އަކްބަރު ޖަމާލް
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއާ ގުޅިފައިވާ ދައުރުތަކުން “ކައުންޓަރ ޓެރަރިޒަމްގެ ބަހަނާގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ އުދުވާނީ އަމަލުތަކާއި، ބަލިވެފައިވާ އެމެރިކާއަކުން ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ހަތިޔާރާއި، ޕާކިސްތާން މެދުވެރިކޮށް އަލުން ހޯދާފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ހަތިޔާރާއެކު، ހަގީގަތުގައި ‘އެމެރިކާގެ ނުނިމި އޮތް މިޝަން’ ފުރިހަމަވުމާ” ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދާއިރު، މައްސަލަ ދޮގު ނުކުރެވޭނެ އެވެ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ޝިޢާރެއްގެ ގޮތުގައި، ފަސްދާނުލެވޭ ޖަޒުބާތީ ރިއެކްޝަނެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ އަމިއްލައަށް އުފެއްދި ބަދަލު ހިފުމުގެ އިޙްސާސެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މިފަދަ ފޯރމިއުލޭޝަނަކުން، އޭގެ ވަރަށް އާކިޓެކްޗަރގައި، ކޮންސެޕްޗުއަލް ފްރޭމްވޯކެއް ބިނާކޮށް، ގިނަ އަދަދެއްގެ ފައުންޑޭޝަނަލް، ތިއަރީ، އަދި ސްޓޭޓް ސެންޓްރިކް ސުވާލުތައް އުފެދެއެވެ. މި ސުވާލުތައް ކުރު މުއްދަތުގެ ސިޔާސީ ދާއިރާއިން ފަހަނައަޅައި ގޮސް، އޭގެ ބަދަލުގައި ދައުލަތާއި، އިސްތިޤްލާލާއި، އަޚްލާޤީ އުސޫލުތަކާއި، ސަރަޙައްދީ ސުލްޙައިގެ ހަމަ ޚިޔާލުތަކާ ގުޅިގެން އުޅެއެވެ.
ނަމަވެސް މި ސުވާލުތަކަށް ރުޖޫޢަވުމުގެ ކުރިން ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، “އެމެރިކާގެ ނުނިމި ހުރި މިޝަން ފުރިހަމަކުރުން” ގެ ނަޒަރިއްޔާތަށް ބާރުއަޅާ ބަޔާންތައް، އެކި ދުވަސްވަރު، ޕާކިސްތާނުގެ ތެރޭގައި ތަފާތު ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ދައުރުތަކުން ކުރިއަރާފައިވާކަމެވެ.
މި ބުނުމަކީ އެންމެ ހާދިސާއަކަށް ނުވަތަ ވަގުތުގެ ހިނދުކޮޅަކަށް ވެސް ޙައްދުވެފައިވާ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި، ބަދަލުވަމުންދާ ހާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ގުޅިފައިވާ އަދި ގަސްތުގައި ކިޔައިދޭ ވާހަކައެއްގެ ކޮންޓޯރަކަށް މަޑުމަޑުން ތަރައްޤީވެގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. މިސާލަކަށް، މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ފުރަތަމަ ދިހަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު އިންޑިއާއަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅާ ދިމާކޮށް، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ކާބުލްގައި އުދުވާނީ ފިޔަވަޅެއް އަޅައި، ކަމަށް ބުނާ މަގުސަދުތަކަށް އަމާޒުކޮށް، ވަކި އަސްކަރީ އަދި އަސްކަރީ ދާއިރާތަކުން އެ ހަމަލާ ޖަސްޓިފައި ކުރަން މަސައްކަތް ކުރި އެވެ.
“އެމެރިކާއަށް ހާސިލް ނުކުރެވުނު ކަންތައްތައް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ހާސިލްކުރީ ވިހި އަހަރު ތެރޭގައި.”
އެއްފަރާތުން މި ބަސްފުޅަކީ އިސްލާމީ އަޚްލާޤީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ފަޚުރެއް ދެއްކުން ކަމުގައި ވެގެން ދިޔައެވެ؛ އަނެއްކޮޅުން، އެއީ ފިކުރީ ދަޢުވާއެއް ފާޅުކޮށް، ޢަމަލީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މުޅި ނަރެޓިވް ފްރޭމްވޯކެއްގެ ބިންގާ އެޅި ދަޢުވާއެކެވެ. އެ އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއިން އެމެރިކާގެ ކުރީގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވަނީ މީގެ ކުރިން ބަގްރާމް އެއާ ބޭސް ބަދަލު ނުކުރުމާ ގުޅޭ ގޮތުން އިންޒާރު ދެއްވާފައި ކަމަށާއި “ތާލިބާނުންނަށް ވަރަށް ނުބައި ހާދިސާތަކެއް ފެންނާނެ” ކަމަށެވެ.
“އެމެރިކާގެ ނުނިމި އޮތް މިޝަން ފުރިހަމަވުން” ވަށައިގެންވާ ވާހަކަތަކުގެ އަލީގައި އުފެދޭ ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ އަސާސީ ސުވާލަކީ އިސްތިގުލާލާ ބެހޭ ސުވާލެވެ.
ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލައަށް ހުށަހަޅަނީ “މުސްލިމް ނިއުކްލިއާ ބާރެއް” އަދި ބޮޑު “އަސްކަރީ ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި” ކަމަށާއި، އެގައުމުގެ ޚާރިޖީ އަދި ދިފާއީ ސިޔާސަތުތަކަކީ މިނިވަން، އިސްތިގުލާލު، އަދި ގައުމީ މަސްލަހަތުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ސިޔާސަތުތަކެއް ކަމަށެވެ.
މިފަދަ ހާލަތެއްގައި، ޕާކިސްތާނުގެ ބޯޑަރުތަކުން ބޭރުގައި ހިންގާ އަމަލުތައް، ރަސްމީ ނުވަތަ ސެމީ ރަސްމީ ބަޔާންތަކުގެ ތެރެއިން، “އެމެރިކާގެ ނުނިމި އޮތް މިޝަން ފުރިހަމަވުމާ” ގުޅުވައިލުމުން، ކޮންމެހެން އާ ތަސައްވުރެއް އުފެދެއެވެ. މި ތަޞައްވުރަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބެނީ ފާއިތުވި ފަސް ދިހަ އަހަރުގެ ތާރީޚީ ތަޖުރިބާތަކުގެ އިތުރުން ޕާކިސްތާނުގެ ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނާއި ކުރީގެ އަސްކަރީ އޮފިޝަލުންގެ ރެކޯޑް ކުރެވިފައިވާ ބަޔާންތަކުގެ އަލީގައެވެ.
މިގޮތުން ކުރިއަށްވުރެ މާ އަވަސްކަމާ އެކު އުފެދޭ ސުވާލަކީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ހަގީގަތުގައި ވެސް ސަރަހައްދީ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލަނީ ގައުމީ މަސްލަހަތުގެ މައްޗަށް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެ ސިޔާސަތުތައް ކެލިބްރޭޓް ކުރެވިފައިވަނީ ޣައިރު މުސްލިމް ދުނިޔޭގެ ބާރުތަކުގެ ސްޓްރެޓެޖިކް އިސްކަންދޭ ކަންކަމާ އެއްގޮތަށް ހެއްޔެވެ؟
މިއީ ހަމައެކަނި ތުހުމަތެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ދައުލަތުގެ އިސްތިގުލާލުގެ ހަމަ ކޮންސެޕްޓާ މެދު ފިކުރީ ގޮތުން ކުރެވޭ ސުވާލުކުރުމެކެވެ.
ދެވަނަ ސުވާލަކީ ތާރީޚީ ކޮންޓެކްސްޓްގައި ބިންވަޅު ނެގިފައިވާ ސުވާލެކެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގައި އެމެރިކާއިން ކުރި ވިހި އަހަރުގެ ހަނގުރާމަ ނިމުނީ ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ބަލިވުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެމެރިކާގެ ތެރޭގައި މި ހަނގުރާމައަކީ ޚަރަދު ބޮޑު، ނާކާމިޔާބު، އަދި ނިމުމެއް ނެތް މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ގަބޫލުކޮށްފައިވެއެވެ. އެމެރިކާގެ މުޖުތަމަޢާއި، މީޑިއާތަކާއި، ދިރާސާކުރާ މުއައްސަސާތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ސިފަކޮށްފައިވަނީ އެއީ ސްޓްރެޓެޖިކް ނާކާމިޔާބީއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާނުގެ (އައިއީއޭ) ގެ ތެރޭގައި، މުސްލިމުން ނޫން ދުނިޔޭގެ ބާރަކަށް، ފުޅާ އަސްކަރީ، އިގްތިސާދީ، އަދި ސިޔާސީ ވަސީލަތްތައް ހުރި ނަމަވެސް، އޭގެ މަގުސަދުތައް ހާސިލް ނުކުރެވުނު ނަމަ، ލަޖިކަލް ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ. އިސްލާމީ އަމީރާތެއްގެ މައްޗަށް މިފަދަ ނަތީޖާއެއް ހާސިލްކުރެވޭނެ ކަމަށް ބެލެވޭނީ ކޮން ވިސްނުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ކޮން ސްޓްރެޓެޖިކް ލޮޖިކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އަދި ކޮން އަޚްލާޤީ ޖަސްޓިފިކޭޝަނެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހެއްޔެވެ؟
ތިންވަނަ ސުވާލަކީ އަޚްލާޤީ އަދި އިންސާނީ ޑިމޭންޝަނާ ގުޅޭ ސުވާލެކެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނަކީ ހަމައެކަނި އަވަށްޓެރި ގައުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ގަރުނުތަކެއް ވަންދެން ދީނީ، ސަގާފީ، ނަސްލީ، އަދި އާއިލީ ގުޅުންތަކުގެ ތެރެއިން ޕާކިސްތާނާ ގުޅިފައިވާ ބިމެކެވެ. ބޯޑަރުތަކަކީ ސިޔާސީ ކޮންސްޓްރަކްޓްތަކަކަށް ވެދާނެ ނަމަވެސް އިންސާނީ ގުޅުންތައް ޖިއޮގްރަފީ ފަހަނައަޅައި ދެއެވެ.
އެއްވެސް އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަނެއް، ޚާއްޞަކޮށް އާންމުންގެ ގެއްލުންތަކުގެ ސާބިތު ދައުވާތަކާއެކު ކުރިއަށް ގެންދާ އޮޕަރޭޝަނަކީ ހަމައެކަނި “ސެކިއުރިޓީ އޮޕަރޭޝަނެއް” ގެ ހަނި އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއިން ނުބެލެވޭނެ އޮޕަރޭޝަނެކެވެ. މިފަދަ އަމަލުތައް ޖީލުތަކުގެ ތެރޭގައި ގުގުމާލައެވެ: އެއީ ނަފްސާނީ ޒަޚަމްތައް ދޫކޮށް، އިޖުތިމާޢީ ނުރުހުން އުފެއްދުމާއި، ސަރަޙައްދީ ނުތަނަވަސްކަން އިތުރަށް ވަރުގަދަކޮށްދޭ ޢަމަލުތަކެކެވެ.
އެހެންކަމުން މައިގަނޑު ސުވާލަކީ ސަރަހައްދީ ސުލްހަ ހަގީގަތުގައި ކަށަވަރު ކުރެވޭނީ ބަޑިއެއްގެ ފީފާއާއި ބޮން ގޮއްވާލުމާއި ބާރު ޕްރޮޖެކްޓް ކުރުމުންތޯ ނުވަތަ އެއީ ދެފަރާތުގެ އިހުތިރާމާއި ޑިޕްލޮމެޓިކް އެންގޭޖްމަންޓާއި މަޝްވަރާއާއި އިތުބާރު އުފެއްދުމުގެ ކެތްތެރި މަސައްކަތުން މާ ދިގުދެމިގެންދާ ކަމެއްތޯއެވެ.
އަދި އައިއީއޭގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، “ޕާކިސްތާނުގެ ގައުމު” އާއި “ސިފައިންގެ ވަކި ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ޖެނެރަލުން” އެއް ތަފާތު ނުކުރެވޭ އެއް އޮނިގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ނުބަލާ ކަމީ ވެސް މުހިންމު ނުކުތާއެކެވެ. ދައުލަތުގެ ވަކި ނިންމުންތަކަކީ ކޮންމެހެން މުޅި ރައްޔިތެއްގެ ޖަމާޢަތުގެ އިޚްތިޔާރު ދައްކުވައިދޭ ނިންމުންތަކެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި ގިނަ ފަހަރަށް އެމީހުން އެކުލެވިގެންވަނީ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުގެ ލިމިޓެޑް ދައުރެއްގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ވިސްނުމެވެ.
މި ސަބަބަށްޓަކައި، ތަފާތު ތަކުރާރުކޮށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ: ފާޑުކިޔުން އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ ޤައުމަކަށް ނުވަތަ ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތުންނަށް ނޫން ކަމަށާއި، ވަކި އިންޓަރވެންޝަނިސްޓް ސިޔާސަތުތަކަށާއި އެ ސިޔާސަތުތަކުގެ އާކިޓެކްޓުންނަށް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. މަޤްޞަދަކީ، މާތްالله ނަހީކުރައްވާ ގޮތުގައި، ދެ ޤައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް، ޚާއްޞަކޮށް އީމާންތެރިކަމާއި، ތާރީޚާއި، އިންސާނީ ގުޅުންތަކުން ބަނދެވިފައިވާ މުސްލިމުންނަށް ހިއްސާކުރެވޭ ގެއްލުން ލިބިދާނެ ޢަދާވާތްތެރިކަމަށްވުރެ، ބުއްދިވެރި ޙުއްޖަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ފާޑުކިޔުންތައް ދެމިއޮތުން.
އެހެންކަމުން މުހިންމު ނުކުތާއަކީ މިއީ: ސިޔާސީ، އަސްކަރީ ނުވަތަ އާންމު ދައުރުތަކުގެ ތެރެއިން ކުރިއަށް ގެންދާ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ވަކި އިންޓަރވެންޝަނިސްޓް ސިޔާސަތެއްގެ ދިފާޢު ބިނާވެފައިވަނީ ދުނިޔޭގެ ބާރެއްގެ، ޚާއްޞަކޮށް ޣައިރު މުސްލިމް ބާރެއްގެ ނުނިމި އޮތް އެޖެންޑާ ފުރިހަމަކުރުމަށް ޚިދުމަތްކުރާ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަށެވެ.
މި ހާލަތްތަކުގައި އަސާސީ ރީއެސެސްމަންޓެއް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމަކަށް ވެގެންދެއެވެ. ޤައުމީ ކަރާމާތަށްޓަކައި، ސަރަޙައްދީ ހަމަޖެހުމާއި، އިސްލާމީ އަވަށްޓެރިކަމުގެ އުޞޫލުތައް މިހުރިހާ ކަމެއްވެސް ސީދާ ޝާމިލުވެ، މިފަދަ ޕޯސްޗަރެއްގެ ސަބަބުން ގެއްލުން ލިބިދާނެއެވެ.
އެހެންކަމުން، އެހެން މީހުންގެ މައްޗަށް ބާރުވެރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ތަކުރާރުކޮށް ފެންޓަޒައިޒް ކުރާ މީހުންގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުން ބޭރުގައި، މުހިންމު ސުވާލަކީ، މި ސަރަހައްދުގެ މުސްތަގުބަލު މިސްރާބު ޖަހާފައިވަނީ ކޮން ދިމާލަކަށް ހެއްޔެވެ؟ އެކަން ބައްޓަން ކުރެވޭނީ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއި، ބާރު ދައްކާލުމާއި، މަޖުބޫރުކޮށްގެންތޯ ނުވަތަ ސިޔާސީ ދުރުވިސްނުމާއި، މަޝްވަރާއާއި، ދެފަރާތުގެ އިޙްތިރާމާއި، ޙިކުމަތްތެރި ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުންތަކުން ހެއްޔެވެ؟
ތާރީޚުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސުލްހަ ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރުން ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އުނދަގޫ ވެގެން ދަނީ އުދުވާނީ އަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ހޯދުމުންނެވެ. އެހެންކަމުން ހަގީގީ އަދި ދެމިއޮންނަ ރައްކާތެރިކަން އަލުން ހޯދައިދެވޭނީ ޙިކުމަތާއި، ވިސްނުންތެރިކަމާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި މަޝްވަރާއާއި، އަޚްލާޤީ ހޭލުންތެރިކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ.
އެމެރިކާގެ ނުނިމިފައިވާ މިޝަން ފުރިހަމަކުރުން: ގްލޯބަލް ޕްލޭނެއް އަދި އޭގެ ނުރައްކާތެރި ނަތީޖާތައް
