ޣައްޒާ އަލިފާނުގައި  | 2 ވަނަ ބައި

އަހުމަދު ޔަހްޔާ

ދަ ބޮމްބާޑްމަންޓް އޮފް ޣައްޒާ: އެނަޓޮމީ އޮފް އަ ސްޓްރަކްޗަރަލް ޖެނޮސައިޑް

2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ޣައްޒާއާ ދެކޮޅަށް އަސްކަރީ ހަމަލާއެއް ދިނުމުން ކުރިން ކުރެވުނު ހުރިހާ ހީތަކެއް ފުނޑުފުނޑުކޮށްލި ކަމަށް ދުނިޔެ ހެކިވި އެވެ.  ކަން ހާމަވެގެން ދިޔައީ ކޮންވެންޝަނަލް ހަނގުރާމައިގެ ކެމްޕޭނެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ދިގުދެމިގެންދާ އަދި މެތޮޑިކަލް ޕްރޮސެސްއެއް ކަމަށްވާ ފަނާކުރަނިވި ޕްރޮސެސްއެކެވެ.  އޭގެ މަޤްޞަދު ހަތިޔާރު އެޅި ދެކޮޅުވެރި ޖަމާޢަތްތަކުގެ މާ ދުރަށް ވެސް ފޯރިއެވެ؛  އެއީ ވަށާލެވިފައިވާ މުޅި ރައްޔިތުންނަށް ދިރިއުޅުމުގެ ވަރަށް ބިންގަލުގައި ޖެހުނު ކަމެކެވެ.

ވައިގެ ސިފައިންނާއި ކަނޑުގެ ސިފައިންނާއި ބިމުން ބޮޑު މޮޅުކަމެއް ބޭނުންކޮށްގެން އިސްރާއީލުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ގެންގުޅުނީ ޚުދު ފަނާކުރުން އަމާޒަކަށް ވެގެން ދިޔަ ސްޓްރެޓެޖީއެކެވެ.  “ޕްރެސިޝަން” އާއި “ސޭފް ޑިމޮލިޝަން” ގެ އިއުފެމިޒަމްގެ ދަށުން، ހަނގުރާމަވެރިންނާއި މަދަނީންގެ މެދުގައި އޮތް ރޮނގު ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ފޮހެވިގެން ދިޔައެވެ.

ހޮސްޕިޓަލްތަކާއި ސްކޫލްތަކާއި ޔުނިވާސިޓީތަކާއި މިސްކިތްތަކާއި އަދި އިންސާނީ އެހީތެރިކަމުގެ ކޮންވޯއީތަކަށް ވެސް ގަސްތުގައި އަމާޒުކޮށް، ޣައްޒާ މުޅިން ނައްތާލުމަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވޭ ފުޅާ ބިމަކަށް ބަދަލުކޮށްލި އެވެ.

ފީލްޑް ރިޕޯޓްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ތަންތަނުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ތަންތަން ކޮތަޅުތަކަށް ބަދަލުވެފައިވާއިރު، ޣައްޒާގެ އުތުރުގެ ފުޅާ ސަރަހައްދުތަކުގައި މުޅިން ވެސް މީހުން ދިރިއުޅެވޭ ގޮތް ނުވެ އެވެ.  މީގެ އިތުރުން ކޮމްޕްލެކްސް ޓަނަލް ނެޓްވޯކަކާއި އެސިމެޓްރިކް އާބަން ހަނގުރާމައިގެ އުކުޅުތަކަށް ބަރޯސާވެގެން ފަލަސްތީނުގެ ދެކޮޅުވެރިކަމުން ވަދެގަތް ބާރުތަކަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ގެއްލުންތަކެއް ލިބުނެވެ.

ނަމަވެސް ހުޅަނގުގެ ބާރުތަކުގެ ސިޔާސީ ނިވާކަމާއި އަސްކަރީ ތާއީދާއެކު ދަމަހައްޓާފައިވާ ބޮޑު ހަނގުރާމަވެރި މެޝިނަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުން އެކަން އޮތީ އަސާސީ ގޮތުން ދަތިވެފައެވެ.

ނަމަވެސް މި ބޮމުގެ ހަމަލާއަކީ ވަގުތީ އިންސާނީ މުސީބާތެއްގެ ގޮތުގައި ދޮގު ނުކުރެވޭނެއެވެ.  އޭގެ ފުން މުހިންމުކަން ފާޅުވަނީ “އާންމު ހަނގުރާމައިގެ” ވަކިތަކުން ސަލާމަތްވެ، ނިޒާމީ، ސްޓްރަކްޗަރަލް ވައިލެންސްގެ ދާއިރާއަށް ވަންނަ އަދަދުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ.

ފަލަސްތީނުގެ އާންމުންގެ ތެރެއިން މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު 65،000 އަށް ވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން ހަތްދިހަ ޕަސެންޓަށް ވުރެ ގިނަ މީހުންނަކީ އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނެވެ.  އިތުރު 166،000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ޒަޚަމްވެ، ގިނަ ބަޔަކު ދާއިމީ ގޮތުން ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުރެ، އަތްފައި ގެއްލި، އެކަށީގެންވާ ސިއްހީ ފަރުވާ ލިބުމުން، އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ތަކުލީފުގެ ބައި އުމުރަށް ކުށްވެރިވި އެވެ.

ގާތްގަނޑަކަށް ޣައްޒާގެ މުޅި އާބާދީ ކަމަށްވާ ގާތްގަނޑަކަށް 2.3 މިލިއަން މީހުން ވަނީ ގަދަކަމުން ގެދޮރު ދޫކޮށްލާފައެވެ.  އެތައް ބަޔަކު އެތައް ފަހަރަކު ބިންދައިގެން ގޮސް، އެއް “ރައްކާތެރި ޒޯނުން” އަނެއް ސަރަހައްދަށް ފިލަން މަޖުބޫރުވެ، ހަމައެކަނި އެއްގޮތަކަށް ވެސް ހިމާޔަތް ނުލިބުނެވެ.

މި މާސް ޑިސްޕްލޭސްމަންޓަކީ ހަމައެކަނި ބޮން ގޮއްވުމުގެ ބައިޕްރޮޑަކްޓެއް ނޫނެވެ؛  އެއީ އަވަށްތައް ހުސްކޮށް، ޣައްޒާގެ ސަރަހައްދީ ކޮންޓިނިއުޓީ ފަޅާއަރުވައި، އެގައުމުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ރޫޅާލުމަށް އަމާޒު ހިފާފައިވާ ހިސާބު ކުރެވިފައިވާ ސިޔާސަތެކެވެ.

ތަފާސްހިސާބުތަކުން ބޭރުގައި، ހަނގުރާމައަކީ ހިމޭން ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ ސިފައެއް ކަމުގައި ވެގެން ދިޔައީ، ވަށާލުމާއި، ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި، ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރެއިން މަރާލުމެވެ.  މިހާރުވެސް ދިރިއުޅުން އޭގެ ހައްދުފަހަނަޅައި ގޮސް ނޭވާހިއްލާފައިވާ ޣައްޒާގެ ސަތާރަ އަހަރުގެ ބްލޮކޭޑް، ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އެންމެ މަރުގެ މަރުހަލާއަށް ވަދެގެން ދިޔައެވެ.  ކާނާއާއި ސާފު ފެނާއި ތެލާއި ކަރަންޓާއި ސިއްހީ ސާމާނު އިންކާރު ކުރުމުން އުފެދުނީ އިންސާނީ މުސީބާތެއް ކަމަށެވެ.

ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ސަބަބުން ކުދިން މަޑުމަޑުން މަރުވާން ފެށިއެވެ.  ބަލިމީހުން މަރުވީ ގެއިން ބޭރަށް ނުކުމެވޭނެ ގޮތެއް ނުވުމުން ނުވަތަ ސިއްހީ ސާމާނު ނުލިބިގެންނެވެ.  ފަތުރުވެރި ބަލިތައް ފެތުރިގެން ދިޔައީ ތޮއްޖެހިފައިވާ ޑިސްޕްލޭސްމަންޓް ކޭމްޕްތަކުގެ ތެރެއިން ބިރުވެރި ސްޕީޑެއްގައި ކަމަށާއި އެތަންތަނުގައި ސާފުތާހިރުކަން ހުއްޓިފައިވާ ކަމަށެވެ.

މި ހަގީގަތުން ދައްކުވައިދެނީ ބިރުވެރި ހަގީގަތެކެވެ: ހަނގުރާމަ މިހާރު އޮތީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާންތަކުގައި ނުވަތަ ކުރިމަތީ ސަރަޙައްދުތަކަށް ނިސްބަތްކޮށްގެން ނޫނެވެ.  އެއީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑާއި ރޫޙުގެ ތެރެއަށް ވެސް ވަދެ، ނައްތާލުމުގެ ފުރިހަމަ މެކޭނިޒަމެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަ އެއްޗެކެވެ.

އަސްކަރީ ހަމަލާއާ އެއްވަރަށް ކުރިއަށް ދިޔައީ ޚުދު ހަގީގަތާ ދެކޮޅަށް ވެސް އުދުވާނީ ހަނގުރާމައެކެވެ.  ދުނިޔޭގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ޣައްޒާ ރައްކާތެރި ކުރުމަށް ކުރި މަސައްކަތްތަކާއި، ނޫސްވެރިންނަށް ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި އަމާޒުކޮށް، އަނިޔާވެރިކަން ލިޔެކިޔުމަށް ހުރަސްއެޅުމަކީ ހަގީގަތް ފިއްތާލުމަށް ގެންގުޅުނު ފުޅާ ސްޓްރެޓެޖީއެއްގެ ބައެކެވެ.

މިކަމާ ދެކޮޅަށް ފަލަސްތީނުގެ އަޑުތަކުން، ތަސްވީރުތަކާއި، ހެކިބަސްތަކާއި، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ދައްކާ ވާހަކަތަކުން ހަތިޔާރު އެޅި، ލާޒިމުކޮށްފައިވާ ހިމޭންކަން ފަޅާއަރުވާލެވުނެވެ.  އެމީހުންގެ ލިޔެކިޔުންތަކުން ފޯރުކޮށްދެމުން ދިޔައީ ދުނިޔޭގެ އާންމު ޚިޔާލު ވަރަށް ފުންކޮށް އަލުން ބައްޓަންކުރި ތަކުލީފާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، ފަސްނުޖެހޭ ސާބިތުކަމުގެ ވާހަކައެކެވެ.

އާޚިރުގައި މި ހަނގުރާމައިން އިސްރާއީލުގެ ސަލާމަތީ ޢަޤީދާގެ ތެރޭގައި އައި ބަދަލެއް ހާމަވެގެން ދިޔައެވެ.  “އަމިއްލަ ދިފާއު” ގެ ކޮންސެޕްޓް ފުޅާކުރެވުނީ މުޅި އާބާދީއެއް އިންތިޒާމުކޮށްގެން ނައްތާލުމާއި ދިރިއުޅުމަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ ޝަރުތުތަކެއް ނައްތާލުމަށް ޖަސްޓިފައި ކުރުމަށެވެ.

ގާނޫނީ އިލްމުވެރިންނާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ ތަޖުރިބާކާރުން މި ހާދިސާ ދެނެގަނެފައިވަނީ ސްޓްރަކްޗަރަލް ޖެނޮސައިޑްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި، މިއީ އެންމެ ޤަތުލުއާންމަކުން މާނަކުރެވޭ ޖަރީމާއެއް ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ވުޖޫދުގައި ދިރިއުޅުން މުސްތަޙީލު ކުރުމަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ ދެމެހެއްޓެނިވި ނިޒާމަކުން ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ.

ޣައްޒާގެ ތާރީޚުގެ މި ބާބަކީ ކުރު ނުވަތަ އެކަހެރި ކުރިމަތިލުމެއްގެ ގޮތުގައި ހަނދާނެއް ނުހުންނާނެއެވެ.  އެއީ ހިސާރުކުރުމާއި ދެކޮޅުވެރިކަމާ ދެމެދު ކުރިއަށްދާ ދިގުދެމިގެންދާ ހަނގުރާމައިގައި ކަނޑައަޅާ ވަގުތެއްގެ ގޮތުގައި ކޮޅަށް ތެދުވާނެ ވަގުތެކެވެ.