އަބްދުއްރައްޒާގު މުޒާމިލް
މިޒަމާނުގެ ތާރީޚުގައި އަފްޣާނިސްތާނުގައި ދިގު އަދި ކޮމްޕްލެކްސް ހަނގުރާމައެއް ފެނިފައިވާއިރު، އެ ހަނގުރާމައިގެ އަސްލަކީ ހަމައެކަނި އެ ސަރަހައްދަށް ނިސްބަތްވާ ހަނގުރާމައެއް ނޫނެވެ. މި ގޮތުން ސިފައިންނާއި ޖާސޫސީ އިދާރާތައް ވެސް ހިމެނޭ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމަކީ ޕްރޮކްސީ ބާރަކާ ވައްތަރު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ ވެރިކަމެކެވެ. ހުޅަނގުގެ، ޚާއްޞަކޮށް އެމެރިކާގެ އެދުމުގެ މަތިން އަމަލުކޮށް، އަދި މާލީ އެހީތެރިކަމާއެކު، މި ބާރުގެ އަމަލުތަކަކީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވާ ކަންކަމެވެ.
އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރުގެ ސަގާފަތާ އެއްގޮތަށް ބައްޓަން ކުރެވިފައިވާ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމަކީ ހުޅަނގުގެ އަސްކަރީ އެކަޑަމީތަކުގައި ތަމްރީނު ލިބިފައިވާ އޮފިސަރުން ކަމަށާއި، އެ ވެރިކަމުގެ ވިސްނުން އުފެދިފައިވަނީ އަމިއްލަ ޤައުމާއި ޤައުމުގެ މަސްލަހަތު ނޫން ކަމަށާއި އެމެރިކާގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ތަންފީޒުކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ.
އަމިއްލަ ޤައުމުގެ ޤައުމީ މަސްލަހަތުގެ ހަރަދުގައި އެމެރިކާގެ އޭޖެންޓުންގެ ގޮތުގައި، ޖެނެރަލް ޒިޔައުލްޙަޤީނުން ފެށިގެން ޖެނެރަލް ޕަރްވޭޒް މުޝައްރަފާއި މިހާރުގެ އަސްކަރީ ލީޑަޝިޕާ ހަމައަށް، އެމެރިކާގެ ޖާސޫސީ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމަށް އަބަދުވެސް ތައްޔާރަށް ތިބި މި ވެރިކަމުގެ ލީޑަރުން އަބަދުވެސް ތިބީ ތައްޔާރަށެވެ. އެމީހުން ވަނީ އެމެރިކާގެ ޖާސޫސީ އިދާރާތަކާ (ސީއައިއޭ) ގުޅިގެން އޮޕަރޭޝަންތައް ރޭވުމާއި ހިންގުމުގައި މަސައްކަތްކޮށް، ފާއިތުވި ހަތަރު ދިހަ އަހަރު ތެރޭގައި އެމެރިކާއާއި ނޭޓޯގެ ސްޓްރެޓެޖިކް އަމާޒުތައް މި ސަރަހައްދުގައި އެންމެ އިތުބާރުހުރި އެގްޒެކެޓަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިފައެވެ. ބަދަލުގައި އެމީހުންނަށް ހުޅަނގުން ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ބޮޑު އަސްކަރީ އެހީއެއް ލިބިފައިވެއެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ ކަންކަމުގެ ތެރެއަށް ވަދެ އިސްލާމްއާބާދުގެ އެދުމުގެ މަތިން ކާބުލްގައި ހިންގާ ވެރިކަމެއް ގާއިމް ކުރުމަށް ދިގު ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން މަސައްކަތްކުރި އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ވެސް ވަނީ “ސްޓްރެޓެޖިކް ޑެޕްތް” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ޑޮކްޓްރިންއެއް ގެންގުޅެފަ އެވެ. ނަމަވެސް އަފްޣާނިސްތާނުގެ މައްޗަށް ޕްރޮކްސީ ކޮންޓްރޯލްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ މި އުންމީދުތައް އަފްޣާނިސްތާނުގެ ރައްޔިތުންގެ ވަރުގަދަ އަޒުމާއި އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ސަބަބުން ފުރިހަމަ ނުވެ، އެކަންކަން ދުވަހަކުވެސް ހަގީގަތަކަށް ނުވާނެއެވެ.
1979 ވަނަ އަހަރު ނިމުނުއިރު ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަން އަފްޣާނިސްތާނަށް ވަދެގެން ދިޔައިރު، ހުޅަނގުން ޕާކިސްތާނާ ކޯޑިނޭޓްކޮށްގެން ޕްރޮކްސީ ހަނގުރާމައެއްގެ ބިންގާ އެޅިއެވެ. އެމެރިކާގެ ސިޔާސަތުގައިވާ ގޮތުން މުޖާހިދުން ތަމްރީނުކުރުމާއި، ހަތިޔާރު ބެހުމާއި، އެކި ފަރާތްތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ ޕާކިސްތާނުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާ (އައިއެސްއައި) އިން އުފުލިއެވެ. މި މަރުހަލާގައި ޕާކިސްތާނަކީ އެއްފަރާތުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ ދެކޮޅުވެރިކަމަށް ތާއީދުކުރާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ފެނުނުއިރު، އަނެއްފަރާތުން މި ޖަމާއަތްތަކުގެ މެދުގައި ބައިބައިވުމާއި ބާރުގެ ކުރިމަތިލުންތައް އުފެދި، ފަހުން އެތެރޭގެ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ޝަރުތުތައް އުފެއްދިއެވެ.
ހަމައެފަދައިން، 2001 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު އެމެރިކާއިން އަފްޣާނިސްތާނަށް ހަމަލާދިންއިރު، ހުޅަނގުގެ ރޭވުންތައް ތަންފީޒުކުރުމަށްޓަކައި އަސްކަރީ ވެރިކަމުން އެގައުމުގެ ސަރަހައްދާއި ވައިގެ ސަރަހައްދާއި ޖާސޫސީ ވަސީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނެވެ. ނަމަވެސް 2021 ވަނަ އަހަރު އަފްޣާނިސްތާނުގައި ދުނިޔޭގެ ސުޕަޕަވަރާއި އެކުވެރި ގައުމުތަކުގެ ޙާޟިރީ ނިމުމަކަށް އައުމުން، ހުޅަނގުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން، މާޒީގެ ނާކާމިޔާބީތައް ފޫބައްދައި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައި ބައިބައިވުމުގެ އާ މަސައްކަތްތައް ކުރުމަށް ސިއްރު އަދި ފާޅުކަން ބޮޑު ފަރާތްތައް ހުޅުވާލިއެވެ.
ބައިބައިވުމަށް މި ކުރި މަސައްކަތުގެ ފުރަތަމަ ދައްކުވައިދިނީ އިޤްތިޞާދީ ބްލޮކޭޑެއްގެ ސިފައިގައެވެ. އަސްކަރީ ވެރިކަމުން ސާފު ނުވާ ބަހަނާތަކެއްގެ ދަށުން ޓޯކްހަމް އާއި ސްޕިން ބޮލްޑަކް ފަދަ މުހިންމު ބިން ހުރަސްތައް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ބަންދުކޮށް، ވިޔަފާރި މުދާ ދަތުރުކުރުމަށް ކުރިން ނުފެންނަ ހުރަސްތަކެއް ޖަހައި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެތެރޭގެ އުފެއްދުންތަކާ ދެކޮޅަށް ޓެރިފް ހުރަސްތައް އުފައްދަން ފެށި އެވެ.
އަނެއް މަސައްކަތެއް ކުރެވުނީ ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ފިއްތުންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާތަކުން އަނެއްކާވެސް އަރުވާލެވިފައިވާ އަފްޣާން އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާއި ވޭތުވެދިޔަ ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި އެއް ވެރިކަމުން ތާއީދުކުރި ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތައް އެއްކޮށް، އަފްޣާނިސްތާނުގެ އާ ނިޒާމާ ދެކޮޅަށް ނުތަނަވަސްކަން އުފެއްދުމުގެ މަގުސަދުގައި ސިއްރު މަރުކަޒުތައް ގާއިމްކުރި އެވެ.
ބައިބައިވުމުގެ ތިންވަނަ އަދި އެންމެ ނުރައްކާތެރި މަސައްކަތެއް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ޓެރަރިސްޓް ޖަމާއަތްތައް މެދުވެރިކޮށެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމުން އައިއެސް-ޚޯރާސާން އާއި އިސްލާމީ އަމީރާތާ ދެކޮޅު އެހެން ޖަމާއަތްތަކަށް ފައިސާއާއި ތަމްރީނާއި ރައްކާތެރި ތަންތަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އަމިއްލަ ސަރަހައްދުން ޗެނަލްތައް ހުޅުވާލި އެވެ. އަމާޒަކީ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސިޓީތަކުގައި ބޮން ގޮއްވުމާއި، އަމާޒުކޮށްގެން މީހުން މަރާލުމާއި، ދީނީ ތަންތަނަށް ހަމަލާދީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ހުޅަނގުގެ މަސްލަހަތު ރައްކާތެރިކޮށް، އާ ނިޒާމަށް އާންމުންގެ އިތުބާރު ދަށްކުރުމެވެ.
ނަމަވެސް މިހާރު އެއްބައިވަންތަ މަރުކަޒީ ކޮމާންޑެއްގެ ދަށުން ހިންގާ އަފްޣާނިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ވަނީ އައިއެސް އާއި އެހެނިހެން ޓެރަރިސްޓް ޖަމާއަތްތަކުގެ ސަންޗުއަރީތައް ރޫޅާލާފައިވާ މި ފޮރުވިފައިވާ ނެޓްވޯކްތަކާ ދެކޮޅަށް އޮޕަރޭޝަންތައް ހިންގާފައެވެ.
އާޚިރުގައި އަސްކަރީ ވެރިކަމަށް ވިސްނޭނީ، ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ހިސާރުކުރުމާއި، ޕްރޮކްސީ ހަނގުރާމަތަކާއި، ބޭރުގެ ތަދައްޚުލުވުންތަކާ ހިލާފަށް، އަފްޣާނިސްތާނުގައި މިހާރު އޮތީ ފުރިހަމަ މިނިވަން އިސްލާމީ ނިޒާމެކެވެ. އަސްކަރީ ވެރިކަމާއި އޭގެ ސަޕޯޓަރުންގެ ކޮންމެ ނުބައި ރޭވުމެއް ވަނީ ނާކާމިޔާބުވެފައިވަނީ މާތްالله ގެ ތާއީދާއި މުއުމިނުންގެ މުޖާހިދުންގެ ސާބިތުކަމުންނެވެ. އެއްބައިވަންތަ، މިނިވަން، އަދި އިސްލާމީ ލީޑަޝިޕެއްގެ ދަށުން، ހަމަޖެހުމާއި، ސަލާމަތާއި، ޤައުމީ އިސްތިޤްލާލު ހަރުދަނާކުރުމަށް ޤައުމުގެ އަޒުމް ވަނީ ދައްކާފައެވެ.
ހުޅަނގުގެ ބާރުތަކާއި ސަރަހައްދީ ބާރުތަކުން ޕްރޮކްސީ ހަނގުރާމަތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ކުރާ އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ދެކޮޅު ހަދައި، އަފްޣާނިސްތާނަކީ ބޭރުގެ އެއްވެސް އެޖެންޑާއެއް ތަންފީޒު ކުރުމުގެ ދާއިރާއެއްގެ ގޮތުގައި ދެން ނުހިމެނޭނެ ކަމަށް އިއުލާންކޮށްފައިވެ އެވެ. ޤައުމުގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ބިނާވެފައިވަނީ ބިނާކުރަނިވި ޙަރަކާތްތަކެއްގެ މައްޗަށް ނަމަވެސް ޤައުމީ އިސްތިޤްލާލާއި އިސްލާމީ އަގުތަކަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނެއެވެ.
ޕާކިސްތާން: ސަރަހައްދުގައި ހުޅަނގުގެ މަސްލަހަތުތަކުގެ އިތުބާރު ހުރި އެގްޒެކެޓަރެއް
