ގްރެނާޑާ އިއްޔެ، ޣައްޒާ މިއަދު: އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެ ފަހުގެ ބާރު ދިރިހުރުމަށް ކުރާ ހަނގުރާމަ

ނައުމާން ސައީދު

އަލްއަންދަލުސްގައި ދެ ޤަރުނު ވަންދެން އިސްލާމީ ރަސްކަމުގެ ގްރެނާޑާ ދެމިއޮތުމަކީ އިސްލާމްދީނުގެ އެއް މުޢުޖިޒާތެވެ.  ޞަލީބީ ދުނިޔޭގެ ނަފްރަތާއި، ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި، ތާރީޚީ ފިތުނަތަކުގެ ތޫފާނީ ކަނޑުގައި ފަތަމުން ދިޔަ މި އިސްލާމީ ޖަޒީރާއަށް، އިސްލާމީ ޢަޤީދާއާއި އުސޫލުތަކުން އުފެދިފައިވާ ކެތްތެރިކަމުގެ ރޫޙު ނުއުފެދިއްޖެނަމަ، މިފަދަ ދިގު އަދި މަޝްހޫރު ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ދުވަހަކުވެސް ދެމެހެއްޓޭކަށް ނެތެވެ.

އިސްލާމީ ޢަޤީދާއެއް ނެތި، ޚާއްޞަކޮށް މީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ދެޤަރުނު ކުރިން އިސްލާމީ އެހެން ހުރިހާ ސިޓީތަކާއި ކިއްލާތައް ވެއްޓިފައި އޮތްއިރު، އަލްއަންދަލުސްގައި ތިބި ދުޝްމަނުންނާ ދެކޮޅަށް މި ޖަޒީރާ ދުވަހަކުވެސް އެކަނި ނުހުރެވޭނެއެވެ.  މި ގޮންޖެހުމުގެ ޖަވާބު އޮތީ ގާތްގަނޑަކަށް ދެ ޤަރުނު ވަންދެން އިސްލާމީ ފިކުރަކާއި ޝަރަފުވެރި ޙަޟާރަތެއްގެ ގޮތުގައި ގްރެނާޑާ ދެމިއޮތުމަށް މަގުފަހިވި ހަމަ ސިއްރުގައެވެ.  ގްރެނާޑާގެ ރައްޔިތުންނަށް ވިސްނުނީ، އެމީހުންގެ ވަށައިގެން އޮޅުވާލައި، އަރައިގަތުމަށް ލިބޭ ކޮންމެ ފުރުސަތަކަށް އިންތިޒާރު ކުރަމުންދާ ދުޝްމަނެއް ކަމަށާއި، ފުޅާ އިސްލާމީ ދުނިޔެއިން އެހީތެރިކަމާއި ކާމިޔާބީ ލިބުމަކީ ގާތް ކަމެއް ނޫންކަމެވެ.  އެހެންކަމުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ބާރާއި އަޒުމަށް ބަރޯސާވާން ޖެހޭނެ ކަމަށް އެމީހުން ގަބޫލުކުރިއެވެ.

މި ހޭލުންތެރިކަމަކީ އެމީހުންގެ އެންމެ ބޮޑު މޮޓިވޭޝަނަކަށް ވެގެން ދިޔައީ، ކޮންމެ ހާލަތަކަށް ވެސް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ތައްޔާރުވެ، ޖިހާދުގެ ދިދަ އުފުލާލައިގެން ތިބުމަށާއި، އިސްލާމްދީނަށް ތަބާވުމުގައި ސާބިތުވެ ތިބުމަށެވެ.  މިގޮތަށް ގްރެނާޑާ މީލާދީން 1492 (ހިޖުރައިން 897) އާ ހަމައަށް އިސްލާމީ އަލްއަންދަލުސްގެ ރާނީގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތީ، ޢިލްމުގެ ދިއްލާއެއްގެ ގޮތުގައި އަދި ޔޫރަޕްގައި އިސްލާމީ ޙަޟާރަތުގެ އެންމެ ފަހުގެ ވިދާ ޓޯޗެކެވެ.

ނަމަވެސް ގްރެނާޑާ ވެއްޓުމުގެ ކުރިން ދިޔަ އަހަރުތަކުގައި އަލް އަންދަލުސްގެ ޙަޔާތަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އައެވެ.  ބާރުގަދަ ކްރިސްޓިއަން އިއްތިހާދެއް އުފެދުނުއިރު، އެ އިއްތިހާދުގައި އިސްލާމްދީނާ އިދިކޮޅުގައި ތިބި އެންމެ ބޮޑު ދެ ކްރިސްޓިއަން ރަސްކަން ކަމަށްވާ އަރަގޮންގެ ރަސްކަމާއި ކެސްޓިލް ރަސްކަން އެއްބައިވަންތަވެގެން ދިޔައެވެ.

މި އިއްތިހާދު ފުރިހަމަ ކުރެވުނީ ކެސްޓިލްގެ ރާނީ އިޒާބެލާ އާއި އަރަގޮންގެ ރަސްގެފާނު ފަރޑިނަންޑް ކައިވެނި ކުރެއްވުމުންނެވެ.  މި ދެ ކެތޮލިކް ރަސްރަސްކަލުން ކައިވެނީގެ ރޭ ފެނުނު ހުވަފެނަކީ ގްރެނާޑާ ފަތަޙަކޮށް، އަލްހަމްބްރާ ގަނޑުވަރުގައި ހަނީމޫން ހޭދަކޮށް، ގްރެނާޑާއަށް ބަލާލެވޭ އެންމެ މަތީ ޓަވަރުގެ މަތީގައި ސަލީބު އުފުލުމެވެ.

ނަމަވެސް އިސްލާމީ ފަރާތުން ގްރެނާޑާގެ ސަލްޓަނޭޓްގެ ތެރޭގައި ޚާއްޞަކޮށް ޚުދު ވެރިކަންކުރާ އާއިލާގެ ތެރޭގައި ބޮޑެތި ބައިބައިވުންތަކެއް އުފެދިފައިވެއެވެ.  ގްރެނާޑާގެ ބާކީ އޮތް ސަރަޙައްދު އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ދެ ބަޔަކަށް ބަހާލެވިފައިވެއެވެ.  ވެރިރަށް ގްރެނާޑާގެ މަރުކަޒުވެފައިވާ އެއް ބައިގައި ވެރިކަން ކުރެއްވީ ގްރެނާޑާގެ އެންމެ ފަހުގެ ވެރިޔާ އަބޫ އަބްދުالله މުހައްމަދު ބިން އަބޫ އަލް ހަސަން އަލް ނަސްރީ ކަމަށާއި އަނެއް ބައިގައި ވާދީ އަޝް އާއި ވަށައިގެންވާ ސަރަހައްދުތަކުން ވެރިކަން ކުރެއްވީ އޭނާގެ ދޮންބައްޕަ އަބޫ އަބްދުالله މުހައްމަދު އެވެ.

ހިޖުރައިން 894 ވަނަ އަހަރު ކެތޮލިކް ރަސްރަސްކަލުން ވާދީ އަޝް އާއި އޭގެ ވަށައިގެންވާ ސަރަހައްދުތަކާ ދެކޮޅަށް ހަމަލާއެއް ފެށިއެވެ.  އެމީހުންނަށް ކާމިޔާބު ލިބުނީ ވާދީ އޭޝް، އަލްމެރިއާ، ބާޒާ، އަދި އެހެނިހެން ސަރަހައްދުތައް އަތުލައިގަނެ، ޚުދު ގްރެނާޑާގެ ދޮރުތަކާ ހަމައަށް ވާސިލްވާންދެން ކުރިއަށް ދިޔައެވެ.  އެއަށްފަހު އެމީހުން އަބޫ ޢަބްދުالله އަލް ނަސްރީއަށް މަންދޫބުން ފޮނުވައި، އެމީހުންގެ ހިމާޔަތުގައި ގްރެނާޑާގައި ދިރިހުރުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމަށް ހުށަހެޅި ޝަރަފުވެރި އަލްހަމްބްރާ ގަނޑުވަރު އެމީހުންނާ ހަވާލުކުރުމަށް ޑިމާންޑް ކުރިއެވެ.

ތާރީޚުގެ ތަކުރާރުވާ ދައުރުތަކުގައި ތިބި ބަލިކަށި ގިނަ ވެރިން ފަދައިން، މި ރަސްގެފާނަކީވެސް އޭނާގެ ކުރިމަތީގައި އޮތް ގޮންޖެހުމާ ކުރިމަތިލާން ކުޅަދާނަކަން ނެތް މީހެއްކަން ސާބިތުވެވަޑައިގަތީ، އެފަދަ ދުވަހަކަށް އެއްވެސް ތައްޔާރީއެއް ކޮށްފައި ނުވާތީއެވެ.  އެހެނަސް މި ޑިމާންޑް ޤަބޫލުކުރުމުގެ މާނައަކީ އަލްއަންދަލުސްގައި އޮތް އެންމެ ފަހުގެ އިސްލާމީ ރަސްކަން ހަވާލުވުންކަން އޭނާއަށް ވިސްނި، އެހެންކަމުން އޭނާ އެކަމާ ދެކޮޅު ހެދިއެވެ.  މުސްލިމުންނާއި ނަޞާރާއިންނާ ދެމެދު ހަނގުރާމައެއް ހިނގައި ދެ އަހަރު ވަންދެން ދެމިގެން ދިޔައެވެ.

މުސްލިމް ދިފާޢީ މީހުންގެ ތެރޭގައި މުޖާހިދުންގެ ހިތްތަކުގައި ޝަރަފާއި ހިތްވަރާއި ސާބިތުކަމުގެ އަލިފާންގަނޑު އަނދަމުން ގެންދިޔަ ބަޠަލާ ހަނގުރާމަވެރިއަކު ވެސް ހިމެނެއެވެ: މޫސާ ބިން އަބީ އަލްޣަސާނެވެ.  އޭނާއަކީ އިރު އޮއްސުމުގެ ކުރިން އިރުގެ އެންމެ ފަހުގެ ވިދާ ވިދާ ފަދައިން ފެނިގެން ދިޔަ ބަޠަލެކެވެ.  މި ހަނގުރާމަވެރިޔާއާއި އޭނާގެ އެކުވެރިންގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ގްރެނާޑާއަށް ކެތޮލިކް ރަސްރަސްކަލުންނާ ދެ އަހަރު ދުވަހު ދެކޮޅު ހަދައި، ހަތް މަސް ދުވަހުގެ ހަރުކަށި ވަށާލުމެއް ތަހައްމަލު ކުރެވުނެވެ.

ނަމަވެސް އެހެނަސް ހަނގުރާމައިގެ ނަތީޖާ އާޚިރުގައި ފާހަގަ ކުރެވުނެވެ.  އަބޫ ޢަބްދުالله އަކީ ޙަޤީޤީ ލީޑަރެއްގެ އަޒުމާއި ޢަޒުމާއެކު އެމަނިކުފާނާ ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ރަސްކަން ދަމަހައްޓަވާ ބޭފުޅެއް ނޫނެވެ.  ކްރިސްޓިއަން ފްރަންޓްގެ ފުރިހަމަ އެއްބައިވަންތަކަމާ ދެކޮޅަށް އުފެދިފައިވާ ގްރެނާޑާގެ ތެރޭގައި އުފެދުނު އެތެރޭގެ މައްސަލަތަކާއި ބައިބައިވުންތަކުގެ ސަބަބުން ދުޝްމަނުންނަށް ފުރުސަތެއް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ލިބުނެވެ.  ހަމައެފަދައިން، ޒަމާނުއްސުރެ ތާރީޚީ ގޮތުން އެއްކިބާވުމާއި، ނަސްލީ ވާދަވެރިކަމާއި، ކުރިން ވެއްޓިފައިވާ އިސްލާމީ ރަސްކަމުން ވާރުތަވެފައިވާ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު އަދި ޣައިރު ޝަރުޢީ ކޯޅުންތަކާއި މައްސަލަތައްވެސް އަލްއަންދަލުސްގައި އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެ ފަހުގެ ދިއްލާ ނިއްވާލުމަށް މަގުފަހިވިއެވެ.

ގްރެނާޑާގެ އެންމެ ފަހުގެ ރަސްގެފާނު އަބޫ ޢަބްދުالله އުޅަނދަކަށް އަރައި އިސްލާމީ ގްރެނާޑާއިން ފުރައިގެން ދިޔައިރު، ޔޫރަޕްގައި އަށް ޤަރުނު ވަންދެން އިސްލާމްދީނުގެ ދިދަ ދަށުން ނޭވާލާފައިވާ ބިމަކުން އަލްވަދާޢު ކިޔުމުން، ގެއްލިފައިވާ ރަސްކަމުގެ މައްޗަށް ރޮއެގަތެވެ.  އެ ވޭންދެނިވި ހިތާމަވެރި ވަގުތުކޮޅުގައި އޭނާއަށް އިވުނީ އޭނާގެ މަންމަގެ ތާރީޚީ ބަސްތަކެވެ.

“މިހާރު ފިރިހެނެއް ފަދައިން ދިފާޢު ނުކުރެވުނު ރަސްކަމަކަށްޓަކައި އަންހެނަކު ފަދައިން ރޮއްވާށެވެ.”

ހަގީގަތަކީ، މި އެންމެ ބަސްފުޅުގެ ތެރެއިން، އޭނާގެ މަންމަ ހަމައެކަނި ދަރިފުޅަށް ފާޑުކިޔަމުން ދިޔައީކީ ނޫނެވެ؛  އަދި ފިރިހެނުން ފަދައިން ދިފާއު ނުކުރެވުނު ރަސްކަމުގެ މައްޗަށް އަންހެނުން ފަދައިން ރޮމުން ދިޔަ އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ ގިނަ ވެރިން ކުށްވެރި ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ.