އިސްލާމްދީނުގެ ނަޒަރުން މައުސޫމް މީހުން ގަތުލްކުރުން

މައުލާވީ އަބްދުލްޖައްބާރު

އިސްލާމްދީން އައުމުގެ ކުރިން ޢަރަބިން އުޅެމުން އައީ ޖާހިލުކަމުގެ ދުވަސްވަރު، ތަފާތު ގޮންޖެހުންތަކާއި ބޮޑެތި އިމްތިޙާނުތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިގެންނެވެ.  އިންސާނީ ކަރާމާތުގެ އަގު ވަޒަން ނުކުރެވުނު ނަމަވެސް މުޙައްމަދު ރަސޫލާ (ޞޢވ) ވަޑައިގަތުމާއެކު އިސްލާމްދީނަކީ ރަޙްމަތާއި ޢަދުލުވެރިކަމާއި އިންސާނީ ކަރާމާތުގެ ދީނެއްކަން ސާފުވެގެން ދިޔައެވެ.  އިސްލާމްދީނުގައި އިންސާނާގެ ފުރާނައަށް އެންމެ މަތީ އިޙްތިރާމް ލިބިފައިވަނީ، އެންމެ މީހަކު ނުހައްޤުން މަރާލުމަކީ ހުރިހާ އިންސާނިއްޔަތެއް މަރާލުމާ އެއްވަރުގެ ކަމެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.  އެހެންކަމުން މައުސޫމް އަދި އާދައިގެ މީހުން މަރާލުމަކީ ހަމައެކަނި ބޮޑު އަޚްލާޤީ ޖަރީމާއެއް ނޫން ކަމަށާއި އެއީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވެސް އެންމެ ބޮޑު އެއް ފާފަގެ ގޮތުގައި ދެކެވޭ ކަމެކެވެ.

މި ގޮތުން އިންސާނާގެ ފުރާނަގެ އަގު ދެނެގަތުމަށާއި، އިންސާނަކު ނުހައްގުން މަރާލުން ޤުރުއާނުގައި ސާފުކޮށް މަނާކޮށްފައިވާކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ގިނަ އާޔަތްތަކެއް އަޅުގަނޑުމެން ހުށަހަޅަމެވެ.


1. الله ތަޢާލާ ވަހީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ؛

{مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا}، [المائدة: 32]

“ފުރާނައަކަށްޓަކައި ނުވަތަ ބިމުގައި [ކުރި] ފަސާދައަކަށް ނޫނީ ނަފްސެއް މަރާލި މީހާ – އެއީ އިންސާނުން މުޅިން މަރާލި ކަހަލަ ކަމެކެވެ. އަދި އެކަކު ސަލާމަތް ކުރާ މީހާ – އެއީ އިންސާނުން މުޅިން ސަލާމަތް ކުރި ކަހަލަ ކަމެކެވެ.”  (ސޫރަތުލް މައިދާ: 32)

ކުށެއްނެތް މީހަކު މަރާލުމަކީ ހުރިހާ އިންސާނިއްޔަތެއް މަރާލުމާ އެއްވަރުގެ ކުށެއް ކަމުގައި ބެލެވޭ ވަރަށް ބޮޑު ޖަރީމާއެއްކަން މި އާޔަތުން ސާފުވެގެންދެއެވެ.  ނުހައްގުން ޤަތުލުކުރުމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ އަދި ރޫޙާނީ އެތައް ގެއްލުންތަކާއި ފަނާކުރަނިވި ނަތީޖާތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ.  އެ އަމަލު ހިންގުމަށްފަހު ޤާތިލަށްވެސް ގިނަ ފަހަރަށް ފުން ނަފްރަތާއި ހިތާމައެއް އިޙްސާސް ކުރެވެއެވެ.  އެހެނަސް މައުސޫމް ލޭ އޮހޮރުވުމަކީ އެހެން މީހުންނަށް ވެސް މިފަދަ ޖަރީމާތައް ހިންގުމަށް ހިތްވަރު ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ.  މިގޮތަށް ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެހެން މީހަކު މަރާލައިފިނަމަ ކޮރަޕްޝަން ފެތުރި، އޭގެ ޒާތުގައި ހުރިހާ އިންސާނިއްޔަތެއް ނައްތާލުމާއި ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފެތުރިފައިވާ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ދޮރު ހުޅުވިގެންދެއެވެ.

2. ނުޙައްޤުން މައުސޫމް މީހުން މަރާ މީހުންނާ ބެހޭގޮތުން، އެމީހުންގެ ހަރުކަށި އަދަބާއި ބެހޭގޮތުން الله ތަޢާލާ ޙަދީޘްކުރައްވައެވެ.

{وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا}، [النساء: 93]

“އެކަމަކު ގަސްތުގައި މުއުމިނަކު މަރާލި މީހާ – އޭނާގެ ޖަޒާއަކީ ނަރަކައެވެ.  (ސޫރަތުލް ނިސާ: 93)

މި އާޔަތުގައި ގަސްތުގައި މީހަކު މަރާލުމުން އާޚިރަތުގައި ލިބޭ ހަރުކަށި އަދަބު ބަޔާންކޮށް، މިއަމަލުގެ ބޮޑުކަމާއި ސީރިއަސްކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.  މުސްލިމަކު ގަސްތުގައި އެހެން މުސްލިމަކު މަރާލައިފިނަމަ، ޝިކާރައަކަށް ވެފައިވާ މީހަކީ އެއް މުއުމިނެއްކަން ފުރިހަމައަށް އެނގި، ޕާކިސްތާނުގެ އުދުވާނީ އަދި ޤާތިލު ވެރިކަމުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މައުސޫމް ޤައުމު މީހުން ގަސްތުގައި މަރާލާނަމަ، އެފަދަ މީހުންނަށް އާޚިރަތުގައި ނަރަކައާއި އިލާހީ ލަޢުނަތާއި ބޮޑެތި އަނިޔާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ.

ފިލާވަޅު: މުސްލިމުން މަރާލުން ޙައްޤުވާ ދީނީ ޙުކުމްތައް ނެރޭ، ނުވަތަ މިފަދަ ނުޙައްޤު މަރުގެ ޢަމަލުތައް ޖިހާދުގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ ޝަރަފުވެރި ޢަމަލުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ލޭބަލްކުރާ މީހުން، ޢުދުވާނީ އަސްކަރިއްޔާއާ އެކު ޖަވާބުދާރީވުމާއި އަދަބު ދިނުމުގައި ބައިވެރިވެއެވެ.

3. ނުހައްގުން މަރާލުމާއި އަނިޔާވެރިކަމާއި އުދުވާނީ އަމަލުތައް ޙަރާމްކުރައްވާފައިވަނީ މާތްالله ޙަރާމްކުރައްވާފައެވެ.

{أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ}، [سورة الهود: 18].

“ހަމަކަށަވަރުން الله ގެ ލަޢުނަތް އޮތީ އަނިޔާވެރިންގެ މައްޗަށެވެ.”  (ހޫދު ސޫރަތު: 18)

މި އާޔަތުން ސާފުކޮށް އެނގޭ ގޮތުގައި މައުސޫމް މީހުން މަރާލުމަކީ ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި އަނިޔާވެރި އަމަލެއް ކަމަށާއި، އިސްލާމްދީނުގައި އަނިޔާވެރިއަކީ ލަޢުނަތް ލިބިފައިވާ ފަރުދެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކޮށް، ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ އަނިޔާވެރިކަމެއް ވަރަށް ހަރުކަށިކޮށް ކުށްވެރިކުރާ ކަމަށެވެ.

އަދި ޙަދީޘްތަކުގައި މައުސޫމް އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ މުޤައްދަސްކަމާއި، ޚާއްޞަކޮށް އަނިޔާވެރި މުސްލިމެއްގެ ޙަޔާތަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވާއިރު، އެފަދަ އަމަލުތައް ސާފުކޮށް މަނާކޮށް، އެކަންކަން ނުކުރުމަށް މުސްލިމް އުއްމަތަށް އިންޒާރުދީފައިވެއެވެ.

1. ޞަޙީޙް ބުޚާރީއާއި ޞަޙީޙް މުސްލިމްގައި ރަސޫލާ މުޙައްމަދު (ޞޢވ) ގެ އަރިހުން ޙަދީޘެއް ވާރިދުވެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

(لا يَحِلُّ دَمُ امرِئٍ مُسلِمٍ يَشهَدُ أنْ لا إلَهَ إلَّا اللهُ وأنِّي رَسولُ اللهِ، إلَّا بإحدى ثَلاثٍ: النَّفسُ بالنَّفسِ، والثَّيِّبُ الزَّاني، والمارِقُ مِنَ الدِّينِ التَّارِكُ للجَماعةِ).

އިސްވެ ދެންނެވި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާ ބޭފުޅަކީ ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދު (ރ.އ) އެވެ.

މި ޙަދީޘް ޞަޙީޙްލްބުޚާރީގައި 6878 ނަންބަރުގެ ގޮތުގައި އަދި ޞަޙީޙް މުސްލިމްގައި 1676 ނަންބަރުގެ ގޮތުގައި ރިވާކޮށްފައިވާއިރު، ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ވަނީ ޞައްޙަ (ޞަޙީޙް) ގެ ގޮތުގައި ގިންތިކުރައްވާފައެވެ.

“الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) ވިދާޅުވެފައިވަނީ، “الله ނޫން އެހެން މީހަކަށް އަޅުކަން ކުރުމުގެ ހައްގު ލިބިގެން ނުވާ ކަމަށާއި އަހަންނަކީ އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ކަމަށް އިއުތިރާފުވާ މުސްލިމެއްގެ ލޭ ތިން މައްސަލައެއްގައި މެނުވީ އޮހޮރިގެން ނުވާނެއެވެ.

2. ހަމައެފަދައިން ހަނގުރާމައިގެ ޤަވާޢިދުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރައްވައި، ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނާއި މުސްކުޅިން މަރާނުލުމަށް ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިރުޝާދު ދެއްވިއެވެ.  ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

(كان رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم إذا بعَث سَريَّةً قال اغزُوا بِسمِ اللهِ وفي سبيلِ اللهِ فقاتِلوا مَن كفَر باللهِ لا تغُلُّوا ولا تغدِروا ولا تُمثِّلوا ولا تقتُلوا وليدًا ولا امرأةً ولا شيخًا).

އިސްވެ ދެންނެވި ޙަދީޘްފުޅުގެ ރިވާޔަކީ ޢަބްދުﷲ ބިން އައްބާސް (ރ.އ) އެވެ.  މި ޙަދީޘް އަލްމުޢްޖަމް އަލްޢައުޞަތު (4/268) ގައި އިމާމް އަލްތަބަރާނީ ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އިމާމް އަޙްމަދު އޭނާގެ މުސްނަދުގައި 2728 ނަންބަރުގެ ގޮތުގައި ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.

“الله ގެ ރަސޫލާ (ޞޢވ) އަސްކަރީ ދަތުރެއް ފޮނުއްވި ކޮންމެ ފަހަރަކު ވިދާޅުވަނީ: ‘اللهގެ ނަންފުޅުގައި އަދި الله ގެ ޙައްޤުގައި ހަނގުރާމަ ކުރައްވާށެވެ. الله އަށް ކާފިރުވާ މީހުންނާ ހަނގުރާމަ ކުރައްވާށެވެ. (ޣަނީމާ) ޚިޔާނާތްތެރި ނުވާށެވެ.

މި ޙަދީޘުން ދައްކުވައިދެނީ ހަނގުރާމައިގެ ވަގުތުތަކުގައިވެސް އާދައިގެ މީހުންނާއި މައުސޫމް މީހުން ރައްކާތެރިކުރަންޖެހޭކަމެވެ.

3. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހު މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ޙުކުމް ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައް ވާނީ ލޭ އޮހޮރުވުމާ ގުޅޭ ކަންކަމަށްވެސް ޙަދީޘްތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ (ޞޢވ) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

(أولُ ما يحاسبُ عليهِ العبدُ الصلاةَ ، وإنَّ أولَ ما يُقضَى بين الناسِ في الدماءِ).

އިސްވެ ދެންނެވި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާ ބޭފުޅަކީ ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދު (ރ.އ) އެވެ.

މި ޙަދީޘް ޞަޙީޙްލްބުޚާރީގައި 6864 ނަންބަރުގެ ގޮތުގައި އަދި ޞަޙީޙް މުސްލިމްގައި 1678 ނަންބަރުގެ ގޮތުގައި ރިވާކޮށްފައިވާއިރު، ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ވަނީ ޞައްޙަ (ޞަޙީޙް) ގެ ގޮތުގައި ގިންތިކުރައްވާފައެވެ.  އިމާމް އަލް ނަސާޢީ ވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ 3991 ނަންބަރުގެ ގޮތުގައެވެ.

ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވަނީ “މީސްތަކުންގެ މެދުގައި (ޤިޔާމަތް ދުވަހު) އެންމެ ފުރަތަމަ ނިންމާ މައްސަލަތަކަކީ ލޭ އޮހޮރުވުމުގެ މައްސަލަތަކެވެ.”

މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ކުށެއްނެތް މީހުން މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ބޮޑުކަންވެސް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.

މައުސޫމް އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ މުޤައްދަސްކަން ވެސް ސަލަފުން ވަނީ ސާފުކޮށް އަދި އެއްގޮތަކަށްވެސް ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.

ޢަބްދުﷲ ބިން ޢުމަރު (ރ.) ގެ ބަސްފުޅު: އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ.

قال ابن عمر رضي الله عنهما: “إن من ورطات الأمور التي لا مخرج من وقع نفسه فيها: سفك الدم الحرام بغير حله”، [رواه البخاري والحاكم].

“ހަމަކަށަވަރުން، މީހަކު ޖެހިދާނެ އެންމެ ބޮޑު ކޮރަޕްޝަންތަކުގެ ތެރޭގައި ޝަރުއީ ހައްގެއް ނެތި ލޭ އޮހޮރުވުން. އެކަމުގައި ބައިވެރިވުމުން އެކަމުން ސަލާމަތްވާނެ ގޮތެއް ނެތެވެ.”
(އަލްބުޚާރީ އާއި އަލްޙަކީމް ރިޕޯޓް ކުރައްވާފައި)

މިކަމުން ދޭހަވަނީ ކުށެއްނެތް މީހެއްގެ ލޭ އޮހޮރުވުމަކީ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައިވެސްh ކުރިމަތިވާ ބޮޑެތި ނަތީޖާތަކުގެ ސަބަބުން، އެކަމުގައި ބައިވެރިވާ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ފަސޭހައިން ސަލާމަތް ނުވެވޭވަރުގެ ބޮޑު ޖަރީމާއެއްކަމެވެ.

2. ހަމައެފަދައިން މުޢާވިޔަތު (ރ.އ) ގެ ބަސްފުޅު: އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

عن معاوية رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: “كل ذنب عسى الله أن يغفره إلا من مات مشركا أو قتل مؤمنا متعمدا” [رواه أبو داود وأحمد].

“ޝިރުކުގެ މައްޗަށް މަރުވާ މީހަކު ނުވަތަ ގަސްތުގައި މުއުމިނަކު މަރާ މީހަކު ފިޔަވައި، ކޮންމެ ފާފައެއް الله ގެ ޙަޟްރަތުން ފުއްސަވައިދެވިދާނެއެވެ.”
(ރިޕޯޓްކޮށްފައިވަނީ އަބޫދާއޫދާއި އަޙްމަދު)

3. ހަމައެފަދައިން މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާ (ޞޢވ) ގެ ބަސްފުޅުގައިވެސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

“من أعان على قتل مسلم بشطر كلمة لقي الله مكتوب بين عينيه: آيس من رحمة الله” [رواه أحمد وابن ماجة].

“މުސްލިމަކު މަރާލުމުގައި ބައި ބަހަކުން ވެސް އެހީތެރިވެދިން މީހާ، އޭނާގެ ލޮލުގެ މެދުގައި މި ބަސްތައް ލިޔެފައި الله ގެ ކުރިމަތީގައި ތެދުވާނެއެވެ.
(ރިޕޯޓްކޮށްފައިވަނީ އަޙްމަދާއި އިބްނު މަޖާޙް)

4. ސުފްޔާން ބިން އުޔާނާގެ ބަސްފުޅެވެ.

في “شطر كلمة” “هو أن يقول: اقت” يعني لا يتم كلمة اقتل، فيا له من ذنب عظيم ما أثقله، ويا لها من جريمة ما أصبر مرتكبها على النار: (يَوْمَ لَا يَنفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ)[غافر: ۵۲].

“‘ބައި ލަފުޒު’ ގެ މާނައަކީ، މީހަކު ‘އިކްޓޫލް’ (މަރުވުން) މި ލަފުޒުގެ ފެށުން އެކަނި ބުނި ނަމަވެސް އެކަން ފުރިހަމަ ނުކުރުމެވެ. މިއީ ކިހާ ބޮޑު ފާފައެއް ކަމާއި، މިއީ ކިހާ ބުރަ ބުރައެއްކަން ވިސްނާށެވެ. އެއީ އެހާ ބޮޑު ކުށެއް ކަމުން އެކަން ކުރާ މީހާއަށް އަލިފާނުގެ އަދަބުތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ. އެދުވަހު އަނިޔާވެރިންގެ ބަހަނާތަކުން އެމީހުންނަށް އެއްވެސް ފައިދާއެއް ނުކުރާނެ، ލަޢުނަތް އެމީހުންގެ މައްޗަށް އޮންނާނެއެވެ.”  ބިރުވެރި ދިރިއުޅުމެއް.”

ފިލާވަޅު: އިމާމް ސުފްޔާން ބިން އުއްޔަނާގެ ބަޔާނުގައި ޚާއްޞަކޮށް މިކަމުގައި ހިމެނެނީ ކުށެއްނެތް މުސްލިމުން މަރާލުމުގެ ހުއްދަދޭ ފަތުވާތައް ނެރޭ ނުވަތަ އެއީ ޖިހާދުގެ ގޮތެއް އަދި ސަވާބު ދިނުމުގެ ވަސީލަތެއް ކަމަށް ދެކޭ ޖާހިލު ފިޤުހުވެރިންނެވެ.  އެމީހުންނަށްވެސް އެފަދަ ބޮޑެތި ނަތީޖާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެކަން އެމީހުންނަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ.

5. ބަރާޢު ބިން ޢަޒީބު (ރ.) ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި މުޙައްމަދު ރަސޫލާ (ޞޢވ) ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ.

“لزوال الدنيا أهون على الله من قتل مؤمن بغير حق” [رواه ابن ماجة بإسناد حسن، ورواه البيهقي والأصبهاني وزاد فيه: “ولو أن أهل سماواته وأهل أرضه اشتركوا في دم مؤمن لأدخلهم الله النار”].

މުސްލިމަކު މަރާލުމަކީ މިދުނިޔޭގައި ކުރެވޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް ފާފަ އެވެ.  މި ޙަދީޘް އިމާމް އަލްބައިޙާޤީ އާއި އިމާމް އަލް އިސްފާހާނީ ވެސް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، މި ޙަދީޘް އިތުރުވެގެންވާ ބަސްފުޅާއެކުގައެވެ. “އުޑުތަކުގެ އަހުލުވެރިންނާއި ބިމުގެ އަހުލުވެރިން އެންމެން އެންމެ މުއުމިނެއްގެ ލޭ އޮހޮރުވުމުގައި ބައިވެރިވެއްޖެނަމަ، الله އެ އެންމެން އަލިފާނަށް (ނަރަކައަށް) އެއްލާނެއެވެ.”

6. އިމާމު އަލް ނަވާވީ ރަޙިމަހުﷲ މައުސޫމް މީހުން މަރާލުން މަނާކުރުމާމެދު އިއްތިފާޤެއް އޮތްކަން ރިޕޯޓް ކުރައްވާފައިވާ ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ:

وأما تحريم قتل النفس المعصومة فمما انعقد عليه إجماع المسلمين، وهو من أعظم المحرمات، [شرح المسلم].

“މައުސޫމް ނަފްސެއް މަރާލުމަކީ ޙަރާމް ކަމެއް ކަމަށާއި، މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން މުސްލިމުންގެ މެދުގައި އިއްތިފާޤު އޮތް ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. މިއީ މަނާ ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގަބުރު އެއް ޢަމަލު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.”  (ޝަރުޙް ޞަޙީޙް މުސްލިމް)

އިސްވެ ދެންނެވި ހުރިހާ ލިޔުންތަކުން ވެސް ސާފުކޮށް އެނގޭ ގޮތުގައި ކުށެއްނެތް މީހަކު މަރާލުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި އެންމެ ބޮޑު ފާފަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.  މިފަދަ އަމަލެއް ހިންގުމުގައި ކުޑަކުޑަ އެހީތެރިކަމެއް ނުވަތަ އިޝާރާތެއް ދިނުމުންވެސް ހަރުކަށި އަދަބު ލިބެއެވެ.

އެހެންކަމުން އުދުވާނީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއާއި އެމީހުންނަށް ތާއީދުކުރާ ޢިލްމުވެރިން މި ލިޔުންތަކުން ދަސްވެ، ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ ޙަޔާތަކީ މުޤައްދަސް އަދި އަގުހުރި އެއްޗެއްކަން ދެނެގަންނަން ޖެހެއެވެ.  ނުހައްގުން މަރާލުމަށް ތާއީދުކުރުމުގެ ނުވަތަ މަގުފަހިކުރުމުގެ ހައްގެއް އެއްވެސް މީހަކަށް ލިބިގެން ނުވެއެވެ.  ހަމައެފަދައިން، އެފަދަ އަމަލުތަކުން الله ގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ބޮޑު ޖަވާބުދާރީވުމެއް އުފުލަންޖެހޭތީ، ދީނުގެ ވަސްވާހުގައި ކުށެއްނެތް ލޭ އޮހޮރުވުމަށް މެދުވެރިވާ ފަތުވާތަކެއް ނެރެފައިވާ ފިޤުހުވެރިން ހުއްޓުވުމަށް ނުފޫޒުގަދަ ފަރާތްތަކުން ކުރެވެން އޮތް ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރަން ޖެހެއެވެ.