ޕާކިސްތާނަށް ގްލޯބަލް އިތުބާރު ނެތީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟  އެއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އޭގެ ފުރުސަތު ހޯދުމުގެ އުސޫލުގެ ސަބަބުން ހެއްޔެވެ؟

އަކްބަރު ޖަމާލް

އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު އުފެދިފައިވާ ފިތުނަ އިތުރުވުމުގެ އަލީގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޑިޕްލޮމެސީ އަނެއްކާވެސް ހަރަކާތްތެރިވާހެން ހީވެއެވެ.  ޕާކިސްތާން ކުއްލިއަކަށް ޕޮޓެންޝަލް ކީ މީޑިއޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ފެނުމަކީ ހެޔޮ ކަމެއް ކަމަށް ހީވެދާނެ އެވެ.  ނަމަވެސް ގާތުން ބަލާއިރު ގިނަ ފަށަލަތަކެއް ފެންނައިރު، ބައެއް ފަށަލަތައް ބިނާވެފައިވަނީ ހަގީގަތުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި އަނެއްބައި ފަށަލަތައް ބައްޓަންކޮށްފައިވަނީ ޕްރޮޕެގެންޑާއާއި ކޮންސްޓްރަކްޓްޑް ނެރެޓިވްތަކުން ކަމަށެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ މަދަނީ އަދި އަސްކަރީ ވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ހުރި ފުށުއެރުންތަކުގެ ސަބަބުން، ހާލަތު އޮތީ ކުރިން ވެސް އޮތް ގޮތަށެވެ.  މި ނަޒަރިއްޔާތުން ބަލާއިރު، އީރާން-އެމެރިކާއާ ގުޅޭ މަޝްވަރާތައް ބާއްވަން ޕާކިސްތާނުން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމެވެ.  ކޯޅުން، “ސުލްހައިގެ މަސައްކަތެއް” ގެ ގޮތުގައި ތައުރީފު ކުރި ނަމަވެސް، ހަގީގަތުގައި ފުރިހަމަ ހަގީގަތަށް ފަރުވާކުޑަވެދާނެ އެވެ.  ބައިނަލްއަގްވާމީ މީޑިއާތަކުން ޕާކިސްތާނުގެ ފުށުއަރާ ދައުރު ބައެއް ރިޕޯޓްތަކުގައި ވަރަށް ވަރުގަދައަށް ދައްކުވައިދޭ ނަމަވެސް އެކަން މުޅިން ދެކޮޅު ހެދުމަކީ ވެސް އިންސާފުވެރި ކަމެއް ނޫނެވެ.

ސުވާލަކީ މިހާރު އެމެރިކާ-އީރާނުގެ ދަތިކަމުގައި ޕާކިސްތާނުން މެދުވެރިވަނީ ކީއްވެގެން ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އަނެއްކޮޅުން އަފްޣާނިސްތާނާއެކު ހަނގުރާމަވެރި މާހައުލެއް އުފެދޭއިރު، މިފަދަ ނާޒުކު ވަގުތުތަކުގައި އަބަދުވެސް ހަރަކާތްތެރިވަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ.  މައިގަނޑު ސުވާލަކީ: މި ފުށުއަރާ ސިޔާސަތުގެ ފަހަތުގައި ޕާކިސްތާނުން އިސްކަންދޭ ކަންކަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

މިކަމަށް ޖަވާބު ދިނުމަށްޓަކައި ތާރީޚަށް ކުރު ނަޒަރަކުން ބަލާލުމަކީ ފުދޭނެ ކަމެކެވެ.  މިއީ ހަމައެކަނި އާންމު ތަސައްވުރެއް ނޫން ކަމަށާއި، ސާފު ތާރީޚީ ހާދިސާތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ހަގީގަތެކެވެ.  މިސާލަކަށް ސޯވިއެޓް-އަފްޣާން ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ޕާކިސްތާނުން އެމެރިކާއާއެކު ގާތް އިއްތިހާދެއް ހަދައި، މި ހަމަނުޖެހުމުގައި ފްރަންޓްލައިން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅިއެވެ.  ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޕާކިސްތާނަށް މާލީ އަދި އަސްކަރީ ގޮތުން ބޮޑު އެހީތެރިކަމެއް ލިބުނެވެ.  ނަމަވެސް މި ސިޔާސަތުގެ ނަތީޖާ ފަހުން މި ސަރަހައްދުގައި ފާޅުވީ ހަރުކަށި ފިކުރުތަކާއި ނުތަނަވަސްކަމުގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި، މިއީ ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލައަށް ދައްކަން ޖެހުނު އަގެއް ކަމަށެވެ.

ސެޕްޓެމްބަރު 11 ވަނަ ދުވަހުގެ ހަމަލާތަކަށް ފަހު، “ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް” ކުރި ހަނގުރާމައިގެ ބެނާގެ ދަށުން، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން އަނެއްކާވެސް އެމެރިކާއަށް ތާއީދުކޮށް، އަވަށްޓެރި އަފްޣާނިސްތާނުގައި އެމެރިކާގެ އޮޕަރޭޝަންތަކަށް އަމަލީ ވަސީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނެވެ.  ސެޕްޓެމްބަރު 11 އަށް ފަހު ކުއްލިއަކަށް އައި މި ބަދަލަކީ ހަމައެކަނި ފިކުރީ ބަދަލެއް ނޫނެވެ؛  އެއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޕްރެޝަރުތަކާއި މަސްލަހަތުތަކުން ބައްޓަންކޮށްފައިވާ ސްޓްރެޓެޖީއެއް، ދުނިޔޭގެ ވެރިކަންކުރާ ބާރުތަކާ އެއްބައިވަންތަވުމުގެ ޒަމާނުއްސުރެ ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ސްޓްރެޓެޖީއެކެވެ.

މި ޔޫ ޓާން މެދުވެރިކޮށް ޕާކިސްތާނަށް އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެހީއެއް ލިބުނެވެ.  ނަމަވެސް އަފްޣާނިސްތާނާ މެދު މި ސިޔާސަތުގެ ގުދުރަތީ ނަތީޖާތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ދާޚިލީ އަމާންކަން ނެތުމާއި، ޓެރަރިޒަމާއި، އިޖުތިމާޢީ ބައިބައިވުންތައް އުފެދުނެވެ.  ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ޕާކިސްތާނުން ވަނީ ޗައިނާއާ މެދު އަނެއްކާވެސް ސާފު ޝައުގުވެރިކަމެއް ދައްކާފައި، ހާއްސަކޮށް ޗައިނާ-ޕާކިސްތާން އިކޮނޮމިކް ކޯރިޑޯ (ސީޕީއީސީ) ގެ ތެރެއިންނެވެ.  އަދިވެސް އެމެރިކާއާ ގުޅުން މުޅިން ކެނޑިފައެއް ނުވެއެވެ.  ޕާކިސްތާނުން ވަނީ ބާރުގަދަ ދެގައުމާ ވެސް ގުޅުން ބެލެންސް ކުރުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފަ އެވެ.  މި އުސޫލަކީ ޑިޕްލޮމެޓިކް ހުނަރު ދައްކުވައިދޭ އުސޫލެއް ކަމަށް ވެދާނެ ނަމަވެސް، ހާއްސަކޮށް ޗައިނާ-ޕާކިސްތާން އިގްތިސާދީ ކޯރިޑޯ ގަސްތުކުރި ގޮތަށް އަދި ފުރިހަމައަށް ހާސިލް ނުކުރެވޭތީ، ސާފު އަދި އެއްގޮތް ސިޔާސަތެއް ނެތުމުގެ ނިޝާނެއްގެ ގޮތުގައި ފާޑުކިޔާ މީހުން ދެކެ އެވެ.

އެމެރިކާ-އީރާނުގެ މައްސަލައާ ގުޅޭގޮތުން ޕާކިސްތާނުން ޕޮޓެންޝަލް ޑިޕްލޮމެސީ ވެސް ދައްކުވައިދެނީ ހަމަ މި އުސޫލުންނެވެ.  އެއްފަރާތުން އީރާނާ ގުޅިގެން ސްމާގްލިންގ އާއި ބޯޑަރ ވައިލެންސް އާއި އިތުބާރު ނެތުން ފަދަ މައްސަލަތައް އެބަހުއްޓެވެ.  އަނެއްކޮޅުން ޕާކިސްތާނުން ކުއްލިއަކަށް މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރެއް އޮތް ކަމަށް ދައުވާ ކުރެ އެވެ.  މި ފުށުއެރުމަކީ ހަމައެކަނި ޑިޕްލޮމެސީއެއް ނޫން، މިއީ ސިޔާސަތު ތަފާތުވުމުގެ ސާފު މިސާލެއް، ޕާކިސްތާނަކީ ފުރުސަތު ހޯދާ، މަސްލަހަތު ދުއްވާ ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.  މައިގަނޑު ސުވާލަކީ ޕާކިސްތާނުގައި ހަގީގަތުގައި ވެސް ސްޓޭބަލް އަދި އުސޫލީ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތެއް އޮތްތޯ ނުވަތަ ދުނިޔޭގެ ހާލަތު ބަދަލުވަމުންދާ ވަރަކަށް ބާރުގަދަ ގައުމުތަކުގެ ހިޔަނި ދަށުގައި ހަމައެކަނި ދަތުރު އެޖެސްޓް ކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟

ކޮންމެ ދައުލަތަކުންވެސް އަމިއްލަ މަސްލަހަތަށް އަމަލުކުރާ ކަމީ ތެދެއް ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނަށް ވެސް އެ ހައްގު ލިބިގެންވެ އެވެ.  މުހިންމު ތަފާތަކީ އެއްގޮތްކަމާއި ހާމަކަން ބޮޑު ތަފާތެކެވެ.  ބަލިކަށި ގައުމުތަކުން ވެސް އެމީހުންގެ މަސްލަހަތު ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ނަމަވެސް އެކަން ކުރަނީ ސާފު ސްޓްރެޓެޖީއަކާއި ދިގު މުއްދަތުގެ އަމާޒުތަކަކާ އެކުގަ އެވެ.  ޕާކިސްތާނުގެ ހާލަތުގައި ގިނަ ފަހަރަށް ފެންނަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ސަރަހައްދީ ސިޔާސަތު ބިނާވެފައިވަނީ ކުރިން ރޭވިފައިވާ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އަވަސް، ރިއެކްޓިވް ފިޔަވަޅުތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ.

މީގެ އިތުރުން ޕާކިސްތާނުގެ ދާޚިލީ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނަކީ “އިންޓަރެސްޓް ޑްރައިވަން ސްޓޭޓް” އެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ ގޮތް އިތުރަށް ވަރުގަދަވެގެންދެއެވެ.  ސިޔާސީ ގޮތުން އެއްގޮތް ނުވުމާއި، މަދަނީ ލީޑަރޝިޕާއި އަސްކަރީ ލީޑަރޝިޕްގެ ބާރުގެ ބެލެންސްއާއި، އިޤްތިޞާދު ބަލިކަށިވުމާއި، މިހުރިހާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ސްޓޭބަލް ޚާރިޖީ ސިޔާސަތެއް އެކުލަވާލުމަށް ހުރަސްއެޅެއެވެ.  ވަގުތީ ފުރުސަތުތަކުގެ ބޭނުން ހިފުމަކީ ޕާކިސްތާނަށް ގާތްގަނޑަކަށް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ޗޮއިސްއަކަށް ވެގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، ހަމަ އެއާއެކު، އެއްގޮތް ނުވާ އަދި ކުރު މުއްދަތުގެ ގޮތުގައި އުޅުމުގެ އާދައެއް އުފެދެއެވެ.

ހުޅަނގުގެ މީޑިއާތަކަށް ޕާކިސްތާނަށް އެއްފަރާތްވެ ޙުކުމް ކުރަން ފަސޭހަ ނަމަވެސް، މުހިންމު ސުވާލަކީ، ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލައަށް މި ތަޞައްވުރު ވަރުގަދަ ނުކުރީ އަމިއްލަ އަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ހެއްޔެވެ؟  ހަމައެކަނި ބާރުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޤައުމެއް ތަކުރާރުކޮށް އިއްތިހާދުތައް ބިނާކޮށް ރޫޅާލާއިރު، އެ ޤައުމަކަށް “ފުރުޞަތު ހޯދާ” ލޭބަލް ޖަހާފައި އޮތުމަކީ ހައިރާންވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.  މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުގައި އެއްގޮތްކަން ނެތުމާއި ކުރު މުއްދަތުގެ ފައިދާތަކަށް އިސްކަންދިނުމުން ތަކުރާރުކޮށް ޕާކިސްތާނުގެ ނިޔަތާ މެދު ސުވާލު އުފެދޭ ހިސާބަށް ގެންދާ ސަބަބެވެ.

ތަހުލީލުކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި ޕާކިސްތާނުން ހަގީގަތުގައި ބައިނަލްއަގްވާމީ ގޮތުން ގަބޫލުކުރެވޭ އަދި ސީރިއަސް ދައުރެއް އަދާކުރަން ބޭނުންނަމަ ދުރު ކޯޅުންތަކުގައި މެދުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވުމުގެ ބަދަލުގައި ސާފު، ސްޓޭބަލް، އަދި އުސޫލީ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅެން ޖެހެ އެވެ.  އެންމެ މަތީގައި ފުރަތަމަ ޖެހޭނީ އަވަށްޓެރި އަފްޣާނިސްތާނާ ގުޅުން ރަނގަޅު ކުރަން.  އެހެން ނޫނީ އާ ކޮންމެ ޑިޕްލޮމެޓިކް މަސައްކަތެއް ކިތަންމެ ހެޔޮގޮތުގައި ކުރިޔަސް ޝައްކުގެ ނަޒަރަކުން ބަލައި އާޚިރުގައި ރާއްޖޭގެ އިތުބާރާއި އިތުބާރު އިތުރަށް ބަލިކަށިވެގެންދާނެއެވެ.