ދަ ޕޮލިޓިކްސް އޮފް ދަ ގަން އިން ޕާކިސްތާން އެންޑް ދަ އިލިއުޝަން އޮފް ލަސްޓިންގ ޕީސް: ޚައިބަރ ޕަޚްތުންޚްވާގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ކްރައިސިސް

ޑރ.ޚާން ޒަމާން

ދެ ދިހަ އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު ޕާކިސްތާނުގެ ޚައިބަރު ޕަޚްތުންޚްވާ ޕްރޮވިންސަށް ކުރިމަތިވެފައި ވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ދުއްވާ އަނިޔާވެރި ހަމަނުޖެހުމެކެވެ.  މިޒަމާނުގެ އަސްކަރީ ތާރީޚުގައި އެންމެ އުނދަގޫ އެއް ސުވާލަކީ މިއީ: ޒަމާނީ އަސްކަރީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއެކު، ވައިގެ ސަރަހައްދުގެ ކޮންޓްރޯލް ހޯދުމަށް ދައުވާކުރާ، އަދި ދުނިޔޭގެ އެންމެ މޮޅު ބައެއް ޕްރޮފެޝަނަލް ތަމްރީނުތަކުގެ ތާއީދާއެކު، ހަތިޔާރު އެޅި ހަނގުރާމަވެރިންގެ ނެޓްވޯކެއް ބަލި ނުކުރެވޭ ކަމަށް ފެންނަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

މި ސަލާމަތީ ދަތިކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ހަމައެކަނި މިއަދުގެ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގެ މެޕްތަކަށް ބަލާލުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ.  އަދި ޕާކިސްތާނުގެ މާޒީގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ނިންމުންތަކާއި، ޖިއޮގްރަފިކް ބަދަލުތަކާއި، ދައުލަތާއި ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކުގެ މެދުގައި އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ދިގު ތާރީހު ވެސް ބެލުން މުހިންމެވެ.  މިތަނުގައި އަސްކަރީ އަޅާކިޔުމުގެ އާންމު އުސޫލުތަކުގެ ބަޔާންކުރުމުގެ ބާރުގެ ބޮޑު ބައެއް ގެއްލިގެންދެއެވެ.

އެއްފަރާތުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާ ތިބިއިރު، ޕެޝަވާރުގެ އެގާރަ ކޯޕްސްގެ ކޮމާންޑުގެ ދަށުން ދާއިމީ ތިރީސް ކެންޓަންމަންޓާއި، ބޭނުންވާ ވަގުތުތަކުގައި 150،000 ސިފައިންނާ ހަމައަށް ވާސިލްވެވޭ ބާރެއް ހުރެއެވެ.

އަނެއްކޮޅުން ބައިނަލްއަގްވާމީ ދިރާސާ މަރުކަޒުތަކުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި ޓެހްރިކް-އި-ތާލިބާން ޕާކިސްތާން (ޓީޓީޕީ) އާއި ހާފިޒް ގުލް ބަހާދުރު ގްރޫޕަށް ނިސްބަތްވާ ހަރަކާތްތެރި ހަނގުރާމަވެރިންގެ އަދަދު ޖުމްލަކޮށް އުޅެނީ ހަ ހާހާއި ހަތް ހާހާ ދެމެދުގަ އެވެ.  ޕާކިސްތާނުގެ އާ ޕްރޮކްސީ ފޯސް އައިއެސް ވެސް ހިމަނާނަމަ އެ އަދަދު އަށްހާހާ ގާތްވާނެ އެވެ.  އައިއެސް މިތަނުގައި ގުނާފައިވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން އާންމުކޮށް އެ ޖަމާއަތާ ދެކޮޅު މީހެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކާތީ އެވެ.  އެހެންކަމުން ކަރުދާހުގައި ބަލާއިރު، ބާރުގެ ބެލެންސް ގާތްގަނޑަކަށް ފެންނަނީ އަސްކަރިއްޔާގެ ފައިދާއަށް ވިހި އެއް އާއި އެއްކޮށެވެ.

ނަމަވެސް “ދަތް ދޫނީގެ ނިސްބަތް” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު އަސްކަރީ ސައިންސްގެ އެއް އުސޫލަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ކޮންމެ ލަޝްކަރެއްގެ ބޮޑު ބައެއް އުޅެނީ ލޮޖިސްޓިކްސް އާއި ޖާސޫސީ މަސައްކަތްތަކާއި އަސްކަރީ އިންސްޓޯލޭޝަންތައް ހިމާޔަތް ކުރުމުގަ އެވެ.  އެކަމަށް ރިއާޔަތް ކުރި ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއަށް އަދިވެސް ޚައިބަރު ޕަޚްތުންޚްވާގައި އަދަބީ ގޮތުން މޮޅުކަން ލިބެއެވެ.  މިކަމުން އުފެދޭ ސާފު ސުވާލަކީ ސަލާމަތީ މައްސަލަ އަދިވެސް ހައްލު ނުކުރެވެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

ގިނަ އަސްކަރީ ތަހުލީލު ކުރާ ފަރާތްތަކުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއަށް ބަހަނާއެއްގެ ގޮތުގައި ގެރިލާ ހަނގުރާމައިގެ ކޮމްޕްލެކްސިޓީތަކަށް އިޝާރާތް ކުރެ އެވެ.  އެކަމަކު އެ ޙުއްޖަތް ބަލިކަށިވެގެން ދަނީ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު.  1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހަމަ މި ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ މުއައްސަސާތަކުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ މުޖާހިދީންނަށް ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަންއާ ދެކޮޅަށް ގެރިލާ ހަނގުރާމައިގެ އުސޫލުތައް ދަސްކޮށްދެމުންދާ ކަމަށް ދައުވާކުރި އެވެ.  މިތަނުގައި އަސްކަރީ ތާރީޚުގެ އަސާސީ އުސޫލެއް ސާފުވެގެންދެއެވެ: ބޭރުގެ ބިމުގައި ޕްރޮކްސީ ހަނގުރާމައަކަށް ތާއީދުކުރުމާއި، އަމިއްލަ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައި ކައުންޓަރ އިންސަރޖެންސީ ކެމްޕޭނެއް ހިންގުމަކީ ވަރަށް ތަފާތު ދެ ހުނަރެކެވެ.

ބޭރުގެ ހަމަނުޖެހުމެއްގައި އެ ގެއްލުން ވެއްޓޭނީ އެހެން މީހެއްގެ ބިމަށެވެ.  ނަމަވެސް ގޭގައި ފަރުވާކުޑަކޮށް ބޮޑެތި ހަތިޔާރާއި ވައިގެ ބާރު ބޭނުން ކުރުމަކީ ކޮންމެހެން އާންމުންނަށް ގެއްލުން ދިނުމެވެ.

މިފަދަ ގެއްލުންތަކުގެ ސަބަބުން ލޯކަލް ރައްޔިތުން ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ބަދަލުވެ، ހަނގުރާމަވެރިންގެ ވާހަކަ ހަރުދަނާ ކުރުމަށް ރަނގަޅު ޝަރުތުތަކެއް ލިބިގެންދެ އެވެ.

ދައުލަތަކުން އެ ދައުލަތެއްގެ ދުސްތޫރީ ބާރަށް ބާރުއަޅައި، ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކުން އެމީހުންގެ ޑިމާންޑްތައް ދޫކޮށްލުމަށް ދެކޮޅު ހެދުމުން، ޑެޑްލޮކެއް އުފެދެ އެވެ.  މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ކޮންމެ މީހަކު ކާމިޔާބު ހޯދުމަށް ދައުވާ ކުރިޔަސް، އާންމު ރައްޔިތުން ކޮންމެހެން ދައުލަތުގެ ސިޔާސަތު ބައްޓަންކުރާ މީހުންގެ ވިސްނުމާއި ނިންމުންތަކާ މެދު ސުވާލު އުފައްދަން ފަށައެވެ.  ޕާކިސްތާނުގެ މިހާރުގެ ދަތިކަމުގެ އަސްލަކީ ބޮޑު ތަނުން ސެޕްޓެމްބަރު 11 އަށް ފަހު ނިންމި ސްޓްރެޓެޖިކް ނިންމުންތަކާއި، އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެ ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ހަނގުރާމައިގެ އެންމެ ކުރީ ސަފުގައި ޕާކިސްތާން ނިންމި ނިންމުންތަކެވެ.

އޭގެ ފަހުން ހިންގި ބޮޑެތި އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ހަނގުރާމަވެރިންގެ ބައެއް މަރުކަޒުތަކާއި ފޮރުވިފައިވާ ތަންތަން ވަގުތީ ގޮތުން ނައްތާލެވިފައިވީ ނަމަވެސް އެ ހަރަދު ދެއްކީ އެތައް މިލިއަން ލޯކަލް ރައްޔިތުންނެވެ.  އެތައް ހާސް އާއިލާއެއް ގެދޮރު ދޫކޮށް ދިޔަ އެވެ.  ޗެކްޕޮއިންޓްތަކާއި ސަލާމަތީ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނާއި ދައުލަތާ ދެމެދު އޮތް ނަފްސާނީ ދުރުމިން ފުޅާވެގެން ދިޔައެވެ.  އާޚިރުގައި ދައުލަތަށް ވާރުތަވީ އާންމުންގެ ނުރުހުމާއި މާޔޫސްކަން ވެސް މެއެވެ.

ޕަޝްތޫން ތަހާފޫޒް މޫވްމަންޓް (ޕީޓީއެމް) ފަދަ ސަރަހައްދީ ހަރަކާތްތައް އުފެދުމަކީ ވެސް އާންމުންގެ މި މާޔޫސްކަމާއި، އިތުބާރު ނެތުމާއި، ބީރައްޓެހިކަމުގެ އިހުސާސްގެ އަލީގައި ބަލަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ.  އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކުން އުފެދުނު ހުސްކަން ފުއްދުމަށް ދައުލަތުން މަސައްކަތް ކުރިއިރު، އެ ސަބަބަށްޓަކައި 2018 ވަނަ އަހަރު ކުރީގެ ފެޑެރަލީ އެޑްމިނިސްޓްރޭޑް ޓްރައިބަލް އޭރިއާސް (ފާޓާ) އާއި ޚިބަރު ޕަޚްތުންޚްވާ އެއްކޮށްލުމަކީ ހެޔޮ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅި އެވެ.  އަމާޒަކީ ފްރޮންޓިއާ ކްރައިމްސް ރެގިއުލޭޝަން (އެފްސީއާރު) ފަދަ އިސްތިއުމާރީ ޒަމާނުގެ ގާނޫނުތަކުން ގަބީލާތަކުގެ އާބާދީ މިނިވަންކޮށް، ތަރައްގީގެ މައިގަނޑު ސްޓްރީމަށް ގެނައުމެވެ.

އެކަމަކު ހަގީގަތަކީ ގަބީލާގެ އާބާދީ ޕާކިސްތާނަށް ވަފާތެރިވުމަކީ ގަބޫލުކުރެވޭ އަދި ސުވާލު ނުކުރެވޭ ހަގީގަތެއްގެ ގޮތުގައި ޒަމާނުއްސުރެ ބެލެވިފައިވާ ކަމެކެވެ.  އެހެނަސް، އެއްކުރުމަށްފަހު، ފެޑެރަލް ސަރުކާރުން ވައުދުވި ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑުތައް ޙަޤީޤަތަކަށް ނުވެވުނުއިރު، ބަލިކަށި މަދަނީ މުއައްސަސާތަކާއި އިދާރީ އިހުމާލުން ނުރައްކާތެރި އިދާރީ ހުސްކަމެއް އުފެދުނެވެ.

ތާރީޚުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސިފައިންގެ ސަރަހައްދެއް ހަނގުރާމަވެރިންގެ ސަރަހައްދެއް ދުވަސްކޮޅަކަށް ސާފުކޮށްފާނެ ކަމަށާއި ނަމަވެސް ދެމިއޮންނަ ސުލްހައާއި ހަމަޖެހުން ދެމެހެއްޓޭނީ ހަރުދަނާ މަދަނީ މުއައްސަސާތަކާއި ފައިދާހުރި ހިންގުމާއި އިގްތިސާދީ ދުޅަހެޔޮކަމުގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ.  މަޝްވަރާތަކުގައި ކުރިއެރުން ހޯދުމަށް އޮތް ހަގީގީ ހުރަހަކީ ދެ ފަރާތަށް ވެސް ކުރިމަތިވެފައިވާ ސްޓްރެޓެޖިކް ލިމިޓެޝަންތަކާއި ޕްރެޝަރުތަކެވެ.  ދައުލަތުގެ ގާނޫނު އަސާސީއާ ދެކޮޅު ހަދާ ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތަކާ މެދު ފަސޭހަކަން ދައްކަން ދައުލަތުން ބޭނުން ނުވާ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.  މީގެ އިތުރުން ހަނގުރާމަވެރިން ޝަރުތުތަކާ ނުލައި ހަވާލުވުން ގަބޫލުކުރަން ބޭނުން ނުވާ ސަބަބަކީ ދައުލަތަށް ފުންކޮށް ބިނާވެފައިވާ އިތުބާރު ނެތްކަން އެމީހުންގެ ވިސްނުމުގައި ވަރުގަދައަށް ބިނާވެފައި އޮތުމުންނެވެ.

އަދިވެސް ގިނަ ހަނގުރާމަވެރިންގެ ހަނދާނުގައި ދިރިހުރި ކަމަކީ 1959 ވަނަ އަހަރު ބަލޫޗް ލީޑަރު ނަވާބް ނައުރޯޒް ޚާން އާއި ގުޅިގެން ކީރިތި ޤުރުއާނާ ބެހޭ ވައުދެއް މުގުރާލައި، އޭނާގެ ބައެއް އެކުވެރިން މަރުގެ އަދަބު ދިނުމެވެ.  އެ ތާރީޚީ އިތުބާރު ކެނޑުމުން، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނުވަތަ ސިޔާސީ ޔަޤީންކަމެއް ނެތި ޕާކިސްތާނުގެ ދައުލަތަށް ހަތިޔާރު ހަވާލުކުރުމަކީ އަމިއްލައަށް ނައްތާލުމެއް ކަމަށް ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާޢަތްތަކުގެ މެދުގައި ޤަބޫލުކުރުން ވަރުގަދަވިއެވެ.

މި ސަބަބާހުރެ މިހާރު މި ކޯޅުން ވަނީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ގެއްލުންތަކުގެ ބައްޓަން ނަގާފައެވެ.  ހަނގުރާމަވެރިންނަށް ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް ނުލިބުމަށް ބޭނުންވާ ފަންނީ ގާބިލްކަން ދައުލަތުގައި ހުރިއިރު، ހަނގުރާމަވެރިންގެ އަތުގައި އެމީހުންގެ މުޅިން ހަލާކުވުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ގެރިލާ ނެޓްވޯކްތައް އެބަހުއްޓެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހަތިޔާރު އެޅި ހަރަކާތްތަކުގެ ތާރީޚުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަސްކޮށްދެނީ ދެމިއޮންނަ ސުލްހައެއް އުފެދެނީ ހަމައެކަނި ބަޑިއެއްގެ ފީފާއަކުން ނޫންކަމެވެ؛  އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަން ހާސިލް ކުރެވެނީ ސިޔާސީ ޙިކުމަތާއި، ވިސްނުމާއި، ވިސްނުންތެރި ދައުލަތްތެރިކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ.

ޕާކިސްތާނުގައި ސުލްހައާއި ހަމަޖެހުން ގާއިމް ކުރުމަށް ދައުލަތުން ހަގީގަތުގައި ބޭނުންވާނަމަ ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކުގެ ފަހަތުން ދުވުމަށްވުރެ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ކުރަން ޖެހެ އެވެ.  އަދި ސުލްހަވެރި ރައްޔިތުން މާޔޫސްވެ، ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ މަގަށް ދަމާލާ ހާލަތްތަކަށް ވެސް ހައްލެއް ހޯދައިދޭން ޖެހެ އެވެ.

ކުރިއަށް ދިއުމަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަކީ ދައުލަތުގެ ހަރުކަށި މަގާމުތަކުގައި ފަސޭހަކަން ދައްކައި، ލޯކަލް ގަބީލާ ޖިރްގާތަކާއި ގްރާސްރޫޓް ސިޔާސީ ބާރުތައް ނިއުޓްރަލް މީޑިއޭޓަރުންގެ ގޮތުގައި ކުރިއަށް ގެނައުމާއި، ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތައް ގާނޫނީ އަދި ސިޔާސީ އޮނިގަނޑަކަށް ވަނުމަށް ހިތްވަރުދޭ އިތުބާރު ހުރި ޔަގީންކަން ދިނުމެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުގައި ހުރި ސްޓްރެޓެޖިކް ފުށުއެރުންތައް ހައްލުވެ، ލޯކަލް ކޮމިއުނިޓީތަކަށް އިގްތިސާދީ ހައްގުތަކާއި އަވަސް އިންސާފު ލިބެންދެން، ޕާކިސްތާނުގައި ދެމިއޮންނަ ސުލްހައާއި އަމާންކަމުގެ ހުވަފެނަކީ ހަމައެކަނި ހުވަފެނެކެވެ.