އިސްމާތުالله ސަރްވާން
ތިންހާހަށް ވުރެ ގިނަ އަހަރަށް ބަލޫޗް މީހުން ދިރިއުޅެމުން އަންނަނީ އަރަބި ކަނޑުގެ އައްސޭރިފަށާއި ދެކުނު އޭޝިއާގެ ބަލޫޗިސްތާނުގެ ފުޅާ ފަޅުތަކާއި ގަދަ ފަރުބަދަތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ފުޅާ އާރިޔަން ރައްޔިތުންނަށް ނިސްބަތްވެ، އެމީހުން ތަރައްޤީކުރީ، އަމިއްލަ ބަހާއި، އާދަކާދަތަކާއި، ޤަބީލާތަކުގެ އުސޫލުތަކާއި، ސަޤާފީ ސަޤާފަތްތަކާއި، ތަފާތު ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިން ފާހަގަކުރެވޭ މުޖުތަމަޢެކެވެ.
ޤަރުނުތަކެއް ވަންދެން ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި ބަދަލުވަމުން އަންނަ ސަރަހައްދީ ތަރުތީބުތަކުގެ ތެރެއިން ބަލޫޗް މީހުން ވަނީ އެމީހުންގެ އައިޑެންޓިޓީއާ މެދު ވަރުގަދަ ގުޅުމެއް ބާއްވާފައެވެ. އެއީ ބޮޑާކަމާއި، ވަފާތެރިކަމާއި، މެހެމާންދާރީއާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، އަމިއްލަ ޝަރަފުގެ ވަރުގަދަ އިޙްސާސްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ދަންނަ ބައެކެވެ. މިނިވަންކަމަކީ އަބަދުވެސް އެމީހުންގެ ތާރީޚީ އަމިއްލަ ވިސްނުމުގެ މަރުކަޒުގައެވެ. ތަކުރާރުކޮށް ބޭރުގެ ވެރިކަމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުން، ވަޒަންވެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި ދެކޮޅުވެރިކަން އިޚްތިޔާރުކޮށް، ވަޒަންވެރިންގެ ވެރިކަން ގަބޫލުކުރުމަށްވުރެ، އެމީހުންގެ އީމާންތެރިކަމާއި، ވަޒަނާއި، ސަގާފަތާއި، ކާބަފައިންގެ ސަގާފަތް ދިފާއުކުރުމަށް ހަތިޔާރު އުފުލިއެވެ.
ބަލޫޗުން މަޑުމަޑުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރީ ހަތްވަނަ ޤަރުނުގައި، ޢުމަރު ބިން އަލް ޚައްޠާބު (ރ.އ) ގެ ޚިލާފަތުގެ ދުވަސްވަރު، މުސްލިމް ބާރުތައް އެ ސަރަޙައްދަށް ފޯރާވަރެވެ. ވަފާތެރިކަމާއި، ކަރާމާތާއި، ދީލަތިކަމާއި، އަޚްލާޤީ ވާޖިބުގެ ވަރުގަދަ އިޙްސާސް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބަލޫޗް މުޖުތަމަޢުގައި މިހާރުވެސް އެކުލެވިގެންވާ ގިނަ އަގުތަކެއް އިސްލާމީ އުނގަންނައިދިނުންތަކާ ވަރަށް ފުންކޮށް ގުގުމާލިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރުން ބޮޑުތަނުން ފަޅައިގެން ދިޔައީ މަޖުބޫރުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ގަބޫލުކުރުމުގެ ތެރެއިން، ދީނީ ޢަޤީދާ ޤަބީލާ ދިރިއުޅުމުގެ ފޮތިގަނޑުގައި ވިޔަފާރިކޮށްގެންނެވެ.
އިސްލާމްދީން ބަލައިގަތުމަށްފަހު ބަލޫޗުން ކުރިއަށް ދިޔައީ އިސްލާމްދީން އިރުމައްޗަށް ފެތުރުމުގައި މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރަމުންނެވެ. މެދުއިރުމައްޗާއި ދެކުނު އޭޝިއާއާ ދެމެދު އެމީހުންގެ ސްޓްރެޓެޖިކް މަގާމުގެ ސަބަބުން އިންޑަސް ކޯރު ބެސިން އާއި އަވަށްޓެރި ސަރަހައްދުތަކާ ދިމާލަށް މާތް އިސްލާމްދީން ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބުނެވެ. އުމަވީންނާއި އައްބާސީންގެ ޚިލާފަތުގެ ދުވަސްވަރު، މުސްލިމުންގެ ބިންތަކުގެ ސަރަޙައްދުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގައި އެބޭފުޅުންގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އޭގެ ފަހުން ޤަރުނުތަކެއް ވަންދެން އެމީހުން ތިބީ އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެ ވަފާތެރި ގެންގުޅޭ މީހުންނާއި ދިފާޢުކުރާ މީހުންގެ ތެރޭގައެވެ. ބަލޫޗް ހަނގުރާމަވެރިންގެ ހިތްވަރާއި ގުރުބާނީތައް ވަނީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގެ ދެމިއޮންނަ ބަޔަކަށް ވެފައެވެ.
ބަލޫޗުން އެއްބައިވަންތަ ސިޔާސީ ޖަމާއަތަކަށް ޖަމާކުރުމަށް ފުރަތަމަ ސީރިއަސް މަސައްކަތެއް އުފެދުނީ މީރު މުޙައްމަދު ނާސިރު ޚާން ބަލޫޗްގެ ވެރިކަމުގައެވެ. ވިސްނުންތޫނު އަދި ދުރުވިސްނޭ ލީޑަރެއް ކަމުން، ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ ގަބީލާތައް އެއް ބެނާއެއްގެ ދަށަށް ގެނެސް، ކޮޅަށް ހުރި ބަލޫޗް ލަޝްކަރެއް އުފައްދައި، އިދާރީ އިސްލާހުތައް ތައާރަފްކޮށް، ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ ބާރުގެ ބަދަލުގައި މަރުކަޒީ ވެރިކަމެއް އުފެއްދެވި އެވެ. އޭނާގެ ވަށައިގެން ޤަބީލާތަކުގެ އިސްވެރިންނާއި، ޢިލްމުވެރިންނާއި، އިލްމުވެރިން އެއްވެ، ދީނީ އުސޫލުތައް ބެލެންސްކޮށް، ބަލޫޗް އާދަކާދަތައް ޤާއިމުކޮށް، ދައުލަތާއި ދައުލަތުގެ ޤަބީލާތަކުގެ އަމަލީ މަސްލަހަތު ބެލެންސް ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ވެރިކަންކުރާ ދައުރެއް ބައްޓަން ކުރެއްވިއެވެ. ދާޚިލީ ކަންކަމާއި ޚާރިޖީ ކަންކަމުގައި ވެސް މި ވިސްނުންތަކުގެ މަގުދައްކައިދިނީ މީރު ނާސިރު ޚާންގެ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުންނެވެ.
އަޙްމަދު ޝާހް ދުރާނީގެ ޒަމާނުގެ މީރު ނާސިރު ޚާން 1747 އިން 1794 އަށް ކަލާތުގެ ޚަނާތު ވެރިކަން ކުރެއްވިއެވެ. މި ޒަމާނަކީ، ޚާއްޞަކޮށް މީރު ނާސިރު ޚާންގެ ބާރުގެ އަހަރުތައް، ބަލޫޗް ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޒަމާނަކީ، ހަމަޖެހުމާއި، ތަނަވަސްކަމާއި، ސަޤާފީ ދިރުމެއް ހުރި ދުވަސްވަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އިޤްތިޞާދީ ދިރިއުޅުން ފުޅާވެ، ބަހާއި އަދަބިއްޔާތު ފުޅާވެ، ޤަބީލާތަކުގެ ޖަމާޢަތްތަކަށް ފަހުގެ ޖީލުތަކުގައި މަދުން ނަމަވެސް އެއްވަރުވާ މިންވަރެއްގެ ކަރާމާތާއި ރައްކާތެރިކަން ތަޖުރިބާ ކުރެވުނެވެ.
އިނގިރޭސިންގެ އިސްތިޢުމާރީ ފުޅާވުމުން އެންމެ ފަހުން މި ބެލެންސް ބަދަލުވިއެވެ. އެހެން ސަރަހައްދީ ސިޔާސަތުތަކެކޭ އެއްފަދައިން ކަލާތަށް ވެސް މިނިވަންކަން ލިބުން ދަތިވެފައި އޮތެވެ. މަސްތޫންގް މުއާހަދާގެ ބޭނުން ހިފައިގެން އިނގިރޭސި ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ވަނީ ބަލޫޗިސްތާން ހުރަސްކޮށް މުހިއްމު ސަރަހައްދުތަކާއި ސްޓްރެޓެޖިކް ޓްރާންސިޓް މަގުތައް އިމްޕިރިއަލް ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށް ގެނެސްފައެވެ. އެހެނަސް ރަސްމީކޮށް ކަލާތު ހިމެނިފައެއް ނުވެއެވެ. އެގައުމު ކުރިއަށް ދިޔައީ ސެމީ އޮޓޮނޮމިކް ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި، އެތެރޭގެ ކަންކަމުގައި އަމިއްލައަށް ވެރިކަން ކުރާ ނަމަވެސް ޚާރިޖީ ގުޅުންތަކުގައި އިނގިރޭސި ނުފޫޒަށް ތަބާވެގެންނެވެ. މި އިންތިޒާމު ދެމިއޮތީ އިސްތިޢުމާރީ ވެރިކަން ނިމުމާއި 1947 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާން އުފެދުމާ ހަމައަށް؛ ކަލާތު ދުވަހަކުވެސް ރަސްމީކޮށް ކޮލޮނީއަކަށް ކުޑަކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ.
1947 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާން އުފެދުމާއި، ބަލޫޗިސްތާނުގައި ކުރިއަށް އޮތް ހަމަނުޖެހުންތައް ފެށުމުން، ބަލޫޗް ސިޔާސީ ހަނދާނުގައި، މަކަރާއި ހީލަތާއި، ޚިޔާނާތާއި، އަނިޔާއާއި، އަނިޔާވެރިކަމާއި، ސިޔާސީ އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ބާބެއް ހުޅުވިގެން ދިޔައެވެ. މި ދުވަސްވަރަކީ އަލަށް އުފަންވި ޕާކިސްތާން ނަމަކަށް ކިޔާ ޤައުމުގެ ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ދަރަޖަތަކުން އިންޖިނިއަރ ކުރި އަޅުވެތިކަމުގެ ވަރުގަދަ މިސާލެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ބަލޫޗިސްތާނުގެ މާޒީއާއި ހަތިޔާރު އެޅި ހަނގުރާމައިގެ އަސްލު | 1 ވަނަ ބައި
