ޑރ.ހައްމާމް ސުލްތާނީ
ޤުރުއާނާއި ސުންނަތާއި ސަލަފުގެ ބަޔާންތަކުގެ އަލީގައި މުސްލިމަކު ތަކްފީރުކުރުން
މުސްލިމަކަށް ކާފިރު (ތަކްފިރު) ކަމަށް އިއުލާން ކުރުމަކީ ޝަރީޢަތުގައި އެންމެ ނާޒުކު އަދި އެންމެ ބަރު އެއްކަމެކެވެ. އެއީ ސީދާ މީހެއްގެ ޢަޤީދާއާއި، އެމީހެއްގެ ޙަޔާތާއި، އެމީހެއްގެ މުދަލާއި، އެމީހެއްގެ ޝަރަފާއި، އަދި އެމީހެއްގެ ފަހަތުން ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތަށް އަންނަ ޙުކުމްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. މި ސުވާލަށް އެންމެ ބޮޑު ސަމާލުކަމާއި އަޅާލުން ޝަރީޢަތުން އަމުރުކުރަނީ ހަމަ އެހެންވެއެވެ.
އަހުލުއްސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގެ އެއްބަސްވެފައިވާ މަޤާމަކީ މިއީ: މީހެއްގެ އިސްލާމްދީން ޔަޤީންކަމާއެކު ޤާއިމުވެއްޖެނަމަ، ހަމައެކަނި ޝައްކެއްގެ ސަބަބުން، އޮޅިފައިވާ ތަފްސީރެއް، ފާފައެއް، ނުވަތަ އިޖްތިހާދުގައި ގޯހެއްގެ ސަބަބުން އިސްލާމްދީނުން ނުނިކުމެއެވެ. އެމީހުން ކާފިރު ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ސާފު، ނިންމާ ޝަރީޢަތުގެ ދަލީލުތަކާއި، ތަކްފީރުގެ ހުރިހާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވުމާއި، ޝަރީޢަތުގެ ކޮންމެ ހުރަހެއް ނައްތާލުމެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާނުން ހިދާޔަތު:
الله ވަހީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
“يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ.” أَلْقَىٰ إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا…” (سورۃ النساء: 94)
“އޭ އީމާންވެފައިވާ މީހުންނޭވެ، ތިޔަބައިމީހުން الله ގެ މަގުގައި [ހަނގުރާމައަށް] ނުކުންނައިރު، ތަހުގީގު ކުރައްވާށެވެ؛ އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޞުލްޙަވެރިކަން [ސަލާމް] ދޭ މީހަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނަކީ މުއުމިނެއް ނޫނެވެ،…”
މި ބަރަކާތްތެރި އާޔަތުން ސާފުކޮށް އެނގޭ ގޮތުގައި މުސްލިމެއްގެ އީމާންތެރިކަމާ ދެކޮޅު ހަދައި، ޝައްކާއި ޝައްކާއި އަސާސެއް ނެތް ލަފާކުރުން ނޫން އެހެން ކަމެއްގެ މައްޗަށް އިސްލާމްދީނުން ބޭރުކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ.
الله ވަހީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ (سورۃ الإسراء: 36)
“އަދި ތިބާއަށް އެއްވެސް ޢިލްމެއް ނެތް ކަމެއްގެ ފަހަތުން ނުދާށެވެ.”
މި އިލާހީ ހިދާޔަތުން މުސްލިމަށް ދަސްކޮށްދެނީ، ޢަޤީދާއާއި، ޙުކުމާއި، ނިންމުމުގެ ކަންކަމުގައި، ޝައްކާއި، އަޑުތަކާއި، ނުވަތަ އަސާސެއް ނެތް ދަޢުވާތަކަށް ބަރޯސާވާން ޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ޢިލްމާއި، ދަލީލާއި، ޔަޤީންކަމުގެ މައްޗަށެވެ.
ނަބީ ޙަދީޘް:
މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ (ޞޢވ) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
“إذا قال الرجل لأخيه: يا كافر، فقد باء بها أحدهما.” (صحیح البخاري: 6104)
“މީހަކު އޭނާގެ އަޚާއަށް ބުނެފިނަމަ: ‘އޭ ކާފިރު!’ އޭރުން އެއިން އެކަކުގެ މައްޗަށް އެނބުރި އަންނާނެއެވެ.”
މި ޙަދީޘުން ސާފުކޮށް އެނގޭ ގޮތުގައި މުސްލިމަކު ކާފިރު ކަމުގައި ކަނޑައެޅުމަކީ އިންތިހާއަށް ބޮޑު އަދި ނުރައްކާތެރި ޢަމަލެކެވެ. އެމީހަކީ ޙަޤީޤަތުގައި ކާފަރެއް ނޫންނަމަ، މި ނުބައި ތަކްފީރުގެ ފާފަ ފަހަތަށް ޖެހެނީ އެ ތަކްފީރު ހެދި މީހާގެ މައްޗަށެވެ.
އަނެއް ޙަދީޘްފުޅުގައި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު (ޞޢވ) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
من دعا رجلاً بالكفر أو قال: عدو الله، وليس كذلك إلا حار عليه. ( صحیح البخاری: 6045)
“މީހަކު އަނެކަކަށް ކުފުރުގެ ތުހުމަތުކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ އޭނާއަކީ الله ގެ ދުޝްމަނެއް ކަމަށް ބުނެފިނަމަ، އެފަދަ ތުހުމަތެއް އޭނާއަށް (ތުހުމަތުކުރާ މީހާއަށް) އަނބުރާ އަންނާނެ، ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާގެ މައްޗަށް ކުށެއް ނެތްނަމަ.”
ހަމަ މި މައުޟޫޢުގައި އުސާމާ ބިން ޒައިދު (ރަ) ގެ މަޝްހޫރު ވާހަކައަކީ ވެސް ވަރަށް ފުންކޮށް މުހިއްމު އަދި ވިސްނާލަން ޖެހޭ ވާހަކައެކެވެ. ހަނގުރާމައެއްގެ ތެރޭގައި އެމީހާ ކަލިމާ (الله ފިޔަވައި އެހެން އިލާހެއް ނެތް) ބުނި ނަމަވެސް މީހަކު މަރާލިއެވެ.
އުސާމާ (ރ.) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) އަނެއްކާވެސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “އެކަލޭގެފާނު އޭނާ މަރާލީ ‘الله ފިޔަވައި އެހެން އިލާހެއް ނެތް’ ކަމަށް ބުނުމަށްފަހު ހެއްޔެވެ؟”
އުސާމާ (ރ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “އެކަލޭގެފާނު އަހަންނަށް މިކަން ތަކުރާރު ކުރައްވަމުން ގެންދެވީ، އެދުވަހުގެ ކުރިން އިސްލާމްދީން ނުގުޅުނު ނަމަ (އަހަރެން މި ފާފަ ނުކުރުމަށް އެދޭހާ ހިނދަކު) އެވެ. (ޞަޙީޙްލްބުޚާރީ: 4269)
ޞާލިޙު ސަލަފުގެ މަގު (ޞަލަފުއްޞާލިޙް)
“لا نكفّر أحدًا من أهل القبلة بذنب ما لم يستحله.”
“އަހަރެމެން ޤިބްލާގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހަކު ކާފަރެއްގެ ގޮތުގައި އިޢުލާން ނުކުރަމެވެ.
އިމާމް އަބޫ ހަނީފާ (rh) އާއި އޭނާގެ ބޮޑު ދެ ދަރިވަރުން ކަމަށްވާ އިމާމް އަބޫ ޔޫސުފާއި އިމާމް މުޙައްމަދު (ރަޙްމަތްالله) އާއި އިމާމް އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް (rh) އާއި އިމާމް އިބްނު ޢަބްދުލްބާރުލްމާލިކީ (rh) އާއި އަޙްލުއްސުންނަތުގެ ހުރިހާ އިމާމުންވެސް މިކަމުގައި އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވައެވެ: ޤިބްލާގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހަކީ ހަމައެކަނި ފާފައެއް ކުރުމުން ކާފަރެއް ކަމުގައި އަޅުގަނޑުމެން ނުދެކެމެވެ. އެ ފާފައަކީ ޙަލާލު އަދި ހުއްދަ ފާފައެއް ކަމުގައި އޭނާ ދެކޭހާ ހިނދަކުއެވެ.
ޝައިޚް އަލްއިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ (rh) ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.
”މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހަކަށް ކާފިރު ކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ހައްގެއް އެއްވެސް މީހަކަށް ލިބިގެން ނުވާނެ، ކުށެއް ކުރިޔަސް ނުވަތަ ގޯސްކަމެއް ކުރިޔަސް. އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ދަލީލު ޤާއިމުވެ، އެ ދަލީލު އޭނާއަށް ސާފުވެ، މުސްލިމެއްކަން ޔަޤީންކަމާއެކު ސާބިތުވެގެންދާހާ ހިނދަކު، ޝައްކުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ކިބައިން އެ ދަލީލެއް ދުރުނުކުރެވޭނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެ ދަލީލު ޤާއިމުވެ ޝައްކު ފިލުވައިގެން ނޫނީ އެކަމެއް ނެތިގެން ނުދެއެވެ.” (މަޖްމުޢުލްފާޠާ، 12/466)
“މުސްލިމަކު ކާފިރު ކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ހައްގެއް އެއްވެސް މީހަކަށް ނެތް، ގޯސްކޮށް ގޯހެއް ހެދިޔަސް، އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ދަލީލު ޤާއިމުވެ، ހަގީގަތުގެ މަގު ސާފުވެގެން ނޫނީ.
ތަކްފީރުގެ މައްޗަށް އަހުލުއްސުންނަތުގެ އުޞޫލުތައް
އަހުލުއްސުންނަތު ވަލްޖަމާޢަތުގައި ބުނާ ގޮތުންނެވެ:
ވަކި ބަހެއް ނުވަތަ އަމަލަކީ ކުފުރެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ އެއްކަމެކެވެ. ވަކި، ނަން ދީފައިވާ ފަރުދެއް ކާފަރެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ވަކި ކަމެއް، އަދި އެއަށްވުރެ މާ ނާޒުކު ކަމެކެވެ.
މިކަމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ:
1. އެއީ އެމީހަކު އެފަދަ ބަހެއް ދެއްކި ނުވަތަ އެފަދަ އަމަލެއް ކުރިކަން، ކުފުރުގެ ޙުކުމް ގެންގުޅޭ ބާވަތުގެ ޙަޤީޤަތުގައި ޤާއިމުވެފައިވާ ކަމެކެވެ.
2. އެ ބަޔާނެއް ނުވަތަ ޢަމަލެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމް ސާފުކޮށް އެނގި، ޤާއިމުވެފައިވުން.
3. އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުގެ ދަލީލު ޤާއިމުކުރެވިފައިވުން.
4. އޭނާގެ ޝައްކުތަކާއި އޮޅުން ބޮޅުން ފިލުވައިލެވިއްޖެއެވެ.
5. މަޖުބޫރުކުރުމާއި، ޖާހިލުކަމާއި، އޮޅިގެން މާނަކުރުމާއި، ނުވަތަ އެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅޭ އެނޫންވެސް ބަހަނާތައް ފަދަ ޝަރީޢަތުގެ ހުރަހެއް ނެތެވެ.
ޚަވާރިޖުންގެ އެއްކިބާވުން
އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ޚަވާރިޖުންނަކީ ބޮޑެތި ފާފަތަކާއި ނުވަތަ ސިޔާސީ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުން ކާފަރުންގެ ގޮތުގައި އިޢުލާންކޮށް، ތަކްފީރުގެ ސުވާލުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ޙައްދުފަހަނަޅާފައިވާ ބައެކެވެ. އެއުރެންނާ ބެހޭގޮތުން الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
އެމީހުން ދަރަނިން ސަލާމަތްވަނީ ތިރިއެއް އޭގެ އަމާޒުން ސަލާމަތްވާ ފަދައިންނެވެ. (ޞަޙީޙް އަލްބުޚާރީ: 6930)
“އެމީހުން ދީނުން ބޭރަށް ނިކުމެގެންދާނީ ތިރިއެއް އޭގެ ޝިކާރައެއްގެ ތެރެއިން ފާއިތުވާ ގޮތަށެވެ.”
ޚުލާސާ:
އިސްލާމްދީނަކީ ސަމާލުކަމާއި، އިންސާފާއި، ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ތަހުގީގުކުރުމުގެ ދީނެއް، އަވަސް އަވަހަށް ޙުކުމްކުރުމާއި، މާބޮޑަށް، އިހުމާލުވުމުގެ ދީނެއް ނޫނެވެ. މުސްލިމަކު ކާފަރަކަށް ވެއްޖެ ކަމަށް ޙުކުމް ކުރުމަކީ ދީނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން ބޮޑެތި ނަތީޖާތަކެއް ކުރިމަތިވާ ސުވާލެއް ކަމަށާއި، މި ސުވާލަކީ ދުވަހަކުވެސް ޖަޒުބާތީ، ސިޔާސީ ޚިޔާލުތަފާތުވުން، ނުވަތަ ޖަމާޢަތުގެ އެއްފަރާތްވުމުގެ މައްޗަށް ބަރުކޮށްގެން ނުވާނެ ސުވާލެކެވެ.
ފުރަތަމަ ޝައްކު
ހަރުކަށި އަދި ތަކްފީރީ ވިސްނުމުގެ ނުފޫޒުގައި މީހުން ފަތުރާ ޝައްކުތަކުގެ ސަބަބުން ސާދާ ހިތުގެ ގިނަ ޒުވާނުން މި ސުވާލަކީ އިސްލާމީ އަމީރާތުން ޣައިރު މުސްލިމް ވަކި ގައުމުތަކާ ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުން ގާއިމް ކުރުމުން، ނުވަތަ އަފްޣާނިސްތާނަށް އެހީތެރިކަމާއި އެއްބާރުލުން ދޭ ވަކި ޣައިރު މުސްލިމް، ސެކިއުލަރ ގައުމުތަކުގެ ލީޑަރުންނަށް ތައުރީފުކޮށް ޝުކުރު އަދާކުރުމުން މީހަކު ކުފުރުގެ ކުށްވެރިވަނީ ހެއްޔެވެ؟
މި ޝައްކު ބިނާވެފައިވަނީ ފިކުރީ ގޮތުން ބޮޑު އޮޅުންތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. މުސްލިމަކު ކާފަރެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ސުވާލުގައި އުފެދޭ ބޮޑު އެއް ގޯހަކީ ޣައިރު މުސްލިމެއްގެ ކިބައިން ކޮންމެވެސް ހެޔޮކަމެއް ގަބޫލުކުރާ، ނުވަތަ އެމީހުންގެ ކޮންމެވެސް ހެޔޮ އަމަލަކަށް ތައުރީފުކުރާ، ނުވަތަ ޙަލާލު، ހުއްދަ ގޮތެއްގައި މުޢާމަލާތްކުރާ މީހަކާ މުޢާމަލާތް ކުރުމެވެ. އެކަމަކު މީހަކު ކާފަރަކަށް ވުމުގެ އަސާސްތައް ޤާއިމުކުރެވެނީ ހަމައެކަނި ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގެ ސާފު، ނިންމާލަދޭ ލިޔުންތަކުގެ ތެރެއިން، ޒާތީ އެދުންތަކާއި، ޖަމާޢަތުގެ އެއްފަރާތްތަކާއި، އަމިއްލަ ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި، ނުވަތަ ޖަޒުބާތީ ރިއެކްޝަންތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
އެހެންކަމުން ޣައިރު މުސްލިމަކު، ނުވަތަ އެމީހުންގެ ސަރުކާރުން މުސްލިމަކަށް ނުވަތަ އިސްލާމީ ދައުލަތަކަށް ކޮންމެވެސް ހެޔޮކަމެއް ކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ އެހީތެރިކަމެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ އޯގާތެރިކަމަށް ޝުކުރުވެރިވުމަކީ ނުވަތަ އެމީހުންގެ ހެޔޮ ސުލޫކަށް ތައުރީފުކުރުމަކީ ކުފުރެއްވެސް އަދި ޝަރީޢަތުގައި މަނާކަމެއްވެސް ނޫނެވެ.
މިކަމުގެ ސާފު މިސާލެއް الله ގެ އަމިއްލަ ޙަޔާތުގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ގައި ވެއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) މުޠުޢީމް ބިން އަދީގެ އޯގާތެރިކަން ދުވަހަކުވެސް ހަނދާން ނައްތާނުލައްވައެވެ. ބަނޫ ހާޝިމްއާ ދެކޮޅަށް އިޖުތިމާޢީ ބޮއިކޮޓް ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއްވިއިރު، الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޠާޢީފުން އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން މުޠުޢީމް ބިން އަދީ އޭނާއަށް ރައްކާތެރިކަން ދެއްވިއެވެ. މި އޯގާތެރިކަމަށް އިޢުތިރާފު ކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނާ ބެހޭގޮތުން ރަނގަޅު ވާހަކަތަކެއް ދެއްކެވިއެވެ.
ބަދުރު ހަނގުރާމައިގައި މުސްލިމުން ކާފަރުންގެ އަތުން ހަތްދިހަ އަސީރުން ނެގި ހިނދު، ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
لو الْمُطْعِمُ بنُ عَديٍّ حيًّا ، ثم كلَّمَنى في هؤلاءِ النَ كانّتْنَى لترکتُهم له – يعنى أسارَى بدرٍ –(صحیح البخاری: 3139)
“މުޠުޢީމް ބިން އަދީ ދިރިހުއްޓެވެ، މި ހަޑި މީހުންނަށްޓަކައި އަހަރެންގެ ގާތުގައި ޝަފާޢަތްތެރިވެވަޑައިގެންނެވިނަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙައްޤުގައި އަހަރެން ކަނޑައެޅިގެން އެމީހުންނަށް މާފުކުރާނަމެވެ.”
އެއް ރިވާޔަތެއްގައި ލިޔެފައިވަނީ “އަހަރެން ކަނޑައެޅިގެން އެމީހުން އޭނާއަށްޓަކައި މިނިވަންކޮށްލީހެވެ.”
ހާފިޒް އިބްނު ހާޖަރު (ރ.ހް) މި ޙަދީޘް ބަޔާންކޮށްދެއްވުމުގައި ފާތުލް ބާރީގައި ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.
وَأَنَّ الْمُرَادَ بِالْيَدِ الْمَذْكُورَةِ، مَا وَقَعَ مِنْهُ حِينَ رَجَعَ النَّبِيُّ صلی الله علیه وسلم مِنَ الطَّائِفِ، وَدَخَلَ فِي جِوَارِ الْمُطْعِمِ بْنِ عَدِيٍّ. وَقِيلَ: الْمُرَادُ بِالْيَدِ الْمَذْكُورَةِ أَنَّهُ كَانَ مِنْ أَشَدِّ مَنْ قَامَ فِي نَقْضِ الصَّحِيفَةِ الَّتِي كَتَبَتْهَا قُرَيْشٌ عَلَى بَنِي هَاشِمٍ وَمَنْ مَعَهُمْ مِنَ الْمُسْلِمِينَ حِينَ حَصَرُوهُمْ فِي الشِّعْبِ. (فتح الباري ج:12 ح: 3139، المکتبة الوحیدیة، پشاور)
“މިތަނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަތުން ދޭހަވަނީ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޠާޢީފުން އެނބުރި އައިސް މުޠުޢީމް ބިން އަދީގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުން ވަޑައިގެންނެވިއިރު އޭނާ ކުރެއްވި ކަންތައް. އަދި މި އަތުން ދޭހަވާ އެއްޗަކީ، ޤުރައިޝް ބަނޫ ހާޝިމާއި އެމީހުންނާއެކު މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ލިޔުއްވި ލިޔުން ފޮޅާލުމަށް އެންމެ ބާރުގަދަ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނު ކަމެވެ.” ޕާސް.”
މި ސަބަބަށްޓަކައި މުޠުޢީމް ބިން އަދީ ދިރިހުރިނަމަ، އަދި الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) އޭނާގެ އެދުމުގެ މަތިން ބަދުރުގެ އަސީރުން ދޫކޮށްލިނަމަ، އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ އޯގާތެރިކަމަށް އަގުދީ، އެކަމަށްޓަކައި އޭނާއަށް ޝުކުރުވެރިވުމާ
އި، އެކަލޭގެފާނާ ބެހޭގޮތުން ހެޔޮ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ސާފު މިސާލެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި…
