ލިޔުނީ ޑރ.ހުމާމް ޚާން
އިސްތިޢުމާރީ ސިފައިން ފެށިގެން ޕާކިސްތާނު ސިފައިންނާ ހަމައަށް
ޕާކިސްތާން އުފެދުނުތާ ގާތްގަނޑަކަށް ހަތްދިހަ އަށް އަހަރު ފާއިތުވި ނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނު ސިފައިންގެ ބިންގާ އެޅީ ގާތްގަނޑަކަށް ގަރުނެއް ކުރިން، 1849 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޕާކިސްތާނުގައި ސިފައިންނަކީ ޕްރައިމަރީ ޕިލާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާއިރު، އެހެން މުއައްސަސާތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ސެކަންޑަރީ ތަނބުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެވޭ މުއައްސަސާތަކެކެވެ. އެހެންކަމުން ޕާކިސްތާން އުފެއްދުމުގެ ކުރިން ގާތްގަނޑަކަށް ގަރުނެއްހާ ދުވަހުގެ ތާރީޚު ދެނެގަތުމަކީ މިނިވަންކަމަށްފަހު ސިފައިންގެ ދައުރާއި ތަރައްގީ ދެނެގަތުމާ އެއްވަރަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
އިނގިރޭސި އިންޑިއާގެ “ޕްރެޒިޑެންސީ އާމީސް” އެވެ
1757 ވަނަ އަހަރު ޕްލާސީ ހަނގުރާމައަށްފަހު އިނގިރޭސިން މަޑުމަޑުން އިންޑިއާ ބައްރުގެ މައްޗަށް ކޮންޓްރޯލް ވަރުގަދަ ކުރަން ފެށިއެވެ. އިނގިރޭސި ވެރިންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭ ގޮތުގައި އެމީހުންގެ ބާރު އޮތީ އާންމުންގެ ރުހުމުގައި ނޫން ކަމަށާއި އަސްކަރީ ބާރުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި، މި ވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ހަތިޔާރު އެޅި ބާރަށް މެދުނުކެނޑި ބަރޯސާވާން ޖެހޭ ކަމަށެވެ.
އިންޑިއާގެ މައްޗަށް ވެރިކަން ދެމިއޮތުމަށްޓަކައި އިނގިރޭސިން ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދިނީ ޑިސިޕްލިންޑް އަދި ބާރުގަދަ ލަޝްކަރެއް ބިނާކުރުމަށެވެ. ތާރީޚުގައި ގަދަކަމުން ޤައުމުތައް އަޅުވެތިވެފައިވާ ގިނަ މިސާލުތަކެއް ލިޔެވިފައިވީނަމަވެސް، މުޖުތަމަޢެއް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނީ ބޮޑު ތަނުން އަމިއްލަ ރައްޔިތުން އެކުލެވޭ ލަޝްކަރެއްގެ ތެރެއިން އާދަޔާ ޚިލާފު އިންތިޒާމެކެވެ. އެހެންކަމުން އިނގިރޭސިން ނިންމީ ޔޫރަޕްގެ އޮފިސަރުންގެ ކޮމާންޑުގައި ބާރެއް އުފެއްދުމަށް ކަމަށާއި، އޭގެ ރޭންކް އެންޑް ފައިލް ސިފައިން މުޅިން ވެސް ނަގާފައިވަނީ އިންޑިއާގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ.
މި ލަޝްކަރު މަޑުމަޑުން އިންތިޒާމުވެ، އިނގިރޭސިން މި ލަޝްކަރު ތިން “ޕްރެޒިޑެންސީ ލަޝްކަރު” އަށް ބަހާލައިގެން، ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.
ބެންގަލް ސިފައިންނެވެ
ބޮމްބޭ އާމީ އެވެ
މަދްރަސާ ސިފައިންނެވެ
ހުޅަނގު އިންޑިއާގެ މައްޗަށް އިނގިރޭސިންގެ ވެރިކަން (މިހާރުގެ ޕާކިސްތާން)
ނުވަދިހަ ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅު އިންޑިއާގެ އިރުމަތީ، ދެކުނު އަދި މެދުތެރޭގެ ސަރަހައްދުތަކުގައި އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރީ ބާރު ނިސްބަތުން ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ. އޭރު ހުޅަނގު އުތުރު ސަރަހައްދުގެ މައިގަނޑު މަރުކަޒަކީ ސިކުން ދައުލަތުގެ ވެރިރަށް ކަމުގައިވާ ލާހޯރެވެ.
ބާރުގެ އެންމެ އުސްމިނުގައި، މިއަދުގެ ޖިއޮގްރަފިކަލް މެޕަށް ބަލާއިރު، ސިކުން ދައުލަތުގެ ނުފޫޒު މިހާރުގެ ޕާކިސްތާނުގެ ޕަންޖާބާއި، އިންޑިއާގެ ޕަންޖާބާއި، ކަޝްމީރާއި، ހުޅަނގު އުތުރު ފްރޮންޓިއާ ސަރަހައްދުގެ އިދާރީ އަދި އާބަން ސަރަހައްދުތަކުގެ އިތުރުން ޕަންޖާބު ފްރޮންޓިއާއާ ގުޅިފައިވާ ސިންދުގެ ވަކި ހިސާބުތަކަށް ފުޅާކުރިއެވެ.
މި ތާރީޚީ ފަހަތުގައި، 1825 އާއި 1830 އާ ދެމެދު، ސިކުންގެ ވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ސައިދު އަޙްމަދު ޝަހީދު (ރ.އ) ގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން ސްޓްރަކްޗަރޑް ޖިހާދު ހަރަކާތެއް ފެށިއެވެ. މި ހަރަކާތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މަރްދާނާއި، ބުނޭރާއި، ޕެޝަވަރާއި، ޖެހިގެން ހުރި ސަރަޙައްދުތައް ސިކުންގެ ބާރުގެ ދަށުން މިނިވަންވެ، ސައްޔިދު އަޙްމަދު ޝަހީދުގެ އަމީރާތުގެ ބާރުގެ ދަށުން އެތަނުގައި އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ އިސްލާމީ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރެވުނެވެ.
1831 ވަނަ އަހަރު ސިކުންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ކުރަމުން ދަނިކޮށް ސައްޔިދު އަޙްމަދު ޝަހީދު (ރ.އ) އާއި އޭނާގެ ގާތް އެކުވެރިޔާ، އެއް ވިސްނުމެއްގެ އެކުވެރިޔާ، އަދި އިންޑިއާގެ މަޝްހޫރު އިލްމުވެރިޔާ ޝާހް އިސްމާޢީލް ޝަހީދު (ރ.އ) ޝަހީދުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެމީހުންގެ ޝަހީދުވުމަކީ، ބޭރުފުށުން، އެ ހަރަކާތުގެ އަސްކަރީ ޑިމޭންޝަނަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ކަމުގައި ފެނުނު ނަމަވެސް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ފިކުރީ އަދި ދީނީ ގޮތުން ފުން އަސަރެއް ކުރިއެވެ.
މި ހަރަކާތުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން ވަރުގަދަވެ، ޢަޤީދާތައް އިސްލާހު ކުރުމަށް ކުރިއެރުވުމާއި، އަނިޔާވެރި ބާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ދެކޮޅުވެރިވުމުގެ ރޫޙު ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ. ބަލަކޮޓްގެ ހާދިސާއަށް ފަހު، އެ ހަރަކާތް ވަގުތީ ގޮތުން ފަޅައިގެން ދިޔައެވެ؛ ނަމަވެސް އިންޑިއާގެ އުތުރުންނާއި ފްރޮންޓިއަރ ސަރަހައްދުތަކުގައި އޭގެ ފިކުރީ ނުފޫޒު ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ދެމިއޮތެވެ.
އަނެއްކޮޅުން ސިކުން ދައުލަތުގެ ބާނީ އަދި ބާރުގަދަ ވެރިޔާ މަހާރާޖާ ރަންޖިތު ސިންގް 1839 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަވުމުން ސިކުން ދައުލަތް ވެއްޓުނީ ވަރަށް ބޮޑު ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަމަކަށެވެ. އެތެރޭގެ ރޭވުންތަކާއި، ވެރިކަމަށްޓަކައި ދަރިކޮޅުގެ ހަނގުރާމަތަކާއި، އަސްކަރީ ކޮމާންޑަރުންގެ މެދުގައި ބައިބައިވުންތަކުގެ ސަބަބުން އޭގެ ބާރު ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިކަށިވެގެން ދިޔައެވެ.
މި ހާލަތުގެ ފައިދާ އިނގިރޭސިން ނަގައި، 1846 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ އެންގްލޯ-ސިކް ހަނގުރާމައާއި، 1849 ވަނަ އަހަރު ދެވަނަ އެންގްލޯ-ސިކް ހަނގުރާމައިގެ ތެރެއިން، ބާކީ އޮތް ދެކޮޅުވެރިކަން ނައްތާލިއެވެ. މިގޮތުން 1849 ވަނަ އަހަރު ނިމުނުއިރު ޕަންޖާބު ހިމެނޭ ގޮތަށް ސިކުންގެ ހުރިހާ ސަރަޙައްދެއް އިނގިރޭސިންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ.
ހަމަ މި ދުވަސްވަރު އިނގިރޭސިން ޕަންޖާބާއި ފްރޮންޓިއަރ ސަރަހައްދުތަކުގައި (މިހާރުގެ ޚައިބަރު ޕަޚްތުންޚްވާ) އެމީހުންގެ ބާރު ވަރުގަދަކޮށް، އެއްފަހަރާ ސިންދުއާއި ބަލޫޗިސްތާނުގައި ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ނުފޫޒު ފުޅާކުރިއެވެ.
އެދުވަސްވަރު ސިންދުގައި ވެރިކަން ކުރަމުން އައީ ތަލްޕޫރު ދަރިކޮޅުގެ މުސްލިމް އަމީރުންނެވެ. ނަމަވެސް އެތެރޭގެ މައްސަލަތަކާއި ސިޔާސީ ބަލިކަށިކަމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތް ބަހާލެވުނީ ޚައިރުޕޫރާއި މީރުޕޫރަށެވެ. އިނގިރޭސިން މި ހާލަތުގެ ބޭނުން ހިފައި، 1843 ވަނަ އަހަރު މިއާނީ ހަނގުރާމައިގައި ސިންދުގެ އަމީރުން ބަލިކޮށް، ސިންދުގެ ބޮޑު ބައެއް އިނގިރޭސިންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށް ގެންދިޔައެވެ.
ހަމައެފަދައިން، 1839 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިން ބަލޫޗިސްތާނުގައި ކަލާތުގެ މައްޗަށް އެމީހުންގެ ނުފޫޒު ގާއިމްކޮށް، 1842 ވަނަ އަހަރު އެތަނުގައި “ޕޮލިޓިކަލް އޭޖެންޓެއް” ގެ ނިޒާމު ރަސްމީކޮށް ތަންފީޒުކުރިއެވެ. މި އިންތިޒާމްގެ ތެރެއިން ލޯކަލް ގަބީލާތަކުގެ ވެރިން އެމީހުންގެ ނުފޫޒުގެ ދަށަށް ގެނެސް، މަޑުމަޑުން ބަލޫޗިސްތާން ހުރަސްކޮށް އެމީހުންގެ ބާރު ފުޅާކޮށް، 1876 ވަނަ އަހަރު ކުއެޓާ ވެސް ފުރިހަމައަށް އިނގިރޭސިންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ.
މި ހުރިހާ އަސްކަރީ އަދި ސިޔާސީ ފިޔަވަޅުތަކެއްގައި އިނގިރޭސިން އެންމެ ބޮޑަށް ބަރޯސާވެފައިވަނީ ބެންގަލް އާއި މަދްރަސާގެ ލަޝްކަރުތަކަށެވެ. އެމީހުންގެ ކާމިޔާބީތަކަށްފަހު، ހުޅަނގު އިންޑިއާއާއި ފްރޮންޓިއަރ ސަރަހައްދުތަކުގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ ސިފައިންނާއި ކޮމާންޑަރުން ބަހައްޓައި، އެކަމުގެ ސަބަބުން އިނގިރޭސި ވެރިކަމުގެ ބިންގާތައް އިތުރަށް ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ.
ދަ ފޯމޭޝަން އޮފް ދަ ފްރޮންޓިއަރ ފޯސް
ޕަންޖާބާއި ފްރޮންޓިއަރ އާބަން ރީޖަންސް ހިފެހެއްޓުމަށްފަހު، އިނގިރޭސި އިސްތިޢުމާރީ ވެރިކަމަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ، އެޤައުމުގެ ހުޅަނގު ފްރޮންޓިއަރގެ ސަލާމަތެވެ. ސައްޔިދު އަޙްމަދު ޝަހީދު (ރ.އ) ޝަހީދުވުމާ ގުޅިގެން މުޖާހިދުންގެ ހަރަކާތަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އެ ހަރަކާތަށް ނިމުމެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި މަޑުމަޑުން އަލުން އިންތިޒާމުވެގެން ދިޔައެވެ.
1845-46 ގެ ނިޔަލަށް، އޭގެ އަމީރެއްގެ ގޮތުގައި މައުލާނާ އިނާޔަތު އަލީ އަޒީމާބާދީގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން، ބަލަކޮއްޓާއި، ގަރުހީ ހަބީބުاللهއާއި، މަންސޭރާއާއި، މުޒައްފަރާބާދުގައި އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ އިސްލާމީ އަމީރާތެއް އުފެދިފައިވެއެވެ.
މުޖާހިދުންގެ ހަރަކާތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއި، ޕެޝަވާރު، މަރްދާން، ކޮހަތު، އަދި އެހެނިހެން ސަރަހައްދުތަކުގައި ގަބީލާތަކުން ކުރި ފާޑުކިޔުންތަކުގެ ސަބަބުން އިނގިރޭސި ކަމާބެހޭ ފަރާތްތައް ބިރުގަތެވެ. މި ނުރައްކާތަކާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށްޓަކައި 1849 ވަނަ އަހަރު “ފްރަންޓިއަރ ފޯސް” (ޕަންޖާބު އިރެގިއުލާ ފްރޮންޓިއަރ ފޯސް) ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު އާ އަސްކަރީ ފޯމޭޝަނެއް އުފެއްދިއެވެ.
މި ބާރުގައި ހިމެނެނީ ދިހަ ޔުނިޓާއި ފަސް އިންފެންޓްރީއާއި ފަސް ކެވެލްރީ ކަމަށާއި، އެ ޔުނިޓްތައް ޤަބީލާތަކުގެ ސަރަޙައްދުގައި ޑެރާ އިސްމާޢީލް ޚާން، ކޮހަތު، ބަންނޫ، އަދި ޕެޝަވަރ ފަދަ މުހިންމު ތަންތަނުގައި ބެހެއްޓިފައިވެއެވެ.
ކޮންމެ ބްރިގޭޑެއްގެ ކޮމާންޑުގައި ޔޫރަޕްގެ ހަތަރު އޮފިސަރުން ތިބިއިރު، އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށުން ސަތާރަ (16) ލޯކަލް ކޮމާންޑަރުންނާއި ގާތްގަނޑަކަށް ނުވަސަތޭކަ (900) ލޯކަލް ސިފައިން ޚިދުމަތް ކުރެއެވެ. މި ސިފައިންގެ ތެރެއިން ގިނަ ސިފައިން ނެގީ ހިފާފައިވާ ހަމަ ޕަޝްތޫން ސަރަހައްދުތަކުން ކަމުން، ޖިއޮގްރަފީއާއި ބަހާއި އިޖުތިމާޢީ އޮނިގަނޑަށް އެމީހުންގެ އަހުލުވެރިކަން އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ޕަންޖާބާއި އިންޑިއާގެ އެހެން ހިސާބުތަކުން މަދު އަދަދެއްގެ މުސްލިމުންނާއި ސިކުން އަދި ހިންދޫން ވެސް އެ ބާރުގައި ހިމެނިފައިވެ އެވެ.
ހަގީގަތުގައި ފްރޮންޓިއާ ފޯސް އުފެދުމަކީ މިއަދުގެ ޕާކިސްތާނު ސިފައިންގެ ނުރަސްމީ ބިންގާ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. މި ބްރިގޭޑް މިއަދާ ހަމައަށްވެސް ޕާކިސްތާން ސިފައިންގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތްއިރު، މި ބްރިގޭޑްގެ އަސްލު ނަން ވެސް ވަނީ ހިފަހައްޓާފައެވެ. އަސްކަރީ ދައުރުތަކުގައި އާންމުކޮށް ކިޔަނީ “ޕިފަރުން” އެވެ.
ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، ޕާކިސްތާން އުފެދުމުގެ ކުރިންނާއި ފަހުންވެސް، ލަޝްކަރުތަކަށް އެއް ނަމެއް ހިއްސާވާ ކަމެވެ. މި ބާރުތަކުން އުތުރާއި ދެކުނު ވަޒީރިސްތާން، ބަޖާއުރު، ސްވަތު، ދިރު، ޚައިބަރު، އަދި މުހައްމަދު ފަދަ ގަބީލާ ސަރަހައްދުތަކުގައި ވެސް މިފަދަ މިޝަންތައް ކުރިއަށް ގެންދެ އެވެ. އަދި ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، މި ބާރުގެ ބައެއް ސިފައިން 1993 ވަނަ އަހަރު ސޯމާލިއާގައި އެމެރިކާ ސިފައިންނާ ގުޅިގެން ހިންގި އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވިކަމެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ ވެރިކަމާއި އެގައުމުގެ އެތެރޭގެ ހަނގުރާމަތަކުގެ އަސްލު | 2 ވަނަ ބައި
