އަހުމަދު އަޒީޒް
ޒަމާނީ ކަމެއްގެ އުފަންވުން؛ އޭގެ އުފެދުމުގެ ތާރީޚު
ހަރުކަށި ޖަމާއަތް އައިއެސް އުފެދުމަކީ ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ތެރޭގައި އަރަބި ދުނިޔެއަށް އައިސްފައިވާ ކޮމްޕްލެކްސް ބަދަލުތަކުގެ އަލީގައި ބަލަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ. މި ހާދިސާއަކީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކުއްލިއަކަށް އަދި ހީވެސް ނުކުރާ ކަމެއް ކަމުގައި ހީވިޔަސް، ހަގީގަތުގައި މިއީ މެދުއިރުމައްޗަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ އަސްލު އުފެދިފައިވާ ޖެހިޖެހިގެން ގުޅިފައިވާ އަދި ގުޅިފައިވާ ސިލްސިލާ ހާދިސާތަކެއްގެ އުފެއްދުމެކެވެ. މި ހާދިސާ ޞަރީޙަކޮށް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، ޚިލާފަތުގެ އިޢުލާން ފެށުނީއްސުރެ، އޭގެ އީވޮލޫޝަން ބެލުން މުހިންމެވެ.
އައިއެސް އުފެދުމުގެ ވާހަކަ ފެށެނީ 2003 ވަނަ އަހަރަށް ފަހު އެމެރިކާއިން އިރާގަށް އަރައިގަތުމުން ސައްދާމް ހުސެއިންގެ ވެރިކަމުގެ އެންމެ ފަހު އަހަރުތައް ނިމުނު ދުވަސްވަރަށެވެ.
_*އެމެރިކާއިން އިރާގަށް އަރައިގަތުމަށްފަހު، އައްޝައިޚް އަބޫ މޫސަބު އަލް ޒަރުޤާވީ ވަނީ އެމެރިކާއާއި ދެކޮޅަށް ޖިހާދު ފަށާފައެވެ. ނަމަވެސް 2006 ވަނަ އަހަރު ޝެއިޚް ޒަރުޤާވީ ޝަހީދުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު “އިރާގުގެ އިސްލާމީ ދައުލަތް” އިޢުލާން ކުރެވުނެވެ.*_ އާ ލީޑަރުން “ޖިހާދީ ޖަމާޢަތުގެ” ބަދަލުގައި “އިސްލާމީ ދައުލަތް” ގެ ޚިޔާލު ހުށަހެޅުއްވައި ދިގުމުއްދަތުގެ ތަޞައްވުރެއް ކަނޑައެޅިއެވެ.
މި ބަދަލަކީ ހަމައެކަނި ފަށަލައަށް އައި ބަދަލެއް ނޫން ކަމަށާއި، މި ބަދަލަކީ އެ ގްރޫޕްގެ ފިކުރާއި ސްޓްރެޓެޖީއަށް އައި ފުން ބަދަލެއް ވެސް ދައްކުވައިދޭ ބަދަލެކެވެ. އެމީހުން ދެން އަމިއްލައަށް ހަމައެކަނި ބާޣީ ޖަމާއަތެއްގެ ގޮތުގައި ނުދެކި، ޑިފެކްޓޯ ސަރުކާރެއް ތަމްސީލުކުރާ ކަމަށް ބުނަމުން ދިޔައެވެ. މި ދަޢުވާއަކީ، އިރާޤުގައި މަޒުހަބީ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ބާރުގަދަކަމާއި، ސުންނީ ޖަމާޢަތުގެ ހިތްހަމަނުޖެހުމުގެ ފައިދާ ނަގައިގެން، އެ ޖަމާޢަތުގެ ނުފޫޒު ފުޅާކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިން ދަޢުވާއެކެވެ.
2011 ވަނަ އަހަރު ސީރިއާގެ ދަތިކަން ފެށުމާއެކު އެ ޖަމާއަތުގެ ތާރީހުގައި އާ ބާބެއް ހުޅުވިގެން ދިޔައެވެ. 2010 ވަނަ އަހަރު އަބޫ އުމަރު އަލް ބަޣްދާދީ އަވަހާރަވުމުން ލީޑަޝިޕާ ހަވާލުވެވަޑައިގެންނެވި އަބޫބަކުރު އަލް ބަޣްދާދީ ވަނީ އޭނާގެ ހަނގުރާމަވެރިންގެ ގްރޫޕެއް ސީރިއާއަށް ފޮނުއްވައި އެތަނުގައި “ނޫސްރާ ފްރަންޓް” ގެ ނަމުގައި އާ ގޮފިއެއް އުފައްދާފައެވެ. އެކަމަކު ވަރަށް އަވަހަށް ދެ ފަރާތުގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް އުފެދި، 2013 ވަނަ އަހަރު އަލް ބަޣްދާދީ ވަނީ އެ ދެ ޖަމާއަތް އެއްކޮށްލިކަން އިއުލާންކޮށް އޭނާގެ ޖަމިއްޔާގެ ނަން “އިސްލާމިކް ސްޓޭޓް އޮފް އިރާގު އެންޑް ދަ ލެވަންޓް” (އައިއެސްއައިއެލް) އަށް ބަދަލުކޮށްފަ އެވެ.
މި އެއްބަސްވުމަކީ އަލްގައިދާގެ ލީޑަޝިޕުން ދެކޮޅު ހަދައި ދެ ޖަމިއްޔާގެ މެދުގައި ފުން ފިތުނައެއް އުފެދިގެން ދިޔަ އެއްބަސްވުމެކެވެ. އަލްގައިދާގެ ލީޑަރު ޝެއިޚް އައިމަން އަލް ޒަވާހިރީ ވަނީ މި ނިންމުމާ ރަސްމީކޮށް ދެކޮޅު ހައްދަވައި، އައިއެސްގެ ހަރަކާތްތައް އިރާގުގައި ހަނިކުރުމަށް އެދިވަޑައިގެންފައެވެ. _*އެހެން ނަމަވެސް އަލްބަޣްދާދީ މި އެދުން ބަލައިނުގަތުމުން ޝެއިޚް އައިމަން އަލް ޒަވާހިރީ ވަނީ “މިއީ އަހަރެންނާއި ކަލޭގެފާނާއި ދެމެދު އޮތް ފަރަގު” ގެ ނަމުގައި ރަސްމީ ބަޔާނެއްގައި އައިއެސް އަލްޤައިދާއިން ބޭރުކޮށް، އެކަމުން މުޅިން ވަކިވެފައިވާކަން އިޢުލާންކޮށްފައެވެ. މިއަށްފަހު އައިއެސް މަޑުމަޑުން އަލްޤައިދާގެ ސީރިއަސް ވާދަވެރިއަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.*_ މި ބައިބައިވުމަކީ މި ހަރަކާތްތަކުގެ ތާރީޚުގައި މުހިންމު މަރުހަލާއެއް ކަމުގައި ވުމުން، އައިއެސް އިން އަމިއްލައަށް ޚާއްޞަ ސްޓްރެޓެޖީއަކާއި ފިކުރެއް ކަނޑައެޅިކަން ހާމަވެއެވެ.
2014 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހު އައިއެސް އިން ވަނީ ސީރިއާ އާއި އިރާގުގެ ބޯޑަރުތައް ހަލާކުވާ މަންޒަރު ފެންނަ ވީޑިއޯއެއް އާންމުކޮށް، ދުނިޔޭގެ މުސްލިމުންގެ ޚަލީފާ ކަމަށް އިއުލާންކޮށްފަ އެވެ. މި ރަމްޒީ އަމަލަކީ އެ ޖަމާއަތުގެ މަތިވެރި އުންމީދުތަކުގެ ފާޅުވުމެކެވެ. އެމީހުން މޫސުލާއި ޓިކްރިތު ފަދަ މުހިންމު ސިޓީތައް އަތުލައިގަނެ، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ސައިޒުގެ ސަރަހައްދެއްގެ ކޮންޓްރޯލް ހޯދައި، ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހުށަހެޅިއެވެ. މި ދުވަސްވަރު އައިއެސް އިން ފުރިހަމަ ސަރުކާރެއްގެ ތަސްވީރު ހުށަހަޅައިދިނީ ކޮމްޕްލެކްސް އިދާރީ އޮނިގަނޑުތަކާއި، ރަނގަޅަށް އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ މާލީ ނިޒާމަކާއި، ޒަމާނީ ޕްރޮޕެގެންޑާ މެޝިނެއް ގާއިމްކޮށްގެންނެވެ.
ނަމަވެސް މި މަރުހަލާ މާގިނަ ދުވަހެއް ދެމިގެން ނުދިޔައެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކޯލިޝަނެއް އުފެއްދުމާއި، އިރާޤާއި ސީރިޔާގެ ބާރުތަކުން ސީރިއަސް ހަނގުރާމަތަކާއި، ލޯކަލް ގްރޫޕްތަކުގެ ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން މަޑުމަޑުން އެ ގްރޫޕް ބަލިކަށިވެގެން ދިޔައެވެ. 2015 ވަނަ އަހަރަށްފަހު އައިއެސްގެ ސަރަހައްދު މަޑުމަޑުން ގެއްލި، އެންމެ ފަހުން 2017 ވަނަ އަހަރު މޫސުލް އާއި ރައްގާ ވެއްޓުމާއެކު، އެމީހުންގެ އަމިއްލައަށް އިއުލާންކުރި ޚިލާފަތް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ނިމުމަކަށް އައެވެ. އެ ޖަމާއަތް ހިންގަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، ދުވަހަކުވެސް އެ ޖަމާއަތަށް ކުރީގެ ބާރާއި މަގާމު އަނބުރާ ލިބިފައެއް ނުވެ އެވެ.
އައިއެސްގެ ތާރީޚުގެ ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ހާދިސާއަކީ ވަކި ތާރީޚީ އަދި ސިޔާސީ ހާލަތްތަކެއްގެ އުފެއްދުމެކެވެ. މަޒުހަބީ ނުރުހުމާއި، މަރުކަޒީ ސަރުކާރުތަކުގެ ބަލިކަށިކަމާއި، އައިޑެންޓިޓީ ކްރައިސިސްތަކާއި، ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީތައް ބޭނުންކުރުން ފަދަ އެކި ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ކުރިން ނުފެންނަ މި ހާދިސާ އުފެދުމަށް މަގުފަހިވިއެވެ. މިކަންކަން ދެނެގަތުމަކީ ހަމައެކަނި މާޒީ ތަޙުލީލުކުރުމަށް ނޫން ކަމަށާއި، ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި މިފަދަ ކަންކަން ކުރިމަތިވުން ހުއްޓުވުމަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
އައިއެސް؛ ޚަވާރިޖުންގެ އެނބުރި އައުން! (8)
