އަޒީޒް ޖަލާލް
2014: ދުނިޔެ ތެޅިގަތް އަހަރު
(މޫސުލް ވެއްޓުމާއި ރައްޤާ އުފެދުމާއި)
2014 ވަނަ އަހަރަކީ މެދުއިރުމަތީގެ ޒަމާނީ ތާރީޚުގައި ކަނޑައެޅިގެން ފަޅައިގެން ދިޔަ އަހަރެކެވެ. އެއީ އައިއެސް ތަކްފީރާއި އަނިޔާވެރި ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ހިޔަނިން ނިކުމެ، ދުނިޔެއަށް ލިބުނު ސިހުމެއްގެ ގޮތުގައި، އިރާގާއި ސީރިއާގެ ފުޅާ ސަރަހައްދުތަކެއްގެ ކޮންޓްރޯލް ހިފެހެއްޓި އަހަރެވެ. ޖޫން 10، 2014 ގައި ސްޓްރެޓެޖިކް، ސިޔާސީ، އަދި ރަމްޒީ ބަރުދަން ބޮޑު ސިޓީއެއް ކަމަށްވާ މޫސަލް ވެއްޓުމުން މުޅި ސަރަހައްދުގައި ޝޮކްވޭވްތަކެއް އުފެދި، އާޓިފިޝަލް ބޯޑަރުތައް ތެޅިގަތެވެ.
ނިނިވާ ޕްރޮވިންސްގެ ވެރިރަށް އަދި އިރާގުގެ ދެވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ސިޓީ ކަމަށްވާ މޫސުލް ވެއްޓުނީ ސިއްސުވާލާފަދަ ބާރުމިނެއްގައެވެ. އިރާގުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން، އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ތަމްރީނު ދިނުމާއި، ބޭރުގެ އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ އެހީތެރިކަން ލިބުނު ނަމަވެސް، ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ނެތެވެ. ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އައިއެސްގެ ހަނގުރާމަވެރިން ވަނީ އެ ސިޓީގެ ތެރެއަށް ވަދެ، އަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް ހިފައި، އެމެރިކާގައި އުފައްދާފައިވާ ޒަމާނީ ހަތިޔާރުގެ ބޮޑެތި ސްޓޮކްތައް އަތުލައިގަނެފަ އެވެ. އޭގެ ފަހުން އުފެދުނު ތަސްވީރުތަކާއި، ސިފައިން އެމީހުންގެ މަގާމުތައް ދޫކޮށްލުމާއި، ޔުނީފޯމްތައް އުކާލުމާއި، އާމަރޑް ވެހިކަލްތައް ދޫކޮށްލުމަކީ، 2003 ވަނަ އަހަރަށްފަހުގެ އިރާގުގެ ސަލާމަތީ އާކިޓެކްޗަރ މުޅިން ރޫޅިގެން ދިޔަ ދިގުދެމިގެންދާ ރަމްޒުތަކަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
މޫސުލް ގެއްލުމަކީ ބަޣްދާދަށް ލިބުނު ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. އޭގެ މުހިންމުކަން އަސްކަރީ ބަލިވުމަކުން ނުވަތަ އިގްތިސާދީ ގެއްލުމަކަށްވުރެ މާ ބޮޑަށް ފުޅާވެގެން ދިޔައެވެ. އެއީ ފުން ނަފްސާނީ އަދި ރަމްޒީ ނާކާމިޔާބީއެކެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ތާއީދާއެކު ބިނާކޮށް ދެމެހެއްޓިފައިވާ ދައުލަތެއް ފެނުނީ ހޮޅިއެއް ކަމަށާއި، އެ ދައުލަތެއްގެ ރައްޔިތުން ނުވަތަ ސަރަޙައްދު ދިފާޢުކުރަން ނުކުޅެދިފައިވާ ދައުލަތެކެވެ.
މި ދުވެލި އައިއެސް އިން ކެޕިޓަލައިޒް ކުރީ ރަހުމުކުޑަ ވަރުގަދަ ކަމާއެކުގައެވެ. އޭގެ އެންމެ މަހެއްހާ ދުވަސް ފަހުން، ޖުލައި 4، 2014 ގައި އަބޫބަކުރު އަލް ބަޣްދާދީ މޫސުލްގެ ބޮޑު އަލް ނޫރީ މިސްކިތަށް ހާޒިރުވެ، އޭނާ އަކީ “މުސްލިމުންގެ ޚަލީފާ” ކަމަށް އިއުލާން ކުރެއްވި އެވެ. ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ސްޓޭޖްކޮށް އައިއެސްގެ މީޑިއާ ޗެނަލްތައް މެދުވެރިކޮށް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި އާންމުކުރި މި އިއުލާނަކީ އެނބުރުމުގެ ނިޝާނެކެވެ. އައިއެސް މިހާރު ކުރިއަށް ދިޔައީ ހަނގުރާމަވެރި ފެކްޝަނެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ ފިނޑި ހަރަކާތެއްގެ ގޮތުގައި ނޫނެވެ. އެއީ ދައުލަތުގެ މެންޓްލް އަށް ދައުވާ ކުރަމުން ދިޔަ ކަމެކެވެ.
އަލްބަޣްދާދީގެ ސިފަ ކޮންމެ ތަފްސީލެއްގައި ވެސް ހިސާބުކޮށްފައި ވާއިރު، ކަޅު ހެދުމުން ފެށިގެން އޭނާގެ އަޑުގެ މިންކުރެވޭ ކެޑެންސާއި ތާރީހީ މާހައުލެވެ. ސަޕޯޓަރުންނަށް އެ ތަސްވީރަކީ ޝަރުއީ ކަމާއި ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގެ ވަހުމެވެ. އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް އެއީ ޝައުގުވެރިކަމުގެ ފިނި ސިގްނަލެކެވެ. އަލް ނޫރީ މިސްކިތް ހޮވުމަކީ ވަރަށް ފުންކޮށް ރަމްޒީ ކަމެއް ކަމަށާއި، ފަހުން 2017 ވަނަ އަހަރު އައިއެސް އިން ފަހަތަށް ޖެހުނު އިރު ހަމަ އެ މިސްކިތް ތަޅާލައި، ޚިލާފަތް އިއުލާން ކުރި ހަމަ މަރުހަލާ ފޮހެލުމުން ސިއްރު ކުރެވުނު އިރޮނީއެކެވެ.
ސީރިއާގެ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް ރައްގާ އުފެދުނީ އަމިއްލައަށް އިއުލާންކުރި ޚިލާފަތުގެ އިދާރީ ވެރިރަށްގެ ގޮތުގަ އެވެ. މީގެ ކުރިން އައިއެސްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށް ދިޔަ ނަމަވެސް، 2014 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހު، އެ ގްރޫޕްގެ ކޮމާންޑް ސެންޓަރަކަށް ބަދަލުވުމުން އައިއެސްގެ އައިޑެންޓިޓީއަށް އަސާސީ ބަދަލެއް އައިސްފައިވާކަން ހާމަވެގެން ދިޔައެވެ. އެއް ޒަމާނެއްގައި ނިސްބަތުން ހަމަހިމޭން އަތޮޅު ސިޓީއެއް ކަމަށްވާ ރައްގާ ވެގެން ދިޔައީ އިސްލާމީ ސަރުކާރެއް ދިރުވާލާނެ ކަމަށް ބުނާ މަޝްރޫއެއްގެ ނާރު މަރުކަޒަކަށެވެ.
ރައްޤާގައި އައިއެސް އިން ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބޭރުފުށުގެ މެޝިނަރީ ބިނާކުރަން ފެށިއެވެ. ކޯޓުތައް ޤާއިމުކޮށް، ޓެކްސް ނަގައި، މުނިސިޕަލް ޚިދުމަތްތައް އިންތިޒާމު ކުރެވުނެވެ. މޫނުމަތިން ބަލާއިރު މި ތަރުތީބުގެ ސިފަ ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ސްޓެބިލިޓީއާއި ބާރު ޕްރޮޖެކްޓް ކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ދަށުގައި އޮތީ އާންމުކޮށް މަރުގެ އަދަބު ދިނުމުގެ މައިދާންތަކާއި ސިއްރު ޖަލުތަކާއި ހަނގުރާމައަށް ކުޑަކުދިން ތަމްރީނު ކުރާ އިންޑޮކްޓްރިނޭޝަން ކޭމްޕްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބިރުވެރިކަމުގެ ނިޒާމެކެވެ. ރައްގާ ވެގެން ދިޔައީ އައިއެސް އިން ބާރުގެ އެންމެ ހައްދުފަހަނަޅާފައިވާ މާނަތައް އިމްތިހާނުކުރާ ތަނަކަށް ކަމަށާއި، މެދު ޒަމާނުގެ އަދަބުތައް ތަންފީޒު ކުރަމުން ދިޔައީ މިޒަމާނުގައި މަދުން ނަމަވެސް ފެންނަ އަނިޔާވެރި މިންވަރަކަށެވެ.
2014 ވަނަ އަހަރު އައިއެސް ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރާފައިވާތީ ދުނިޔޭގެ ރިއެކްޝަންތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ބައިބައިވެގެން ދިޔަ އެވެ. ބައްރުތަކުގެ އެކި ހިސާބުތަކުން ނަގާފައިވާ އެތައް ހާސް ބޭރުގެ ހަނގުރާމަވެރިން އައިއެސްގެ ޕްރޮޕެގެންޑާ އާއި ވައުދުތަކުގެ އަތުލައިގަނެ، އައިއެސްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ ސަރަހައްދަށް ފޭބި އެވެ. ހަމައެއާއެކު ސަރުކާރުތަކަށާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުއައްސަސާތަކުން އެމީހުންގެ ކުރިމަތީގައި އޮތް ނުރައްކަލުގެ މިންވަރާއި ސްޕީޑް ދެނެގަތުމަށް އުނދަގޫތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ.
އައިއެސްގެ ޕްރޮޕެގެންޑާގައި ދައްކުވައިދިނީ ޒަމާނީކަމާއި ރިގްރެޝަންގެ ހާސްކުރުވަނިވި ފިއުޝަންއެކެވެ. ވީޑިއޯތަކުން ފެންނަނީ އާސާރީ އަދަބުތައް ތަންފީޒު ކުރަމުން ދިޔައިރު ޒަމާނީ ހަތިޔާރުތަކާއެކު ހަނގުރާމަވެރިންނެވެ. ޖިންސީ އަޅުވެތިކަން ފަދަ ކަންކަން ފާޅުގައި ގާނޫނީ ގޮތުން ގާނޫނީ ގޮތުން ގަބޫލުކުރެވުނު ނަމަވެސް، ބިއުރޯކްރެޓިކް އޮފީސްތައް ހިންގަމުން ދިޔައީ ޑިޖިޓަލް އެފިޝަންސީއާ އެކުގަ އެވެ. މި ފުށުއެރުމަކީ އަނިޔާވެރި ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އައިއެސްގެ ސްޓްރެޓެޖީގެ މައިގަނޑު އެއް ކަމެކެވެ. އެ ޖަމާއަތުން ހޯދީ ގަދީމީ ވެސް އަދި ޒަމާނީ ވެސް، ފަސާދަވެރި އަދި ބިރުވެރި ވެސް ވުމަށެވެ.
ފަހަތަށް ބަލާއިރު، 2014 ވަނަ އަހަރަކީ އައިއެސްގެ ބާރުގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖަ ތަމްސީލުކުރި އަހަރެކެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ފުޅާވުމުގެ ހަމަ ބާރުމިނުގައި އޭގެ ވެއްޓުމުގެ އޮށްތައް ގެންދިޔައެވެ. އެހާ އުދުވާނީ ގޮތެއްގައި ސަރަހައްދުތައް އަތުލައިގަނެ، ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އިއުލާންކޮށްގެން، އައިއެސް އިން ވަނީ ސަރަހައްދީ ބާރުތަކާއި ދުނިޔޭގެ ބާރުތަކުގެ ސަމާލުކަން ވެސް ދަމައިގަނެފަ އެވެ. އެއްފަހަރު މޮބިލައިޒް ވުމުން ލިބުނު ތަރުހީބު ސާބިތުވެގެން ދިޔައީ ބޮޑު ތަރުހީބެކެވެ. އަނިޔާވެރިކަމާއި ބެލުންތެރިންގެ ތެރެއިން ބިނާވެފައިވާ ކަންތައްތައް ހަމަ އެހާމެ ހަލުވިކަމާއެކު ފަޅާއަރައި، ޚިލާފަތު ހާމަވެގެން ދިޔައީ ދިގުދެމިގެންދާ ސިޔާސީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން ކަމަށާއި، ބިރުވެރިކަމާއި ހަލަބޮލިކަމާއި ވަގުތީ ބާރުމިނުން ދެމެހެއްޓިފައިވާ ވަހުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ޚިލާފަތެއްގެ ވަހުމް: އައިއެސްގެ އެމްޕަޔަރގެ ހުވަފެން އަދި އޭގެ ނިމުން | 7 ވަނަ ބައި
