އަޖްމަލް ޣަޒްނަވީ
ކުނާރަށް މިސައިލް ހަމަލާ ދިނުމުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ލޯކަލް ސެކިއުރިޓީ ޚަބަރެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި، ޤާނޫނާއި ހަގީގަތާ ދެމެދުގައިވާ ފަރަގު ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ބޮޑުވަމުންދާ ޒަމާނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި އެ ފުން މައްސަލައިގެ ތަކުރާރުވާ ރާޅެވެ. ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައަށްފަހު އިންސާނީ ހިމާޔަތާއި ދައުލަތުގެ އިސްތިގުލާލާއި އާންމުންގެ ސަލާމަތުގެ ނަމުގައި ގާއިމްކުރި ނިޒާމަށް މިހާރު ގިނަ ޖިއޮގްރަފީތަކެއްގައި ބޮޑު ޝަރީއަތެއް ކުރިމަތިވެފައިވާއިރު، އެ ޝަރީއަތުގެ ޖަވާބުތައް ލިޔެފައިވަނީ ފޮތްތަކުގެ ޞަފްޙާތަކުގައި ނޫން ކަމަށާއި ބިމުގައި އިންސާނީ ލޭގެ އަގުގައި ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ކުނާރު ޕްރޮވިންސްގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކަށް މޯޓަރާއި މިސައިލް ހަމަލާތައް ދީ، އަސާދާބާދު ސިޓީއާއި އޭގެ ވަށައިގެންވާ ސަރަހައްދުތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ. މިފަދަ ހާދިސާތައް ތަކުރާރުވުމުން އުފެދޭ މުހިންމު ސުވާލަކީ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް ހިންގާ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު ކިހާ މިންވަރަކަށް ބެލެހެއްޓޭތޯއާއި، މަދަނީ ދިރިއުޅުން ހިމާޔަތްކުރުމަކީ ހަގީގަތުގައި ސްޓްރެޓެޖިކް ކެލްކިއުލަސްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތީ ކިހާވަރަކަށްތޯއެވެ؟
ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިންސާނީ ޤާނޫނުތަކުގައިވާ ގޮތުން މަދަނީ ގެދޮރާއި ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާތަކާއި އާންމު އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރަށް ގަސްތުގައި ނުވަތަ ފަރުވާކުޑަކޮށް އެއްވެސް ހަމަލާއެއް ދިނުމަކީ ކަނޑައެޅިގެން މަނާކަމެކެވެ. ޖެނީވާ މުއާހަދާތަކާއި އެ މުއާހަދާތަކުގެ އިތުރު ޕްރޮޓޮކޯލްތަކުގައި ސާފުކޮށް ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ހަމަނުޖެހުމެއްގައި ބައިވެރިވާ ފަރާތްތަކަކީ އާންމުންގެ ގެއްލުން ހުއްޓުވުން ލާޒިމުވެފައިވާ ބައެއް ކަމަށާއި އެއްވެސް އަސްކަރީ ފިޔަވަޅެއްގެ ތެރޭގައި ނިސްބަތާއި ތަފާތުކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ދަމަހައްޓަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ކޯޅުންތަކުގެ ޖިއޮގްރަފީ ފުޅާވަމުންދާވަރަކަށް ސިޔާސީ އަދި ސަލާމަތީ ގޮތުން ގިނަ ފަހަރަށް މި އުސޫލުތަކަށް ބުރޫއަރާ، ބާރުގެ ބަހުގެ ކުރިމަތީގައި ޤާނޫނުގެ ބަސް ފަނޑުވެގެންދެއެވެ.
ހާދިސާއެއްގެ ހަގީގަތް ކަނޑައެޅުމަކީ ހަމައެކަނި ރަސްމީ މުއާމަލާތްތަކަށް ބަރޯސާ ނުވެވޭ މާހައުލެއްގައި، މިޒަމާނުގެ ބައިނަލްއަގްވާމީ ނިޒާމުގެ ބޮޑު އުނިކަމެއް ހާމަވެގެންދެއެވެ. ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް އަމިއްލަ ވަރޝަނެއް ހުށަހަޅާއިރު، އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ނުބަލާ ތަހުގީގު ކުރުމުގެ މެކޭނިޒަމްތައް ބަލިކަށި ނުވަތަ ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް ޕްރެޝަރުތަކުގެ ސަބަބުން ހުރަސްއެޅިފައި ހުރެއެވެ. މިތަނުގައި އިންސާފުގެ ކޮންސެޕްޓާ މެދު ސުވާލު އުފެދެއެވެ: ހަގީގަތް އަލި ނުކުރެވޭނެ ނަމަ ޖަވާބުދާރީވުން ކުރެވޭނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ސަރަޙައްދީ ފެންވަރުގައި މިފަދަ ހާދިސާތަކަކީ ހަމައެކަނި ޖިސްމާނީ ފަނާވުމަކަށްވުރެ މާ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ގެންގުޅޭ ހާދިސާތަކެކެވެ؛ އެމީހުންގެ ނަފްސާނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ނަތީޖާތައް މާ ފުންވެގެންދެއެވެ. ބޯޑަރު ސަރަހައްދުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުން ދާއިމީ ގޮތެއްގައި އުޅެނީ ކަނޑައެޅިފައި ނުވާ ނުރައްކަލެއްގެ ހިޔަނި ދަށުގައި، އެއީ އޭގެ ވަގުތާއި އަމާޒުތައް ނޭނގޭ ނުރައްކަލެކެވެ. ތަޢުލީމު ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއި، އިޤްތިޞާދީ ހަރަކާތްތަކާއި، އިޖުތިމާޢީ ހަމަޖެހުމުގެ އިޙްސާސް މިހުރިހާ ކަމެއްވެސް ވެއްޓިފައިވަނީ ބިރުވެރިކަމުގެ މެދުނުކެނޑި ޕްރެޝަރުގެ ދަށަށެވެ. މި ހާލަތުގެ ސަބަބުން މަޑުމަޑުން އިންސާނީ ތަރައްޤީގެ ގުދުރަތީ ދަތުރުފަތުރަށް ބުރޫއަރާ، މުޅި މުޖުތަމަޢުތައް ދިގުމުއްދަތުގެ ނުތަނަވަސްކަމާ ދިމާއަށް ދުއްވާލައެވެ.
ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި މިފަދަ ހާދިސާތަކުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ބާރުތަކާއި ސަރަހައްދީ ދައުލަތްތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ އިތުބާރުގެ ދަތިކަން އިތުރަށް ފުންވެގެންދެއެވެ. ހާމަކަން ބޮޑު ގާނޫނީ ބަޔާންތަކެއް ނެތި ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް އަސްކަރީ އަމަލުތައް ހިންގާއިރު، އެއީ އިދިކޮޅު ފަރާތުގެ ޝައްކު އިތުރުވެގެން ދިއުމާއި އެކު ސަރަހައްދުގެ މުޅި ސަލާމަތީ ބެލެންސަށް ނުރައްކާވާ ކަންކަމެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ސިޔާސީ މައިދާނުގެ ނާޒުކު ފްލެޝްޕޮއިންޓްތަކެއް ކަމަށާއި، ކުޑަ ހާދިސާއަކީ ބޮޑެތި މުސީބާތްތަކުގެ ކެޓަލައިޒާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކެއް ކަމަށެވެ.
ނަމަވެސް ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ހުރިހާ ތަޙުލީލުތަކެއްގެ ފަހަތުގައި އެއް އަސާސީ ހަޤީޤަތެއް އެއްގޮތަކަށްވެސް ދެމިއޮވެއެވެ: ހަނގުރާމައިގެ ބުރަ އަބަދުވެސް ޖެހެނީ އާންމު މީހާގެ ކޮނޑުގެ މައްޗަށެވެ. ސްކޫލުގެ ފިލާވަޅުތަކުގެ ބަދަލުގައި ގޮވުމުގެ ހަޅޭކުގެ އަޑު އިވޭ ކުއްޖާއާއި، ސުލްހަވެރި ދިރިއުޅުމެއްގެ ބަދަލުގައި ގެދޮރު ދޫކޮށްލުމުގެ ނުރައްކަލާ އާއިލާއަށް ކުރިމަތިލާއިރު، މުސްތަގުބަލަށްވުރެ ދިރިހުރުމަށް ޝައުގުވެރިވާ މުޖުތަމައު، މިއީ ކޮންމެ ސްޓްރެޓެޖީއެއްގެ ފޮރުވިފައިވާ ޚަރަދެވެ.
ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނިޒާމުގެ އެންމެ މުހިންމު އިމްތިޙާނު އުފެދެނީ ހަމަ މިތަނުންނެވެ: ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތައް ހަމައެކަނި ލިޔެކިޔުމުގެ ފެންވަރަށް ހަނިކުރެވިފައިވޭތޯ ނުވަތަ ޢަމަލީ މައިދާނުގައި އެންމެންނަށް ހަމަހަމަ އަގުހުރިތޯއެވެ؟ ބާރުން އިސްތިސްނާވުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންދާއިރު، ޤާނޫނު އުފެދިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ބަލިކަށި މީހުންނަށް ކަމަށްވާނަމަ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނިޒާމުގެ އެންމެ ބިންގާ ބިނާވެފައިވަނީ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ބިންގަލުގެ މައްޗަށެވެ.
ކުނާރުގައި ހިނގި ހާދިސާ ފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން މިޒަމާނުގެ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ބޭނުންތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ އިއްތިފާގެއް ނޫން ކަމަށާއި، ގާނޫނީ މިންގަނޑުތައް އަމަލީ ގޮތުން ތަންފީޒު ކުރުމެވެ. ހުރިހާ ސްޓްރެޓެޖިކް ހިސާބުތަކަކަށްވުރެ މަދަނީ މީހެއްގެ ދިރިއުޅުމަށް އިސްކަންދެވޭހާ ހިނދަކު، ކޮންމެ ސުލްހައެއްގެ، ކޮންމެ އިޢުލާނެއްގެ، އަދި ކޮންމެ މުޢާހަދާއެއްގެ އިތުބާރު ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ދެމިއޮންނާނެއެވެ. އަސާސީ ސުވާލަކީ ކޮންމެ ކޯޅުންތަކަކަށްފަހު އަލުން އުފެދޭ ސުވާލެވެ: ދުނިޔެ ދުވަހަކުވެސް ބާރުގެ ބަދަލުގައި ޤާނޫނުގެ ހިޔަނި ދަށުގައި އިންސާނިއްޔަތަށްޓަކައި ތެދުވާނެތޯ ނުވަތަ މި ތަކުރާރުވާ ތާރީޚު ނިމުމެއް ނެތް ތަކުލީފުގެ ސިފައިގައި ކުރިއަށްދާނެތޯއެވެ؟
އިންސާނީ ޤާނޫނު އަލުން ދިރާސާކުރުން
