ނޫމާން ސައީދު
ބަލޫޗް ލިބަރޭޝަން އާމީ (ބީއެލްއޭ) އިން ބުނާ ގޮތުގައި ޑިފެންސް މިނިސްޓްރީގެ ދަށުން ހިންގާ ޕާކިސްތާނުގެ އެއާޕޯޓް ސެކިއުރިޓީ ފޯސް (އޭއެސްއެފް) ގެ ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރު އަދި ކޮމާންޑިން އޮފިސަރު ވަސީމް އަހުމަދު އަތުލައިގަތީ “ޒިރާބް” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ޖާސޫސީ ވިންގުންނެވެ. އެ ދައުވާއާ އެކު އެމީހުން ވަނީ ފޮޓޯއެއް ވެސް އާންމުކޮށްފަ އެވެ. އެކަމަކު މިއީ ހަމައެކަނި ފޮޓޯއަކާއި ދައުވާއަކަށްވުރެ މާ ބޮޑު ކަމެއް. އޭގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ހިޔަނި ހަނގުރާމައަކާއި ދުވަސްކޮޅެއް ވަންދެން މަޑުމަޑުން ފުޅާވަމުން އަންނަ ފުންކޮށް ވަށައިގެންވާ ޖާސޫސީ ނެޓްވޯކްތަކުގެ ފުން ވާހަކައެކެވެ.
ބީއެލްއޭ މޮނިޓަރ ކުރާ މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި “ޒިރާބް” އަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި ޔުނިޓެއްގެ ނަމެއް ނޫނެވެ. މިހާރު ތަމްސީލުކުރަނީ، ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، މި މުޅި ސަރަހައްދުގެ ސަލާމަތީ އިކުއެޓޯއާ މެދު ސުވާލު އުފެދިފައިވާ ސިލްސިލާ އޮޕަރޭޝަންތަކެކެވެ. ޖާފަރު އެކްސްޕްރެސްގައި ތިބި އަސްކަރީ މުވައްޒަފުން ހާމަވެ، އޭގެ ފަހުން ސީދާ އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ހިންގި އެވެ. ނާޒުކު ޖާސޫސީ މައުލޫމާތު ކުއެޓާ އެއާޕޯޓާ ގުޅިފައިވެ އެވެ. ޚުޒްދާރުގައި ސިފައިން އަތުލައިގަތުމެވެ. ޒިޔާރަތުން ކާނަލް ލާއީގް ބައިގް ވަގަށް ނެގި މައްސަލައެވެ. ހަރުނައިން އަސްކަރީ ޖާސޫސީ އޮފިސަރަކު އަތުލައިގަތުމެވެ. އަދި މިހާރު ވަސީމް އަހުމަދު ފަދަ އިސް އޮފިޝަލަކު އަތުލައިގަތް ކަމަށް ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ.
މިއިން ކޮންމެ ހާދިސާއަކުން ވެސް އިޝާރާތް ކުރަނީ އެއް ކަމަކަށް: ބިމުގެ ދަށުގައި ހިންގާ ސިއްރު އޭޖެންޓުންނާއި ފުންކޮށް ވަދެފައިވާ ޖާސޫސީ ނެޓްވޯކްތަކެވެ. އެއްކޮށް ބަލާއިރު މި ހާދިސާތައް ފުޅާވަމުން އަންނަ ޖާސޫސީ ކުރިމަތިލުމެއްގެ ބައްޓަން ނަގަން ފަށައިފި އެވެ. އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ އަދި ސަލާމަތީ މުއައްސަސާތަކުން ބެލޫޗިސްތާން ބެލެހެއްޓީ ސަލާމަތީ ޕްރެޝަރާއި، ކައުންޓަރ އިންޓެލިޖެންސާއި، އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެކަމަކު މިހާރު ފެންނަ ފެނުމުގައި ހަތިޔާރު އެޅި އިދިކޮޅު ޖަމާއަތްތަކުން ވަނީ ހަމަ އެ ސަލާމަތީ ފާރުތަކުގެ ތެރެއިން ރެނދުތަކެއް ފެނިފައި، ފޮރުވިފައިވާ ނެޓްވޯކްތަކާއި އެންބެޑެޑް އެޖެންޓުން ބޭނުންކޮށްގެން ވަދެވޭތޯ މަސައްކަތްކޮށްފަ އެވެ.
މި ހިނގަމުންދާ ކަންކަމުގެ އެންމެ މުހިންމު ޑިމޭންޝަނަކީ، މި ކޯޅުން، ދުވަހުން ދުވަހަށް، ހުޅުވިފައިވާ ހަނގުރާމަ މައިދާންތަކުން ސިއްރު ޗެނަލްތަކަށް ބަދަލުވަމުންދާ ކަމެވެ. އެއް ފަރާތުން އޮޕަރޭޓް ކުރަނީ ސަވައިލެންސް، ޓްރެކިން، އަދި މައުލޫމާތު މެދުވެރިކޮށެވެ. އަނެއް މީހާ އެކަމަށް ބުރޫއަރާނީ ވަދެގަތުމާއި، ވަދެގަތުމާއި، ސިއްރު މުއާމަލާތްތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ބަލޫޗިސްތާނަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި ޖިއޮގްރަފީއެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސަރަހައްދީ ޖާސޫސީ ވާދަވެރިކަމާއި، ސިޔާސީ ޕްރެޝަރާއި، ސިއްރު ކޯޅުންތަކުގެ ކޮމްޕްލެކްސް އިކުއެޝަނަކަށް ވެފައިވާއިރު، އެ އިކުއެޓޯރީގެ ޓްރެޖެކްޓަރީ އިޝާރާތް ކުރަނީ ނިޒާމީ ބްރޭކްޑައުން އަށެވެ.
ވަކިން ހާއްސަކޮށް ހާލަތު ފަހަތަށް ޖައްސަން އުނދަގޫވާ ބައެއް ކަންތައްތަކެވެ.
ފުރަތަމަ: ސިޔާސީ އަދި ސަލާމަތީ ކޯޅުންތައް ދުވަހުން ދުވަހަށް ވަރުގަދަވެ، ލަފާނުކުރެވޭ ވަރަށް ބަދަލުވާ ބަލޫޗިސްތާނުގެ މިހާރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، ޕާކިސްތާނުގެ ވެރިކަމުގެ ބާރުގެ މޮނޮޕޮލީ އެ ޕްރޮވިންސްގައި ފަޅައިގެންދާކަން ސާފުވެއެވެ. ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތަކަށް އެއްފަހަރާ ސަލާމަތީ މުއައްސަސާތަކުގެ އެތެރެއިން ޖާސޫސީ މައުލޫމާތު އެއްކޮށް، އޮފިސަރުންގެ ހަރަކާތްތައް މޮނިޓަރކޮށް، ނާޒުކު އަމާޒުތަކަށް ސީދާކޮށް ހަމަލާދީ، އެ ހަމަލާތަކުގެ ވަށައިގެންވާ މައުލޫމާތު ހަނގުރާމަ މެނޭޖް ކުރެވޭއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ގޮންޖެހުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދައުލަތުގެ މައުލޫމާތުގެ މޮނޮޕޮލީ ރޫޅިގެން ދިއުން ތަމްސީލުކުރާ ކަމެކެވެ. “ޒިރާބް” އާއި ގުޅޭ ދައުވާތައް ސީދާ އެ އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވަދެގެންދެއެވެ.
ދެވަނަ: ބަލޫޗިސްތާނަކީ ފުޅާ، ފަރުބަދަމަތީ، އާބާދީ މަދު، އަދި ބޯޑަރުތަކުގެ ކައިރީގައި އިށީނދެގެން އޮންނަ ރަށެކެވެ. އެ ޖިއޮގްރަފީއަކީ ދިގު މުއްދަތުގެ ގެރިލާ ހަނގުރާމައަށް ގާތްގަނޑަކަށް ފުރިހަމައަށް އެކަށީގެންވާ ޖިއޮގްރަފީއެކެވެ. މިފަދަ ބިމުގެ މައްޗަށް ކޮންޓްރޯލް ދެމެހެއްޓުމަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ވެރިކަމަށް ބޮޑު އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި މާލީ ހަރަދެއް ކުރާ ކަމެއް ކަމަށާއި، އިދިކޮޅު ފަރާތުން މާ މަދު ވަސީލަތްތަކާއެކު ބޮޑެތި ބުރޫތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށެވެ. އެ ހަރަދު ދާއިމީ އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ނުހިނގާ ވެގެން ދިއުމާއި، ޕާކިސްތާނުގެ މިހާރުގެ އިގްތިސާދީ ދަތިކަމާއި، ދަރަނި އިތުރުވުމާއި، އެހެން ތަންތަނުގައި ސަލާމަތީ ޕްރެޝަރުތައް އިތުރުވުމުން، އެ ހަނގުރާމަ ދެމެހެއްޓުމުގެ ގާބިލްކަން ގެއްލިގެންދެއެވެ. މިކަމަށް ތަހުލީލު ކުރާ ފަރާތްތަކުން ކިޔަނީ ސްޓްރެޓެޖިކް އޯވަރސްޓްރެޗް އެވެ. އެވެސް ނިމުނީ ވެއްޓިގެންނެވެ.
ތިންވަނަ: ހަމަނުޖެހުމުގެ ޠަބީޢަތް ޚުދު ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. އެއް ޒަމާނެއްގައި މާރާމާރީ ބޮޑުތަނުން ޗެކްޕޮއިންޓްތަކާއި ސީދާ އޮޕަރޭޝަންތަކަށް ނިސްބަތްވާ ތަންތަނުގައި މިހާރު އިތުރުވަމުން އަންނަނީ މައުލޫމާތު ހަނގުރާމައާއި ސައިބަރ ޕްރޮޕެގެންޑާއާއި ސިއްރު ނެޓްވޯކްތަކާއި އަމާޒުކޮށްގެން ވަދެގަތުން ފަދަ ކަންކަމެވެ. އިދިކޮޅު ޖަމާއަތްތަކުން ސަލާމަތީ އޮނިގަނޑުތަކަށް ވަދެގަތުން ފުންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ދައުލަތަށް އާންމުންގެ އިތުބާރު ސީދާ ގޮތެއްގައި ލިބެ އެވެ.
އެންމެ ފަހު ނުކުތާ: ބަލޫޗިސްތާން މުހިންމީ އަމިއްލަ ބޯޑަރުތަކުން މާ ދުރުގައެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ޗައިނާ-ޕާކިސްތާން އިކޮނޮމިކް ކޯރިޑޯ ދަތުރުކުރެއެވެ. އިންޑިއާގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ބަނދަރުގެ މަސްލަހަތުތައް އެއާ ގުޅިފައިވެ އެވެ. މިތަނުގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ނުތަނަވަސްކަމެއް ލޯކަލް ގޮތުން ނުހުރެއެވެ. އެއީ ޗައިނާގެ އިންވެސްޓްމަންޓަށް އަސަރުކޮށް، އިންޑިއާ އާއި ޕާކިސްތާނުގެ ވާދަވެރިކަމަށް އާ ޑިމޭންޝަންތަކެއް އިތުރުކޮށް، މި ސަރަހައްދުގެ ހިއްސާ އޮންނަ ބައިނަލްއަގްވާމީ މާކެޓްތައް ހަމަނުޖެހުން ގެނެސްދޭ ކަމެކެވެ.
މިކަން ގާތުން ދިރާސާކުރާ ތަހުލީލު ކުރާ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ބަލޫޗިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ދަތިކަން މިހާރު ވަނީ ފުރިހަމަ އަދި ފައިދާހުރި ދައުލަތުގެ ކޮންޓްރޯލް ހަގީގީ ގޮތެއްގައި ދެމިއޮތް ހިސާބަށް ވުރެ ފުންވެފަ އެވެ. އެއީ ކުރިން ޙަޤީޤަތެއް ނޫން ގޮތަކަށް މަލްޓި ޑައިމަންޝަނަލް ވެގެން ގޮސްފައިވާ ކަމެކެވެ. ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ ބަލޫޗިސްތާނުގެ ހާލަތު ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ވެރިކަމަށްޓަކައި، ދިގު މުއްދަތުގެ، ފުން، ކޮމްޕްލެކްސް، އަދި ގްރައިންޑިންގ ސްޓްރެޓެޖިކް ކްރައިސިސްއަކަށް ހަރުކަށިވެ، ވެއްޓުމަކީ، މެދު މުއްދަތުގައި، ދުރު ފުރުސަތެއްގެ ގޮތުގައި މިހާރު ނުފެނެއެވެ. ހީވަނީ ވަކި މަންޒިލެއްހެންނެވެ.
ބަލޫޗިސްތާނުގެ ކްރައިސިސް ދަނީ ފުންވަމުންނެވެ.
