ޕާކިސްތާނުގެ ތިން ސިފައިން ދޫކޮށްލުމާއި އެކަމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ މުހިންމު ސުވާލުތައް

އަކްބަރު ޖަމާލް

ފެބްރުއަރީ 17، 2026 ގައި އިސްލާމިކް އެމިރޭޓް އޮފް އަފްޣާނިސްތާން (އައިއީއޭ) އިން ވަނީ އޮކްޓޯބަރު 12، 2025 ގައި ހިންގި ބަދަލު ހިފުމުގެ އޮޕަރޭޝަނެއްގައި އަތުލައިގަތް ޕާކިސްތާނުގެ ތިން ސިފައިން ދޫކޮށްލާފައިވާކަން އިއުލާންކޮށްފަ އެވެ.

މި ދޫކޮށްލީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް މީޑިއޭޝަން ނިންމުމާ ގުޅިގެންނެވެ.  މި ތިން ސިފައިން ވަނީ ޕާކިސްތާނަށް އެނބުރި ދިއުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމުގެ މަސައްކަތް ހަވާލުކޮށްފައިވާ ކާބުލްގައި ޒިޔާރަތްކުރި ސައުދީ ވަފުދަކާ ހަވާލުކޮށްފައެވެ.

އައިއީއޭގެ ތަރުޖަމާނު ޒަބީހުالله މުޖާހިދު ސިފަކުރެއްވި ގޮތުގައި މިއީ ބަރަކާތްތެރި ރަމަޟާން މަހަށް އިހުތިރާމްކޮށް، އަޚުވަންތަ ގައުމު ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ އެދުމަށް އިޝާރާތްކޮށް، ހުރިހާ ގައުމަކާއެކު ހެޔޮ ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުމަށް އަމާޒުކޮށްގެން ސިޔާސަތެއް ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ބައެކެވެ.

ބައިނަލްއަގްވާމީ ނޫސް އެޖެންސީތަކުން ޚާއްސަކޮށް ރޮއިޓާސް އާއި އެސޯސިއޭޓެޑް ޕްރެސް އިން ވަނީ މި ހާދިސާ ވަރަށް ބޮޑަށް ރިޕޯޓްކޮށްފަ އެވެ.  ނަމަވެސް ހީކުރި ގޮތާ ހިލާފަށް ޕާކިސްތާނުގެ ރަސްމީ ނުވަތަ އެތެރޭގެ މީޑިއާތަކުގައި މިކަމާ ބެހޭ ކުރު ވާހަކައެއް ވެސް ނެތެވެ.  ހަމައެހެންމެ، ޕާކިސްތާނުގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒުންވެސް އަދި އެގައުމުގެ އަސްކަރީ ލީޑަރޝިޕުންވެސް ސާފު ނުވަތަ ރަސްމީކޮށް އާންމު ބަޔާނެއް ނެރެފައެއް ނުވެއެވެ.

މި ހިމޭންކަން އޭގެ ޒާތުގައި ޕާކިސްތާނުގެ ދައުރާއި މަޤާމާ މެދު ސީރިއަސް ސުވާލުތަކެއް އުފެދެއެވެ.  ދައުލަތުގެ ފެންވަރުގައި މި މައްސަލަ ނާޒުކު މައްސަލައެއް ކަމަށް ބެލެވިދާނެ ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ކަންކަން ބެލުންތެރިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި މި ހިމޭންކަމަކީ ބަލިކަށި މަގާމެއް ފޮރުވަން ކުރާ މަސައްކަތެއް ކަމަށް ވެދާނެ އެވެ.

ބެކްގްރައުންޑްގެ ގޮތުން ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި، އައިއީއޭގެ މުޖާހިދުން ބުނީ، އެމީހުންގެ ބަދަލު ހިފުމުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ މުއައްސަސާގެ 58 ސިފައިން މަރާލައި، ގާތްގަނޑަކަށް 30 މީހުން ޒަޚަމްކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.

އަނެއްކޮޅުން ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ މީޑިއާ ވިންގް އިންޓަ ސާވިސަސް ޕަބްލިކް ރިލޭޝަންސް (އައިއެސްޕީއާރު) އިން ފާޑުކިޔާ މީހުން ސިފަކުރާ ގޮތުގައި ހަގީގަތްތަކާ ސާފުކޮށް ދުރުވެފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެ އެވެ.

ހަމަ އެ މުއްދަތުގައި ޕާކިސްތާނުގެ މީޑިއާގެ ބައެއް ބައިތަކުން ދިޔައީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ މުއައްސަސާއިން ޑޫރަންޑް ލައިން ކައިރީގައި ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދައި، އަފްޣާނިސްތާނުގެ ބައެއް ބޯޑަރު ޕޯސްޓްތަކުގެ ކޮންޓްރޯލް ނަގާފައިވާ ކަމަށް ބުނެ އެވެ.  ނަމަވެސް ވަރުގަދަ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ މުޅި ދުވަސްވަރު، ޕާކިސްތާނުގެ ތިން ސިފައިން އަތުލައިގަތުމާ މެދު މުޅިން ހިމޭންވެ، ބްރޯޑްކާސްޓް ސްވީޕިން އަދި ގިނަ ފަހަރަށް ޑްރާމާ ގޮތަކަށް ބުނުމުގައި އަވަދިނެތި ތިބި ހަމަ އެ އައުޓްލެޓްތަކުން ތިއްބެވެ.

މިކަމުން އުފެދޭ ސާފު ސުވާލެއް: ޕާކިސްތާނުގެ މީޑިއާތަކާއި އަސްކަރީ މުއައްސަސާތަކުން ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގައި ލިބުނު ފައިދާތަކުގެ ވާހަކައެއް ހީވާގިކަމާއެކު ޕްރޮޖެކްޓް ކުރަމުން ދިޔައިރު، އެމީހުންގެ އަމިއްލަ މުވައްޒަފުން އަތުލައިގަތްކަން ހާމަކުރަން ހުއްޓުވީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟  މި ވަކި މައްސަލައިގައި ފުރިހަމަ ހިމޭންކަން ހޮވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

ވިސްނަން މުހިންމީ ޕާކިސްތާނުގައި ނާޒުކު އަސްކަރީ ކަންކަން މީޑިއާއަށް ފޯރާނީ އަސްކަރީ މުއައްސަސާއިން ރަސްމީކޮށް ގަބޫލުކޮށްގެން ނޫނީ މަދުންނެވެ.  އޮފިޝަލް ސީކްރެޓްސް އެކްޓާއި، ޕާކިސްތާން އިލެކްޓްރޯނިކް މީޑިއާ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީ (ޕެމްރާ) ގެ ރެގިއުލޭޓަރީ ފްރޭމްވޯކާއި، ގައުމީ ސަލާމަތުގެ ބެނާގެ ދަށުން ތަންފީޒުކުރާ ލިޔެވިފައި ނުވާ ރަތް ރޮނގުތަކުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ މީޑިއާތަކުގެ އޮޕަރޭޝަނަލް ސްޕޭސް ވަރަށް ބޮޑަށް ހަނިވެގެންދެއެވެ.

މި ސަބަބަށްޓަކައި ލޯކަލް މީޑިއާގެ ހިމޭންކަން އަސްކަރީ މުއައްސަސާތަކުން ކުރާ ޕްރެޝަރުން އެކަހެރިކޮށް ނުދެކޭނެ އެވެ.  ނަމަވެސް މި މައްސަލަ ފުޅާވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި ގާނޫނީ ހުރަސްތަކުން ބޭރުގަ އެވެ؛  އަދި އިތުބާރާއި އާންމުންގެ އިތުބާރާ މެދު ފުޅާ ސުވާލުތަކެއް ވެސް އުފެދެއެވެ.

މިއަދުގެ ޑިޖިޓަލް ޒަމާނުގައި މައުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް ބެލެހެއްޓުމަކީ މިހާރު ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.  ބައިނަލްއަގްވާމީ މުއައްސަސާތަކުން ޚަބަރުތައް ފެތުރުމާއި ތަފްސީލުތައް ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި ހަލުވިކަމާއެކު ދައުރުވާއިރު، ޚުދު ރަސްމީ އަދި އެތެރޭގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ ހިމޭންކަން ވެގެން ދަނީ މަންޒަރަކަށެވެ.

މިކަމުގެ ސަބަބުން ކޮންމެހެން އާންމު ސިކުނޑީގައި ސުވާލު އުފެދެއެވެ: ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގައި ކާމިޔާބީތަކުގެ ދައުވާތައް ކޮންމެ ދިމާލަކުން ވެސް ބޮޑުވިނަމަ، ނާކާމިޔާބީތަކުގެ ޚަބަރުތައް ހިފެހެއްޓީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟  އަދި އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބުނު ނަމަ، ސިފައިން ދޫކޮށްލުމުގެ ވާހަކަ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އުފެދުނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

ޕާކިސްތާނުގައި މި ފުޅާވަމުން އަންނަ ގުޅުން ކަނޑާލުމަކީ މުވާސަލާތީ މާހިރުން ސިފަކުރާ ގޮތުގައި ދައުލަތުގެ ރަސްމީ ވާހަކަތަކާއި އާންމުންގެ އިތުބާރާ ދެމެދު ބޮޑުވަމުން އަންނަ ދުރުމިނެވެ.

ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ މުއައްސަސާއިން ވެސް އާ އުސޫލެއް އުފެދިފައިވެ އެވެ: ސިފައިންގެ ބޮޑެތި އުނިކަންތައްތައް ނުވަތަ ގޯސްތައް ހާމަވާ ކޮންމެ ވީޑިއޯއެއް، ނުވަތަ އިދިކޮޅު ފަރާތުން ކުރާ ދައުވާތައް ވެސް ވަގުތުން “އޭއައި ޖެނެރޭޓް” ނުވަތަ “ޑީޕްފޭކް” ގެ ގޮތުގައި ލޭބަލް ކުރެވެ އެވެ.

ޝައްކެއްވެސްނެތްގޮތުގައި އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސްގެ ޒަމާނުގައި ކޮންޓެންޓް އުފެއްދުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.  ނަމަވެސް ސުވާލަކީ ކޮންމެ އުނދަގޫ ރިޕޯޓަކީ ފޭކް ރިޕޯޓެއް ކަމަށް ބުނެ ބާތިލް ކުރުމަކީ، ދިގު މުއްދަތުގައި، އަސްކަރިއްޔާއަށް ހަގީގީ ފައިދާހުރި ނުވަތަ ފައިދާހުރި ސްޓްރެޓެޖީއެއްގެ ގޮތުގައި ވެދާނެތޯ އެވެ.

ފާޑުކިޔުންތެރިން ބުނާ ގޮތުގައި މިފަދަ ރިއެކްޝަންތަކަކީ މައްސަލަ ސާފުކޮށްދިނުމަށް ވުރެ އިތުރު އޮޅުން ބޮޅުން ބޮޑުވާ ކަމެއް ކަމަށާއި ގިނަ ފަހަރަށް ދެކެނީ ޖަވާބުދާރީވުމުން ސަލާމަތްވުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.  ނަމަވެސް ޕާކިސްތާނުގެ ތިން ސިފައިން ދޫކޮށްލުމުގެ މައްސަލައިގައި، އެ މައްސަލަ “އޭއައި އިން ޖެނެރޭޓް” ނުވަތަ “ޑީޕްފޭކް” ކަމަށް ބުނެ އަސްކަރިއްޔާއަށް ދޮގުކުރުމަކީ އެއް ކަމެއް ނޫނެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުގެ މީޑިއާގެ ހިމޭންކަމަކީ ހައިރާންވާންޖެހޭ ކަމެއް ނަމަވެސް، އެއީ މުޅިން ހީވެސް ނުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ.  މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ ގިނަ ބަޔަކު އަސްކަރިއްޔާގެ ހިމޭންކަން، ނުވަތަ ތަކުރާރުކޮށް އިންކާރު ކުރުމަކީ ބަލިކަށިކަމުގެ ނިޝާނެއްގެ ގޮތުގައި މާނަކުރާ ސަބަބެވެ.  ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޕާކިސްތާނުގެ އާންމުންގެ ތެރޭގައި ބޮޑުވަމުން އަންނަ ތަސައްވުރެއް އުފެދިފައި ވެއެވެ.

މި ހާދިސާގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަނެއް ކަމަކީ އޮކްޓޯބަރު މަހުން ފެށިގެން އެ ތިން ސިފައިން އަޅުވެތިކަމުގައި ތިބި ކަމާއި، އެމީހުން ދޫކޮށްލުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނީ ސައުދީ މެދުވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެވެ.  މިކަމުން ދޭހަވަނީ އިސްލާމީ އަމީރާތުން، ވީހާވެސް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރީ، އަސްކަރީ ކުރިމަތިލުންތަކާ ދުރުކޮށް، ޑިޕްލޮމެޓިކް އޮނިގަނޑެއްގެ ތެރެއިން އެކަން ހައްލުކުރުމަށެވެ.

ބަރަކާތްތެރި ރަމަޟާން މަހަށް އިޙްތިރާމްކޮށް އަދި ސަރަޙައްދީ ގުޅުންތަކުގެ ތެރެއިން ދޫކޮށްލުމުގެ އިޢުލާން ގެންގުޅެނީ ސާފު ސިޔާސީ މެސެޖެކެވެ.  ހަމައެއާއެކު، ޓެންޝަންތައް ހުރި ނަމަވެސް، މަޝްވަރާއާއި މުއާމަލާތް ކުރުމުގެ ދޮރު ހުޅުވާފައި އޮތްކަމުގެ އިޝާރާތެވެ.  އައިއީއޭގެ މި އުސޫލަކީ ޑިޕްލޮމެޓިކް އިތުބާރާއި، ސަރަހައްދުގެ ބާރުގެ ބެލެންސް އަށް ހޭލުންތެރިކަން ވެސް ދައްކުވައިދޭ އުސޫލެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ހިމޭންކަމުގެ އަލީގައި ހުށަހަޅާފައިވާ އާދައިގެ ރަޝިއަލް ވެސް ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ: މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި މީޑިއާގެ ހިމޭންކަން ބެލެވެނީ އަސްކަރީ ހިތްވަރު ހިމާޔަތް ކުރުމަށްޓަކައެވެ.

ނަމަވެސް މިއަދުގެ ޒަމާނަކީ 1990 ގެ އަހަރުތަކެއް ނޫނެވެ.  ކޮންމެ ފަރުދަކުވެސް މިހާރު ގެންގުޅެނީ މޯބައިލް ފޯނެއް ކަމަށާއި، ހަގީގަތް މިހާރު އޮތީ ޕެމްރާގެ ގާނޫނުގެ ހުރަސްތަކުގެ ދަށުން ހަނިވެފައި ނޫން ކަމަށެވެ.

އެމީހުންގެ ޤައުމަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް ހަމައެކަނި ބޭރުގެ މަސްދަރުތަކުގެ ތެރެއިން އާންމުންނަށް އެނގޭއިރު، އެކަމުގެ ސަބަބުން އަސްކަރީ ހިތްވަރު ގެއްލިގެން ދިއުމާއި އެކު އާންމުންގެ އިތުބާރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ގެއްލުން ލިބެއެވެ.  “އަޅުގަނޑުމެން އަނދިރީގައި ބަހައްޓަނީ” ކަމަށް ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ތަސައްވުރަކީ ކޮންމެ ސަރުކާރަކަށް ވެސް ދިގު މުއްދަތަކަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ.  މައުލޫމާތު ހިފެހެއްޓުމުގެ ސްޓްރެޓެޖީއަކީ، ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، ވަހުމީ ތަސްވީރެއް ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ސްޓްރެޓެޖީއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، އާޚިރުގައި އެއީ އިތުބާރުގެ ދަތިކަން ފުންކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

އެއް ކަމަކީ ސާފު: މިޒަމާނުގައި މައުލޫމާތު ހިފެހެއްޓުމަކީ ގައުމީ ފައިދާއެއް މަދުން ނަމަވެސް؛  ގިނަ ފަހަރަށް އެއީ ގައުމީ ޒިންމާއަކަށް ވެގެންދެއެވެ.  ސަރުކާރެއްގެ ޝަރަފު ބިނާވެފައިވަނީ މުޅިން ހިމޭންކަމުގެ މައްޗަށް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ނިޒާމީ، ހާމަކަން ބޮޑު، އަދި އެއްގޮތަކަށްވެސް ޙަޤީޤަތް ކިޔައިދިނުމުގެ މައްޗަށެވެ.  މި ތިން ސިފައިން ދޫކޮށްލުމަކީ ކުޑަ ހާދިސާއެއް ކަމަށް ހީވިޔަސް، ޕާކިސްތާނުގެ މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި އެކަމުގެ ސަބަބުން އަސްކަރީ ބަޔާންތަކުގެ އިތުބާރާ މެދު ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދިފައިވެ އެވެ.