފުގައި އުމުރުން 48 އަހަރުގެ އިސްރާއީލުގެ އަންހެނަކު ކަމަށްވާ ޖޯއަން ހެރިންގް އިންތިޒާމްކޮށްގެން ބޭއްވި އަމިއްލަ ޑިނަރ ނައިޓެއްގައެވެ. ޖެނެރަލް ޒިޔާ މި އަންހެންމީހާއާ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް، އޭނާއާ މެދު ޒާތީ މަސްލަހަތު ދަމަހައްޓަމުން ދިޔައެވެ؛ މި ޒާތީ ޝައުގުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ހެރިންގް އަށް ‘ޕާކިސްތާނުގެ އޮނަރަރީ ކޮންސުލް ޖެނެރަލް’ ގެ ނަމުން ވެސް ނަންދެވިފައިވެ އެވެ.
1988 ވަނަ އަހަރު ޖެނެރަލް ޒިޔައުލް ހައްގު އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެން އިސްރާއީލުން އަނެއްކާވެސް ޕާކިސްތާނުގެ ލީޑަޝިޕަށް އެކުވެރިކަމުގެ އަތް ދިއްކޮށްލިއެވެ. ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ ދެ ދައުރުގައި ވެސް އަދި އަނެއްކާވެސް 2008 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގެ ކެމްޕޭނުގައި ވެސް ބެނާޒީރު ބުޓޯ ގެންގުޅުއްވީ އިސްރާއީލާ އެކު ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތަކެއް ގާއިމް ކުރަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. އަމިއްލަ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި މޮސާދުގެ ޚިދުމަތްތައް ހޯދައިދިނުމުގެ ޚިޔާލުގައި ވަރަށް ސީރިއަސްކަމާއި ކެތްތެރިކަމާއެކު މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ.
އިބްރާހީމީ ބަހުން ނެރޭ ނޫސް ‘މާރިވް’ ގައި އޭރު ލިޔެފައި އޮތީ: ބެނާޒީރު ބުޓޯ މޮސާދާއި ސީއައިއޭ އާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ސްކޮޓްލޭންޑް ޔާޑަށް ވިދާޅުވީ ޖެނުއަރީ 2008 ގައި ބޭއްވި އިންތިޚާބުގައި ބައިވެރިވި ނަމަވެސް އޭނާގެ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވެފައިވާ ކަމަށެވެ؛ އެހެންކަމުން އެމީހުން އެކަމަނާ ރައްކާތެރިކުރަން ޖެހެއެވެ. ބެނާޒިރު ބުޓޯ ވަނީ ޖެނެރަލް މުޝައްރަފަށް އެކަމަނާގެ ހިމާޔަތަށް ބޭނުންވާ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށް ނުދެވޭތީ ޝަކުވާ ކުރައްވާފައެވެ؛ މިގޮތުން އޭނާއަށް އަމިއްލައަށް ފެނުނީ ފަސޭހަ އަމާޒެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި ހަމަލާއެއް އައުން ގާތްވެފައިވާ ކަމަށެވެ.
1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ގުޅުންތައް ކުޑަކޮށް ފިނިވި ނަމަވެސް، ވަރަށް އަވަހަށް ދެގައުމުގެ ލީޑަރުން ވަނީ އަނެއްކާވެސް ގުޅުން ރަނގަޅު ކުރުމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. އިސްރާއީލުން ދެކުނު އޭޝިއާގައި އަމިއްލައަށް ފަދަ ރަހުމަތްތެރިއަކު ހޯދި ނަމަވެސް ހާލަތު އޮތީ ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ ހާލަތު ގޯސްވެ އެމެރިކާއާ ގުޅުން ހޫނު ނުވާ ގޮތަށެވެ.
“އެހެން ނަމަވެސް ނަވާޒް ޝަރީފްގެ ދެ ދައުރުގައި (1990-1993 އަދި 1997-1999) ގުޅުންތައް އަލުން އާލާކުރުމާއި ހޫނުވުން އަމަލީ ގޮތުން ފެށުނީ. ޕާކިސްތާނުގެ އޭރުގެ ރައީސް ރަފީގު ތަރާރާއި އދ.
1993 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ އޭރުގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަވާޒް ޝަރީފް ވަނީ އިސްރާއީލަށް މުހިންމު ނަމަވެސް ސިއްރު މިޝަނެއްގައި އޭރުގެ ދީނީ ކަންކަމާ ބެހޭ ވަޒީރު އަޖްމަލް ފޮނުއްވާފައެވެ. އިސްރާއީލުގެ ނޫސް ‘މާރިވް’ އިން ބުނާ ގޮތުގައި ހަ މެންބަރުންގެ މި ވަފުދު ވަނީ ޓެލް އަވީވް އާއި ގުދުސްގައި ހަފްތާއެއްހާ ދުވަހު ހޭދަކޮށް، އިސްރާއީލުގެ ބައެއް ސިޔާސީ ލީޑަރުންނާއި ފޮރިން މިނިސްޓްރީގެ މަތީ މަގާމުތަކުގައި ތިބި ވަރުގަދަ ހޫނު ބައްދަލުވުންތަކެއް ބާއްވާފަ އެވެ. މި މުނާސަބަތުގައި އަޖްމަލް އިސްރާއީލުގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރަށް ވިދާޅުވީ އިސްރާއީލަށް ރަސްމީކޮށް އިސްލާމީ ފަތުރުވެރިކަން ފަށަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. ދަތުރުން އެނބުރި ވަޑައިގަތުމާއެކު އަޖްމަލް ވަނީ ބޮޑުވަޒީރު ނަވާޒް ޝަރީފަށް ލަފާދެއްވައި، ޕާކިސްތާނުން އިސްރާއީލަށް ވީހާވެސް އަވަހަކަށް ބަލައިގަންނަން ޖެހޭ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، ‘އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެހެން މީހުންގެ (ފަލަސްތީނުގެ ހަނގުރާމަތަކުގެ އިތުރު ބޭނުމެއް ނެތް’) ކަމަށެވެ.
މި ގުޅުންތައް ފާޅުވެގެން ދިޔައީ ސެޕްޓެމްބަރު 1997 ގައި ނަވާޒް ޝަރީފްގެ ޚާއްޞަ މަންދޫބު ސިއްދީޤުލް ފާރޫޤު އޭޝިއާގެ މަޖައްލާ ‘ދަ މުސްލިމް’ އަށް ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ ‘ޔަހޫދީ ދައުލަތް (އިސްރާއީލް) ބަލައިގަތުމުން ޕާކިސްތާނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނެތެވެ.
ދެން 1996 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ އަށް ނޫސްވެރިއަކު އެކުގައި އިސްރާއީލަށް ދަތުރުކުރި އެވެ. މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ ނޫސްވެރިންގެ ފުރަތަމަ ރަސްމީ ދަތުރުފުޅެވެ؛ އެހެންނަމަވެސް، މި ދަތުރުވެސް ފޮރުވިފައި އޮތީ، މި މިޝަންގެ ފަހަތުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަދި ބާރުގަދަ ސިޔާސީ ބޭފުޅަކު ހުރުމުންނެވެ.
1997 ވަނަ އަހަރު އިސްރާއީލުގެ މަޝްހޫރު ވިޔަފާރިވެރިއެއް ކަމަށްވާ ޔާކޯވް ނިމްރޯދީ ޕާކިސްތާނަށް ދަތުރުކޮށް އޭރުގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު ގޯހަރު އަޔޫބް ޚާންއާ ބައްދަލުކުރި އެވެ. އެގޮތުން ވިޔަފާރިއާއި ސިއްހަތާއި ދަނޑުވެރިކަމާއި ޓެކްނޮލޮޖީއާއި މަތިންދާބޯޓުގެ ސްޕެއާ ޕާޓްސްއާއި ދެގައުމުގެ މެދުގައި ފަތުރުވެރިކަމާއި ދީނީ ތަންތަނަށް ހައްޖު ކުރުމަށް މަގުފަހިކުރުމާ ގުޅޭ މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ.
1998 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ އޭރުގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަވާޒް ޝަރީފަށް އިސްރާއީލުގެ ވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫގެ ފަރާތުން އީރާނަށް ނިއުކްލިއާ ޓެކްނޮލޮޖީ ނުދިނުމަށް އިލްތިމާސްކޮށް ހާއްސަ މަންދޫބަކު މެދުވެރިކޮށް ފޮނުވި މެސެޖެއް ލިބުނެވެ.
އެ ދުވަސްވަރުގެ ޕާކިސްތާން ސަރުކާރުން އެގައުމުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާ (އައިއެސްއައި) މެދުވެރިކޮށް އިސްރާއީލަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައި ވަނީ ގަލްފް ގައުމުތަކާއި އީރާނާއި ލީބިޔާއިން ނިއުކްލިއާ ޓެކްނޮލޮޖީ ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ.
2003 ވަނަ އަހަރު ޖެނެރަލް މުޝައްރަފް ވަނީ ކެބިނެޓް ބައްދަލުވުމެއްގައި އިސްރާއީލާއެކު ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތަކެއް ގާއިމް ކުރުމުގެ މައްސަލަ އުފުއްލަވާފައެވެ. 2005 ވަނަ އަހަރު ދެގައުމުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރުންގެ މެދުގައި ރަސްމީ ބައްދަލުވުމެއް ބޭއްވިއެވެ.
ޖެނެރަލް މުޝައްރަފްގެ ޒަމާނުގައި ޑިޕްލޮމެޓިކް އަދި ނޮން ޑިޕްލޮމެޓިކް ފެންވަރުގައި ވެސް ދެގައުމުގެ ދެމެދުގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ މަޝްވަރާތައް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. 2005 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު ޚުރުޝީދު މަހްމޫދު ކަސޫރީ އާއި އޭނާގެ އިސްރާއީލުގެ ވަޒީރު ސިލްވާން ޝަލޮމް އާއި ދެމެދު ވަރުގަދަ އަދި ހޫނު ބައްދަލުވުންތަކެއް ބާއްވާފައިވެ އެވެ.
ޖެނެރަލް މުޝައްރަފަކީ ލަންޑަނުގައި އިސްރާއީލުގެ ނޫހަކުން އިންޓަވިއު ކުރި ފުރަތަމަ ޕާކިސްތާނުގެ މުސްލިމް ލީޑަރާއި، އެމެރިކާގައި ބޭއްވި ވޯލްޑް ޔަހޫދީ ކޮންގްރެސްގައި ވާހަކަފުޅު ދެއްކެވި ފުރަތަމަ މުސްލިމް ލީޑަރެވެ.
2006 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހު ނިއުޔޯކުގެ އެންމެ ލަގްޒަރީ ހޮޓަލުގައި އިސްރާއީލުގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު ޑޭވިޑް ބެން ގުރިއޮން—އެމް، އިސްރާއީލުގެ ދައުލަތުގެ ފުރަތަމަ ބޮޑުވަޒީރު އަދި ބާނީގެ އުފަންދުވަސް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. މި ޖަލްސާގައި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ވޮޝިންޓަން ޑީ.ސީ އާއި ޓެލް އަވީވްގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ސިޔާސީ ބޭފުޅުން ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ޕާކިސްތާން ޕީޕަލްސް ޕާޓީގެ އިސް ބައެއް ފަރާތްތަކުން އިސްރާއީލުގެ ބޮންޑްތަކަށް އިންވެސްޓްކުރިއިރު، އެމެރިކާގައި މިފަދަ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުން ނަގާ ޓެކްސް ކުޑައެވެ.
2007 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާން ޕީޕަލްސް ޕާޓީގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރާތެއް (މިހާރު އަވަހާރަވެފައިވާ) ނިއުޔޯކާއި ވޮޝިންޓަނަށް ދަތުރުކޮށް، އެތަނުން އިސްރާއީލުގެ ޓެލް އަވީވަށް ދަތުރެއް ކުރެއްވި އެވެ.”
“އެއަށްވުރެ ވެސް ފުން ގުޅުންތަކެއް އެބަހުރި، ޚާއްސަކޮށް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއާއި އެގައުމުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާ (އައިއެސްއައި) އާއި އިސްރާއީލުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާ (މޮސާދު) އާއި ދެމެދު؛ އެދެމެދުގައި ޕްރޮފެޝަނަލް ގުޅުންތަކާއި އޯގަނައިޒްޑް ޖާނަލްތައް ވެސް ހުރެއެވެ.”
ޕާކިސްތާނުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާ (އައިއެސްއައި) އިން މޮސާދަށް މެދުނުކެނޑި ޖާސޫސީ މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދެ އެވެ؛ އިންޑިއާގައި ތިބި އިސްރާއީލުގެ ރައްޔިތުންނަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލަކާ ގުޅޭ ގޮތުން 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހާއި ނޮވެމްބަރު މަހާއި ދެމެދު މުހިންމު އެއް ހާދިސާ ހިނގާފައިވެ އެވެ. ވިކިލީކްސް އިން ލީކްކުރި ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބިނާކޮށް، އޭރުގެ އައިއެސްއައިގެ ވެރިޔާ ލެފްޓިނެންޓް ޖެނެރަލް ޝުޖާ ޕާޝާ ވަނީ މޮސާޑާ ސީދާ އަދި މެދުނުކެނޑި ގުޅުން ބަހައްޓަވާފަ އެވެ. ވިކިލީކްސް އިން ބުނާ ގޮތުގައި 2010 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގެ ޑިޕްލޮމެޓަކު ވޮޝިންޓަނަށް ފޮނުވި ކޭބަލެއްގައި ބުނެފައި ވަނީ ޝުޖާ ޕާޝާ އިސްރާއީލާ ސީދާ މުއާމަލާތް ކުރަމުންދާ ކަމަށާއި މުޅި އިންޑިއާގެ ބައެއް ތަންތަނުގައި އެމީހުންގެ ރައްޔިތުންނަށް ހަމަލާތަކުގެ ނުރައްކާ ކުރިމަތިވެފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓް ކުރަމުން ކަމަށެވެ.
2013 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސި ޑިޕާޓްމަންޓް ފޯ ބިޒްނަސް އެންޑް ސްކިލްސް އިން ބުނީ 2011 ވަނަ އަހަރު އިސްރާއީލުން ޕާކިސްތާނަށް އިނގިރޭސިވިލާތް މެދުވެރިކޮށް އަސްކަރީ ސާމާނު ފޯރުކޮށްދެމުން އަންނަ ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި އިލެކްޓްރޯނިކް ހަނގުރާމަވެރި ނިޒާމުތަކާއި މަތިންދާބޯޓުތަކުގެ ސްޕެއާ ޕާޓްސް ހިމެނެ އެވެ؛ ނަމަވެސް ޕާކިސްތާނާއި އިސްރާއީލުން ވެސް ވަނީ މި ރިޕޯޓްތައް ދޮގުކޮށްފަ އެވެ.
ޕާކިސްތާނާއި އިސްރާއީލާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމަކީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ އަދި ޖާސޫސީ އެއްބާރުލުން ދިނުމުގައި ޙައްދުވެފައިވާ ގުޅުންތަކެއް ނޫނެވެ؛ އެމީހުން ވަނީ ކުޅިވަރުގެ ދާއިރާއަށް ވެސް ފުޅާވެފައެވެ. ޕާކިސްތާން ކްރިކެޓް ޓީމުގެ ޓްރެއިނަރެއް އަދި ފިޒިއޮތެރަޕިސްޓެއް ކަމަށްވާ ޑައިން ކެސްޓެލް އަކީ އިސްރާއީލުގެ އަސްކަރިއްޔާގައި ތިން އަހަރު ހޭދަކޮށްފައިވާ އިސްރާއީލުގެ ޔަހޫދީއެކެވެ.
ހަމައެފަދައިން 2015 ވަނަ އަހަރު ލ. ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ ޕާކިސްތާނުގެ ސިޔާސީ، އަސްކަރީ، އަދި ޖާސޫސީ ލީޑަރުން އަބަދުވެސް އިސްރާއީލުގެ އޮފިޝަލުންނާ ގުޅުން ބަހައްޓަމުން ގެންދެއެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ފުރަތަމަ ފޮރިން މިނިސްޓަރު ސަރ ޒަފަރުالله އިން ފެށިގެން އަސްކަރީ ވެރިން އަޔޫބް ޚާން، ޖެނެރަލް ޔަހްޔާ، ޖެނެރަލް ޒިޔާ، ޖެނެރަލް މުޝައްރަފް، ޖެނެރަލް ބަޖްވާ، އަދި މާޝަލް އާސިމް މުނީރު ނުވަތަ ބެނާޒީރު ބުއްޓޯ އާއި ނަވާޒް ޝަރީފް ފަދަ މަދަނީ ލީޑަޝިޕާ ހަމައަށް އެއްގޮތަކަށް ނުވަތަ އަނެއްގޮތަކަށް އިސްރާއީލާ ގުޅުން އޮވެއެވެ.
މި ގުޅުންތައް ގިނައިން ހިނގަނީ ވޮޝިންޓަން، ލަންޑަން، ނިއުޔޯކް، މެދުއިރުމަތި، ކަރަކަސް، އޮޓާވާ، ބްރަސެލްސް، އަދި ރޯމްގައި ހުންނަ އދ. މީގެ އިތުރުން ޕާކިސްތާނުގެ ޑިޕްލޮމެޓުން ސީދާ އިސްރާއީލުގެ އޮފިޝަލުންނާ އެކު ޓެލްއަވީވްގައި ބައްދަލުވުންތައް ބާއްވާފައިވާއިރު، މި ބައްދަލުވުންތައް މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް ކުރިއަށް އެބަދެއެވެ.”
“ޕާކިސްތާނުން އިސްރާއީލަށް ފާޅުގައި ބަލައިނުގަންނަނީ އަސާސީ ތިން ހުރަހެއްގެ ސަބަބުންނެވެ:
މުސްލިމް ޤައުމުތަކާ، ޚާއްޞަކޮށް އަރަބި ދައުލަތްތަކާ އެއްބައިވަންތަކަން؛ ދީނީ ފިކުރެއް އޮންނަ ގައުމަކަށް މަޖުބޫރުވަނީ އެ ފިކުރެއްގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު އެއާ އެއްގޮތަށް ހަމަޖެއްސުމަށެވެ.
އިސްރާއީލާ އެކު ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުން ގާއިމް ކުރުމަކީ އަރަބި ގައުމުތައް ޕާކިސްތާނާ ދެކޮޅަށް އަނބުރާލާނެ ކަމެކެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ދީނީ ޖަމާއަތްތަކަކީ ސެކިއުލަރިސްޓުންނަށް ވުރެ ބާރުގަދަ ޖަމާއަތްތަކެއް ކަމަށާއި، އިސްރާއީލާ ގުޅުން ހުރި ކޮންމެ ގޮތަކަށް ވެސް އެމީހުންގެ ފަރާތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ފަހަތަށް ޖެހިދާނެ ކަމަށެވެ.
ނަމަވެސް ސިއްރު ގުޅުންތައް އަދިވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އުރުދުންގައި މޮސާދާއެކު ތިން ދުވަހުގެ ބައްދަލުވުމަކާއި، އެމެރިކާގެ ސުލްހައިގެ ބޯޑުގައި ބައިވެރިވުމާއި، ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑު ކޮންމެ ނިންމުމެއް ހުޅަނގުގެ ބާރުތަކާ ހަވާލުކުރުން ފަދަ އާސިމް މުނީރުގެ ހަރަކާތްތައް ފަދަ މިހާރުގެ ނިޝާންތަކުން ދޭހަވަނީ މި ފޮރުވިފައިވާ ގުޅުންތައް ވަރަށް އަވަހަށް ފާޅުވެދާނެ ކަމަށެވެ.
އެތައް ބަހަކުން ކޮންޓެންޓް ޝާއިއުކޮށް ޕާކިސްތާނުގެ ތެރޭގައި ހިންގާ ‘ޕާކިސްތާން-އިސްރާއީލް އިއްތިހާދު’ ގެ ނަމުގައި ހިންގާ ޖަމިއްޔާއަކުން ޕާކިސްތާނުގެ އާންމުންނަށް ދައުވަތު ދެނީ ދެ ގައުމުގެ ވެސް ފައިދާއަށް ހަރުކަށި ފިކުރު ނައްތާލުމަށް ދެ ގައުމުން އެއްބާރުލުން ދޭނެ ގޮތަކާ މެދު ވިސްނުމަށެވެ. އިސްރާއީލުން ވަނީ ފަޅު ދަނޑުވެރިކަމުގައި އިންތިހާއަށް ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދާފައި ވަނީ ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ތެރެއިން ކަމަށާއި، އެ ޓެކްނޮލޮޖީ ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލަ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ރަނގަޅު ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ.
ޕާކިސްތާނުން އިސްރާއީލަށް މޭވާއާއި ކޮޓަން އަދި އަގުހުރި ހިލަ އެކްސްޕޯޓް ކުރެވިދާނެ ކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި ކުރިއަރާފައިވާ އަސްކަރީ އެހީތެރިކަން ލިބިގެންދާނެ ކަމަށެވެ. މި ޖަމިއްޔާގެ ކޮންޓެންޓްގެ މައިގަނޑު މެސެޖަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ދައުލަތާއި އިސްރާއީލު ދައުލަތަކީ ވެސް ހަގީގަތްތަކެއް ކަމެވެ. އިސްރާއީލަކީ ދުވަހަކުވެސް ޕާކިސްތާނުގެ ދުޝްމަނަކަށް ނުވާ، މިހާރު ނޫން، އަދި އަބަދުވެސް ޕާކިސްތާނަށް ހެޔޮއެދުންތައް ގެންގުޅެއެވެ. ފަލަސްތީނަކީ ޕާކިސްތާނާއި އިސްރާއީލުން ގުޅިގެން މެދުވެރިވެދާނެ ޖަމާޢަތުގެ ޑިޕްލޮމެސީއާ ގުޅިފައިވާ ސިޔާސީ މައްސަލައެކެވެ.
ފަލަސްތީނުގެ މައްސަލައިގައި ޕާކިސްތާނަށް މެދުވެރިވެވޭއިރު، ޕާކިސްތާނާއި އިންޑިއާގެ ގުޅުން ރަނގަޅު ކުރުމަށް އިސްރާއީލުން މެދުވެރިވެދާނެ އެވެ. ގާތްވުމަކުން ޓެރަރިޒަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ޕާކިސްތާނުގެ ބައިނަލްއަގްވާމީ އަގުވަޒަން ކުރެވިދާނެ އެވެ. ދެ ގައުމަށް ވެސް ޓެރަރިޒަމާ ކުރިމަތިލާއިރު، އެކަމާ ދެކޮޅަށް އެކުގައި އިތުރަށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހަނގުރާމަ ކުރެވޭނެ އެވެ.
ޕާކިސްތާނާއި އިސްރާއީލް އިއްތިހާދުން އިތުރަށް ލިޔެފައިވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ޖެނެރަލުންނާއި ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނާއި ޖާސޫސީ އިދާރާތަކުގެ އިސްވެރިން އިސްރާއީލާއެކު ޒާތީ އަދި އެހެނިހެން ގުޅުންތައް ބާއްވާފައިވާތީ، ޕާކިސްތާނުގެ ހޭލުންތެރި ރައްޔިތުން މި ގުޅުންތައް ފާޅުގައި ބަލައިގަތުމުގެ އިތުރުން މި ގުޅުންތައް އާންމު ކުރުމަށް ލީޑަރުންނަށް ޕްރެޝަރު ކުރަންވީ ވަގުތު އައިސްފައިވާ ކަމަށެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ ތަނަވަސްކަމަށް އަމާޒުކޮށްގެން އާ ސިޔާސީ ޒަމާނެއް ފެށޭނެ ކަމަށާއި، ދެގައުމު އެއްބައިވަންތަވުމަކީ އެ ޒަމާނުގެ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. ޕާކިސްތާނާއި އިސްރާއީލުގެ ގުޅުން އާ މަރުހަލާއަކަށް ވަންނަ ދުވަހަކީ މާ ދުރުގައި ނޫން ކަމަށާއި، ދެ ގައުމު ވެސް ދެގައުމުގެ ލޯތްބާއި އިހުތިރާމް ހިއްސާކުރާނެ ދުވަހެކެވެ.
ޕާކިސްތާނާއި އިސްރާއީލާ ދެމެދު އޮންނަ ސިއްރު ޖާސޫސީ ގުޅުން
